台灣人台灣事

林智信老師用一世人的時間共台灣的景致、人物、文化攏刻入去圖裡。伊的作品《牛犁歌陣》展現往過農村樸實的，有力的本質。林老師的創作是經過考證，精確紀錄台灣的人文地景。這集講伊按怎共台南的陣頭文化用版畫的形式保存落來。 Lîm Tì-sìn lāu-su iōng chi̍t-sì-lâng ê sî-kan kā Tâi-oân ê kéng-tì, jîn-bu̍t, bûn-hoà lóng khek-ji̍p-khì tô͘--lí. I ê chok-phín "Gû-lê-koa-tīn" tián-hiān óng-koè lông-chhun phó͘...

對發票是台灣人的日常，毋過這是別位真罕見的習慣。啥物時陣統一發票會使抽獎？這个制度按怎變化？咱敢知影線頂發票較會著獎？ Tuì hoat-phiò sī Tâi-oân-lâng ê ji̍t-siông, m̄-koh che sī pa̍t-ūi chin hán-kiàn ê si̍p-koàn. Siá-mi̍h sî-chūn thóng-it hoat-phiò ē-sái thiu-chióng? Chit-ê chè-tō͘ án-choá piàn-hoà? Lán kám chai-iáⁿ sòaⁿ-téng hoat-phiò khah-ē tio̍h-chióng? Checking receipts for winning numbers is a...

足早以前的冊就有寫著滸苔，一、兩百冬前食潤餅就有kauh滸苔。滸苔是啥物？閣按怎食？伊佮紫菜，佮紅毛苔有啥物無仝？是按怎這馬滸苔也變做生態災禍？這集來講滸苔。 Chiok chá í-chêng ê chheh chiū ū siá--tio̍h hó͘-thî, chi̍t-nn̄g-pah tang chêng chia̍h jūn-piáⁿ chiū ū kauh hó͘-thî. Hó͘-thî sī siáⁿ-mih? Koh án-chóaⁿ chia̍h? I kap chí-chhài, kap âng-mô͘-thî ū siáⁿ-mih bô-kāng? Sī-án-chóaⁿ chit-má hó͘-thî iā pià...

舊年坐船出國的旅客已經超過一百萬人。台灣郵輪產業按怎發展？這集對清法戰爭的郵輪紀錄，講到基隆港按怎利用地理優勢，變做國際郵輪母港？觀光客變濟對地方交通佮海洋生態會有啥物影響？ Kū-nî chē-chûn chhut-kok ê lú-ke̍k í-keng chhiau-kòe chi̍t-pah bān lâng. Tâi-oân iû-lûn sán-gia̍p án-choán hoat-tián? Chit-chi̍p tùi Chheng-Hoat chiàn-cheng ê iû-lûn kì-lo̍k, kóng-kàu Ke-lâng-káng án-choán lī-iōng tē-lí iu-sè...

龜山島是火山島，往過捌有700外人蹛佇遐。遮的討海人是按怎著規庄搬出來？這集講龍王的查某囝、馬偕看著的硫磺煙，戰爭時的空襲，佮後來對軍事管制區變觀光地區。做伙來聽龜山島的歷史佮文化。 Ku-soaⁿ-tó sī hóe-soaⁿ-tó, éng-kòe bat ū chhit-pah-gōa lâng tòa tī hia. Chia-ê thó-hái-lâng sī án-choán tio̍h kui-chng poaⁿ--chhut-lâi? Chit-chi̍p kóng-tio̍h Lêng-ông ê cha-bó͘-kiáⁿ, Má-kai khòaⁿ--tio̍h ê liû-hông-ian, c...

這陣苗栗猶有一座全世界第二老的油井！對清國時代發見石油開始，到日本時代大規模開發、培養人才，甚至戰爭時研究替代燃料，台灣早就粒積真濟技術。戰後中油的成立佮石化工業，嘛深深受著美國的影響。這集欲帶逐家看外國政權，按怎利用台灣的資源來發展。 Chit-chūn Biâu-le̍k iáu-ū chi̍t-chō choân-sè-kài tē-jī lāu ê iû-chéⁿ! Tùi Chheng-kok sî-tāi hoat-kiàn chio̍h-iû khai-sí, kàu Ji̍t-pún sî-tāi tōa-kui-bô͘ khai-hoat,...

