فلسفه علم

اپیزود۴۳ پادکست فلسفه علم، بخش دوم گزارشی است از مقاله تازه منتشر شده‌ی امیرحسن موسوی در فصلنامه فرهنگ شهرت با عنوان « از برج به میدان؛ یک دفاعیه با احتیاط از سلبریتی شدن دانشگاهیان». در این اپیزود و اپیزود قبل، پژمان نوروزی و سیاوش صفاریان‌پور با امیرحسن موسوی درباره ابعاد مختلف فعالیت دانشگاهیان و متخصصان در شبکه‌های اجتماعی گفت‌وگو می‌کنند. در اپیزود قبل انتقادها به فعالیت دانشگاهیان در شبکه‌ها...

اپیزود ۴۲ پادکست فلسفه علم، گزارشی است از مقاله تازه منتشر شده‌ی امیرحسن موسوی در فصلنامه فرهنگ شهرت با عنوان « از برج به میدان؛ یک دفاعیه با احتیاط از سلبریتی شدن دانشگاهیان». در این اپیزود و اپیزود بعد، پژمان نوروزی و سیاوش صفاریان‌پور با امیرحسن موسوی درباره ابعاد مختلف فعالیت دانشگاهیان و متخصصان در شبکه‌های اجتماعی گفت‌وگو می‌کنند. این مقاله به بررسی نقش، کنش‌گری و جایگاه دانشگاهیان در عرصه ع...

اپیزود ۴۱، بخش دوم گفت‌وگو با دکتر ابوطالب صفدری است و آخرین اپیزود از ۳گانه هوش مصنوعی در پادکست فلسفه علم است. ما در اپیزود ۴۱ به سراغ حوزه تخصصی ابوطالب در فلسفه هوش مصنوعی رفتیم که جایی در میان پدیدارشناسی، بدن‌مندی و هوش مصنوعی است. درباره‌ی تمایز انسان و ماشین، ارتباط انسان و ماشین، نقش تجارب بدن‌مند در آگاهی و هوش و همینطور امکان بروز نوعی از آگاهی در هوش مصنوعی گفت‌وگو کردیم. همینطور با اب...

اپیزود ۴۰ و ۴۱ پادکست فلسفه علم کماکان به هوش مصنوعی اختصاص دارد و در ادامه اپیزود ۳۹ است که اولین اپیزود اجرای زنده پادکست فلسفه علم بود. ما در اپیزود ۴۰ به مفاهیمی بنیادینی پرداختیم که در اجرای زنده تنها اشاره‌ای مختصر به آن‌ها شده بود؛ مفاهیمی مانند آزمون تورینگ، تکینگی هوش مصنوعی، تعامل انسان و ماشین، هوش مصنوعی قابل اعتماد، زمستان هوش مصنوعی و ۳ دوره تاریخی هوش مصنوعی. در این اپیزود امیرحسن م...

این اپیزود اولین اجرای زنده پادکست فلسفه علم است که اختصاص پیدا کرد به موضوع هوش مصنوعی. رویداد اجرای زنده در پنجم اردیبهشت ۱۴۰۴ در «خانه‌ی کار و دیدار کارمان» برگزار شد و از کتاب تازه منتشر شده ابوطالب صفدری رونمایی شد؛ هوش مصنوعی، فلسفه، اخلاق و جامعه. در این رویداد امیرحسن موسوی، پژمان نوروزی و سیاوش صفاریان‌پور میزبان ابوطاب صفدری بودند تا به بهانه انتشار این کتاب با او درباره جنبه های اجتماعی...

علم و هنر در نگاه اول دو دنیای کاملاً جداگانه به نظر می‌رسند، اما آیا تا به حال به نقاط تلاقی این دو اندیشیده‌اید؟ در اپیزود ۳۸ پادکست فلسفه‌ی علم، به سراغ رابطهٔ علم و هنر رفته‌ایم؛ و درباره این‌ها گفت‌وگو کرده‌ایم که علم و هنر چه نسبتی دارند؟ دانشمند بودن و هنرمندبودن چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارد؟ نسبت حقیقت و زیبایی چیست؟ آیا ما به سراغ نظریه‌ها و مدل‌سازی‌هایی در علم می‌رویم که متقارن و زیبا...

این اپیزود بخش دوم گفت‌وگوی ما با دکتر امیر ناظمی است که به بررسی سیاست‌گذاری تکنولوژی در کشورهای مختلف می‌پردازد. در این گفت‌وگو تاریخ توسعه تکنولوژی در کشورهایی مانند شوروی، آمریکا، کره جنوبی، کشورهای عربی و ژاپن را مرور کرده‌ایم و نقش ایدئولوژی‌ها، مدل‌های حکمرانی و سیاست‌ورزی را در شکل‌دهی به مسیر توسعه تکنولوژی بررسی کرده‌ایم. در ادامه، با مرور نمونه‌های تاریخی و مقایسه آن‌ها با شرایط ایران ،...

سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری (Science, Technology and Innovation Policy) موضوعی در حوزه سیاست گذاری عمومی است که مجموعه تصمیمات و اقدامات دولت و حاکمیت در برخورد به سه موضوع علم، فناوری و نوآوری را که ارکان اصلی توسعه صنعتی و رشد اقتصادی است، مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. مدیریت تکنولوژی نیز در پاسخ به چگونگی توسعه تکنولوژی در سازمان‌ها شکل می‌گیرد. بحث دربارهٔ این که چرا علم و پژوهش، فناوری و...

همه ما در معرض تصمیم‌های سرنوشت‌سازیم. وقتی مریض می‌شویم باید تصمیم بگیریم که پیش پزشک برویم یا یک انرژی درمان‌گر. در زمان انتخابات باید تصمیم بگیریم رای دهیم یا ندهیم یا مثلا اگر در سازمانی مدیر باشیم باید تصمیم بگیریم و بعضی وقت‌ها این تصمیمات پیامدهای وسیعی برای خودمان یا سازمان‌مان دارد. در جهان پر سرصدای امروز و پر از صداها و اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها که هر یک سعی دارند اثری بر ب...

همه ما در معرض تصمیم‌های سرنوشت‌سازیم. وقتی مریض می‌شویم باید تصمیم بگیریم که پیش پزشک برویم یا یک انرژی درمان‌گر. در زمان انتخابات باید تصمیم بگیریم رای دهیم یا ندهیم یا مثلا اگر در سازمانی مدیر باشیم باید تصمیم بگیریم و بعضی وقت‌ها این تصمیمات پیامدهای وسیعی برای خودمان یا سازمان‌مان دارد. در جهان پر سرصدای امروز و پر از صداها و اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها که هر یک سعی دارند اثری بر ب...

نظریه کوانتومی یکی از موفق ترین تئوری‌های فیزیکی است که تا به حال توسعه یافته و مثال اعلایی از درخشش ذهن بشری است. از زمان پایه گذاری آن در اوایل قرن بیستم، این نظریه طی دهه‌ها از آزمایش‌‌های سرنوشت‌سازی موفق بیرون آمده است. ولی در عین موفقیت در پیش‌بینی و ساخت فناوری‌های فراوانی بر اساس آن (از گوشی موبایلی که در دست دهید تا نیروگاه‌های هسته‌ای و دستگاه MRI) یکی از عجیب و غریب‌ترین نظریه‌های علمی...

در علم هم چیزهایی وجود دارد که با تعریف مرسوم قابل مشاهده نیستند. الکترون‌ها، ژن‌ها، سیاه‌چاله‌ها، امواج گرانشی و صدها هستومند دیگر در نظریه‌های علمی امروز جایگاه محوری در توصیف ما از واقعیت جهان هستی دارند. از طرفی اگر به تاریخ علم نگاه کنیم با چیزهایی مواجه می‌شویم که وجود آن‌ها برای دانشمندان زمان قطعی فرض می‌شد اما بعدا فهمیدیم که آن‌ها وجود ندارند. چیزهای مشاهده‌ناپذیر علم چه تفاوتی با جن و پ...

اپیزود ۳۱ پادکست فلسفه علم، بخش دومِ گفت‌وگو با دکتر حسین شیخ‌رضایی درباره نسبی‌انگاری (Relativism) است. در این اپیزود مشخصاً درباره نسبی‌انگاری در اخلاق گفت‌وگو می‌کنیم؛ دلایل له و علیه آن تشریح می‌شود و نهایتاً مهمان برنامه از گونه‌ای نسبی‌انگاری در فرااخلاق (Metaethics) دفاع می‌کند. او توضیح می‌دهد که در این چارچوب فلسفی چطور «اختلاف نظر» تبیین می‌شود و نتایج مطالعات تجربی در فلسفه آزمایشگاهی ک...