現此時，全台灣拉麵專賣店已經超過1000間。「拉麵」這个名是按怎來的？閣按怎變做遮爾普遍? 日本名古屋是按怎有一款咱台灣無的「台灣拉麵」？台灣有什麼特殊的拉麵? 這集說日本和台灣的拉麵交流。 Hiān-chhú-sî, choân Tâi-oân lá-miáng choan-bē-tiàm í-keng chhiau-kòe 1000 keng. "Lá-miáng" chit ê miâ sī án-choán lâi ê? Koh án-choán piàn-chò chiah-nī phó͘-piàn? Ji̍t-pún Bêng-kó͘-ok（Nagoya）sī án-choán ū...

施月霞女士一世人坎坎坷坷。頭一个翁是才情滿滿的中學教師，煞予人掠去處刑。伊去酒家唱歌，飼兩个囡仔，熟似第二个翁，是佇大學教冊的228受難者。這集用施月霞的故事來𤆬逐家看政治迫害按怎影響一个家庭、幾若代人。 Si Goa̍t-hâ lú-sū chi̍t-sì-lâng khám-khám-khia̍t-khia̍t. Thâu chi̍t-ê ang sī châi-chêng móa-moá ê tiong-ha̍k kàu-su, soah hō͘-lâng lia̍h-khì chhù-hêng. I khì chiú-ka chhiùⁿ-koa, chhī nn̄g-ê gín-á, s...

若講著鹹梅仔咱會想著啥？會食得的鹹酸甜；地名 （梅山、梅領）；敢猶有人知影梅花餐？這集放送有聲的光批「鹹梅仔」。若欲了解有聲的光批，一套8張，欲知影 磅米香｜紅龜粿｜礤冰｜冬瓜糖｜菜燕｜鹹梅仔｜麻米粩｜傳統糕仔的故事請有對遮去 https://psee.io/8qncrl Nā kóng-tio̍h kiâm-môe-á, lán ē siūⁿ-tio̍h siáⁿ? Ē chia̍h-tit ê kiâm-sng-tiⁿ; tē-miâ (Môe-soaⁿ, Môe-léng); kám iáu-ū lâng chai-iáⁿ môe-hoe-chhan? Chit ch...

林阿琴老師，較濟人知影伊是郭雪湖的牽手，較少人知影伊是一个誠有才情的畫家。伊17歲頭一擺參加台展就入選，相連紲三冬攏有。後來結婚，晟養6个囡仔，歇睏15冬。這幅圖就是伊後來畫的兩的囡仔。這集節目佮逐家分享這幅圖佮林阿琴老師按怎照顧家庭koh繼續創作，嘛會講鹿港頂番婆庄攑鼓仔燈的傳統。 Lîm A-khîm lāu-su, khah chē lâng chai-iáⁿ i sī Koeh Soat-ô͘ ê khan-chhiú, khah chió lâng chai-iáⁿ i sī chi̍t-ê chiâⁿ ū châi...

台灣的泰國料理有伊特殊的歷史。上早是雲南、緬甸移民紮來的料理，連「瓦城」這個名嘛有伊的由來！後來閣有緬甸華僑、泰國新住民對無仝所在紮來的煮食文化做伙變做台灣式的泰國料理。這集做伙來了解台灣泰國菜，伊背後的歷史佮演變。 Tâi-oân ê Thài-kok liâu-lí ū i te̍k-sū ê le̍k-sú. Siōng-chá sī Hûn-lâm, Bián-tiān î-bîn tsah--lâi ê liâu-lí, hâm "Hiā-siâⁿ" chit-ê miâ mā ū i ê iû-lâi! Āu-lâi koh ū Bián-tiā...

這本冊寫Lah-jit老師的祖先、爸母、兄嫂，嘛寫伊家己大漢的經過，內面記載彰化田中坎頂庄的歷史、地理佮歌謠。若欲了解往過的人的生活、做穡的方式，欲學較罕得聽著的台語詞彙，真推薦這本散文集。 Chit pún chheh siá Lah-jit Lāu-su ê chó͘-sian, pē-bú, hiaⁿ-só, mā siá i ka-kī tōa-hàn ê keng-kòe; lāi-bīn kì-chài Chiong-hoà Tiân-tiong Khám-téng-chng ê le̍k-sú, tē-lí kap koa-iâu. Nā beh liáu-kái éng-kòe ê lâng ê se...