بیشترِ فیلسوفان (دست‌کم در سنت تحلیلی)، مخالف سرسخت نسبی‌انگاری هستند. آن‌ها بر این باورند که چنانچه اینطور فکر کنیم که حقیقت نسبی است و خارج از چارچوب‌ها، منظرها، جوامع و فرهنگ‌ها حقیقت مطلقی وجود ندارد، اساساً مفاهیمی مانند امر اخلاقی، واقعیت علمی، فلسفه‌ورزی و حتی گفت‌وگو برای نیل به حقیقت، بخش بزرگی از معنای خود را از دست خواهد داد. در اپیزود ۱۳ پادکست فلسفه علم و در گفت‌وگو با دکتر امیر صائمی...

اپیزود ۲۹ پادکست فلسفه علم گفت‌وگویی با دکتر امیرمحمد گمینی درباره تاریخ علم است. دکتر گمینی عضو هیئت علمی پژوهشکده‌ی تاریخ علم دانشگاه تهران است و فارغ‌التحصیل دکترای تاریخ و فلسفه علم از مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران. در این اپیزود به این پرسش‌ها پرداخته‌ایم که چرا تاریخ نقشی چنین بنیادین در فهم اندیشه‌ها، دانش‌ها و ایدئولوژی‌ها دارد، چه بدفهمی‌هایی از تاریخ در میان ما رایج است و چطور روایت‌ها...

اپیزود ۲۸ پلاس پادکست فلسفه علم است مروری‌ست بر بازخوردها، پرسش‌ها و انتقادهایی بر ۳ اپیزود ۲۶، ۲۷ و ۲۸، «کاوشی در بیماری و درمان‌های روان». بعد از انتشار ۳گانه مذکور که گفت وگویی بود با حامد طباطبایی در حوزه فلسفه روان‌پزشکی، شنوندگان محترم پادکست فلسفه علم بازخوردهای فراوانی دادند که به دلیل اهمیت موضوع تصمیم گرفتیم یک اپیزود مستقل و اضافی منتشر کنیم و به مرور این بازخورها بپردازیم. در این اپیزو...

اپیزود ۲۸ پادکست فلسفه علم، بخش سوم و پایانی از گفت‌وگوهای ۳گانه با دکتر حامد طباطبایی است. حامد طباطبایی استاد فلسفه روانپزشکی در دانشگاه کینگز کالج لندن است. در ۳ اپیزود ۲۶، ۲۷ و ۲۸ با حامد درباره چالش تعریف و تشخیص بیماری‌های روان، جنبش‌های ضدروانپزشکی و چرایی ظهور فلسفه روان‌درمانی، رفتار درمانی شناختی (CBT)، درمان‌های روانکاوانه و فروید، روان‌شناسی‌های عامیانه و زرد، خودیاری و توسعه فردی و از...

اپیزود ۲۷ پادکست فلسفه علم، بخش دوم از گفت‌وگوهای ۳گانه با دکتر حامد طباطبایی است. حامد طباطبایی استاد فلسفه روانپزشکی در دانشگاه کینگز کالج لندن است. در ۳ اپیزود ۲۶، ۲۷ و ۲۸ با حامد درباره چالش تعریف و تشخیص بیماری‌های روان، جنبش‌های ضدروانپزشکی و چرایی ظهور فلسفه روان‌درمانی، رفتار درمانی شناختی (CBT)، درمان‌های روانکاوانه و فروید، روان‌شناسی‌های عامیانه و زرد، خودیاری و توسعه فردی و از همه مهمت...

اپیزود ۲۶، ۲۷ و ۲۸ پادکست فلسفه علم گفت‌وگوی سیاوش صفاریان‌پور و دکتر امیرحسن موسوی با دکتر حامد طباطبایی است درباره جنجال در درمان روان، چیستی و انواع آن، اعتبار شاخه‌ها و رویکردهای موجود، انواع تراپی‌های روان، معضل تشخیص و درمان در حوزه روان. حامد طباطبایی استاد فلسفه روانپزشکی در دانشگاه کینگز کالج لندن است. در این ۲ اپیزود با حامد درباره چالش تعریف و تشخیص بیماری‌های روان، جنبش‌های ضدروانپزشکی...