台灣人往過是食米佮番薯，是什麼時陣開始，麵、麭、饅頭嘛會使做正頓？這毋但是口味的改變，背後牽涉著國濟市場、美援物資，佮政府的腦宣傳。這集欲來講戰後政府按怎利用「麵粉換食米」佮「麵麥食品推廣」來改變逐家食飯的習慣。作伙來聽這段改變台灣人胃口的經過！ Tâi-oân-lâng éng-kòe sī chia̍h bí kah han-chî, sī siáⁿ-mi̍h sî-chūn khai-sí, mī, pháng, bân-thô mā ē-sái chò chiàng-tǹg? Che m̄-tāi-sī kháu-bī ê kái-piàn...

家長、學生對畢業旅行的意見那來那濟。往過的人按怎看學校老師tshuā學生去旅行這件代誌？怹出門會拄著啥物問題？家長閣按怎做？咱的觀念按怎對出門是冒險、是𨑨迌變做旅行嘛是學習？ Ka-tiúⁿ, ha̍k-seng tùi pi-gia̍p lú-hêng ê ì-kiàn ná lâi ná chē. Éng-kòe ê lâng án-choán khòaⁿ ha̍k-hāu lâu-su tshuā ha̍k-seng khì lú-hêng chit kiāⁿ tāi-chì? In chhut-mn̂g ē tú-tio̍h siáⁿ-mi̍h bûn-tê? Ka-tiúⁿ koh án-choán chò? Lán...

台灣四界攏看會著便當店，中晝頓真濟人食便當。這个習慣真早就有，毋過啥物時陣食？食啥物？佮以早無仝。便當生理變好，毋但是生活方式改變所致，公家機關的政策嘛有關係。 Tâi-oân sì-kè lóng khòaⁿ-ē-tio̍h piān-tong-tiàm, tiong-tàu-tǹg tsin tsē lâng chia̍h piān-tong. Chit-ê si̍p-koàn tsin chá tō ū, m̄-koh siáⁿ-mih sî-tsūn chia̍h? Chia̍h siáⁿ-mih? Kah í-chá bô-kâng. Piān-tong seng-lí piàn hó, m̄-tān-sī seng-ho...

台灣往過有足濟梅花鹿，是特有亞種。毋過1969年野生梅花鹿就無去，後來才閣復育。2001佮別款珍貴的特有動物相仝，印佇台票頂頭。台灣梅花鹿按怎來的？是按怎無去？這陣閣有啥物問題？ Tâi-oân éng-kòe ū chiok chē mûi-hoe-lo̍k, sī te̍k-iú-à-chióng. M̄-koh 1969 nî iá-seng mûi-hoe-lo̍k tō bô-khì, āu-lâi chiah koh ho̍k-io̍k. 2001 kap pa̍t-khoán tin-kuì ê te̍k-iú tōng-bu̍t sio-kâng, ìn tī Tâi-phiò téng-thâu. Tâi-oân...

冬節毋但挲圓仔、食圓仔，往過的人閣會黏圓仔。共圓仔糊佇門、大灶、牛角頂面是啥物意思？這个風俗按怎來的？乾去的圓仔按怎處理？這集講古早的風俗：黏圓仔。 Tang-cheh m̄-nā so îⁿ-á, chia̍h îⁿ-á, éng-kòe ê lâng koh ē liâm îⁿ-á. Kā îⁿ-á khô tī mn̂g, tōa-chàu, gû-kak téng-bīn sī siáⁿ-mih ì-sù? Chit-ê hong-sio̍k án-chúaⁿ lâi--ê? Ta-khì ê îⁿ-á án-chúaⁿ chhú-lí? Chit chi̍p kóng kó͘-chá ê hong-sio̍k: Liâm îⁿ-á....