در این اپیزود با مروری تاریخی بر ریاضیات، از اندیشه‌های فیثاغورث و افلاطون درباره ریاضیات آغاز کردیم و تا قرن بیستم پیش آمدیم و از نظریه مجموعه‌ها، هیلبرت، کانتور، ناتمامیت گودل و پارادوکس راسل گفتیم و این پرسش را از دکتر موسی اکرمی پرسیدیم که ریاضیات چه ویژگی‌هایی دارد که اینطور بنیادین در همه دانش‌ها و علوم بشری حضور دارد و ابزار فهم و مدل‌سازی ماست برای فهم همه چیز عالم؛ از فیزیک و دنیای اتم‌ها...

کیهان‌شناسی در میان سایر علوم طبیعی چند ویژگی منحصر بفرد دارد که این علم را از سایر علوم متمایز کرده و از جهاتی آن را در مرز علوم تجربی و فلسفه قرار داده است. از جهاتی شاید کیهان‌شناسی فلسفی‌ترین علم تجربی است. بعد فلسفی کیهان‌شناسی از جهت روش شناسی آن نیست. چرا که کیهان‌شناسی، بخصوص از دهه‌ی ۶۰ میلادی به این سو که تابش ریزموج زمینه‌ی کیهانی (Cosmic Microwave Background) کشف شد، دیگر حدسیات صرفاً...

بعد از انتشار اپیزود ۲۳ پادکست فلسفه علم، «طب‌های سنتی، جایگزین و پزشکی؛ داستان یک مناقشه و گزارشی از یک دفاع» دکتر کیارش آرامش مجموعه‌ای از نکات و انتقاداتی را مطرح کردند. از ایشان خواهش کردیم تا مجموعه آن را در قالب یک فایل صوتی تهیه کنند تا به سمع مخاطبان پادکست فلسفه علم هم برسد. اپیزود ۲۳+ دیدگاه‌های دکتر آرامش در ارتباط با موضوع اپیزود اخیر است که می‌شنوید. همچنین صاحب‌نظران و پژوهشگران دیگر...

اپیزود ۲۳ پادکست فلسفه علم گزارشی است از رساله دکترای امیرحسن موسوی با موضوع «تحلیل مناقشه طب‌های مکمل و پزشکی رایج در ایران از منظر فلسفه علم». این رساله در تاریخ ۱ آبان ۱۴۰۲ در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دفاع شد. این پژوهش به تحلیل فلسفی یکی از مهم‌ترین مناقشه‌های حوزه پزشکی در ایران و جهان پرداخته است؛ مناقشه میان پزشکی مدرن، علمی یا مبتنی بر شواهد (Evidence Based Medicine) و انواع ط...

تجارب نزدیک به مرگ (Near-Death Experience) به گروهی از تجارب احساسی گفته می‌شود که بعضی از افرادی که بر اثر جراحات سنگین، ایست قلبی، خفگی، کما و ... در آستانه مرگ بوده‌ و به زندگی برگشته‌اند آن را گزارش کرده‌اند. بیشتر این تجارب که در فرهنگ‌ها و جغرافیاهای متفاوت و از زمان‌های دور گزارش شده، مثبت بوده و شامل انواع احساسات از جمله جدا شدن از بدن، احساس شناور بودن، آرامش کامل، امنیت، گرما، شادی، تجر...

زیبایی چیست؟ بر اساس مطالعات تجربی، چرا در همه فرهنگ‌ها ویژگی‌ای مانند تقارن زیبایی محسوب می‌شود؟ اپیزود ۲۱ پادکست فلسفه علم بخش دوم گفت‌وگوی ما با دکتر هادی صمدی است. هادی صمدی یکی از استادان بنام فلسفه علم و تکنولوژی در ایران است و حوزه پژوهشی و کارهای او متمرکز است بر مطالعات تکاملی. در بخش دوم یعنی همین اپیزود، درباره ارتباط تکامل و انتخاب طبیعی با دیگر حوزه‌ها مانند هنر، زیبایی‌شناسی، روانشنا...