廖修平是台灣現代版畫的開創者，mā是一位國際有名的藝術家。這集講廖老師1976年的作品〈廟〉，紹介伊長期創作ê變化kap伊畫ê艋舺龍山寺。 廖修平 〈廟〉 國美典藏 Liâu Siu-pîng sī Tâi-oân hiān-tāi pán-ōe ê khai-chhòng-chiá, mā sī chi̍t-ūi kok-chè iú-miâ ê gē-su̍t-ka. Chit chi̍p kóng Liâu lāu-su 1976 nî ê chok-phín 〈Biō〉, siāu-kài i tn̂g-kî chhòng-chok ê piàn-hoà kap i oē ê Báng-kah Liông-san-sī. Liao Shiou-...

對日本來的仁丹是真濟人細漢時的記持，這項便藥仔是對日本時代時行到戰後。仁丹的出現佮台灣的月桃子有關係。仁丹按怎來的？是按怎遐爾時行？伊koh按怎變？這集講仁丹。 Tuì Ji̍t-pún lâi ê Jîn-tan sī chin chē lâng sè-hàn sî ê kì-tî, chit hāng piān-io̍h-á sī tuì Ji̍t-pún sî-tāi sî-kiâⁿ kàu chiàn-āu. Jîn-tan ê chhut-hiān kap Tâi-oân ê goe̍h-thô-chí ū koan-hē. Jîn-tan án-chóaⁿ lâi ê? Sī án-chóaⁿ hiah-nī sî-kiâⁿ?...

真濟人厝內攏有一盆花、草仔抑是樹仔，這个習慣毋是自古早就有。台灣人啥物時陣開始種盆花、盆栽?往過種的植物佮這馬有啥無仝？咱人佮植物的關係按怎變？這集來講台灣盆栽的發展。 Chin-chē lâng chhù-lāi lóng ū chi̍t phûn hoe, chháu-á ia̍h-sī chhiū-á, chit ê si̍p-koàn m̄-sī chū kó͘-chá tiō ū. Tâi-oân-lâng siáⁿ-mih sî-chūn khai-sí chèng phûn-hoe, phûn-chai? Éng-kòe chèng ê si̍t-bu̍t kap chit-má ū siáⁿ bô-kāng?...

胡民祥是一位真重要的作家kap台語文運動的前輩。伊寫過真濟冊，《茉里鄉紀事》這本散文集內面抾的是胡老師對1992年到2002年寫的156篇文章。這本冊寫伊佇北美ê生活中按怎敨縛思親、思鄉ê感情，寫伊對大自然的觀察，對台語文的想法，對台灣的向望。 O͘ Bîn-siông sī chi̍t-ūi chin tiōng-iàu ê chok-ka kap Tâi-gí-bûn ūn-tōng ê chiân-pòe. I siá-kòe chin chē chheh, "Bua̍h-lí-hiong Kí-sū" chit pún sán-bûn-chi̍p lāi...

塗漿摻石粒仔仿做石材這項工藝佇台灣有百外冬的歷史。是按怎洗石仔佇台灣遮爾捷看？洗石仔、抿石仔、磨石仔，斬石仔按怎分？用佇佗位？這集介紹這幾項工藝。 Thô͘-chiuⁿ chham chio̍h-lia̍p-á hóng-chò chio̍h-châi chit hāng kang-gē, tī Tâi-oân ū pah-gōa tang ê le̍k-sú. Sī-án-chóaⁿ sé-chio̍h-á tī Tâi-oân chiah-nī chia̍p khòaⁿ? Sé-chio̍h-á, bín-chio̍h-á, bôa-chio̍h-á, chám-chio̍h-á án-chóaⁿ hun? Iōng tī tó-ūi? Ch...

台北ê厝已經真少人買會起，這陣欲kā銀行貸款買厝mā m̄是遐爾簡單。買厝m̄是自起頭tō會使分期付款、kā銀行貸款，mā 無預售厝。台北市按怎開始起公寓、大樓？起厝、賣厝ê生理後來按怎變化？這集講台北公寓ê發展。 Tai-pak ê chhù í-keng chin chió lâng bé ē khí, chit-chūn beh kā gîn-hâng tāi-khoán bé chhù mā m̄-sī hiah-nī kán-tan. Bé chhù m̄-sī chū khí-thâu tō ē-sái hun-kî-hù-khoán, kā gîn-hâng tāi-khoán, mā bô ī-siū...

破布子嘛叫做樹子，毋是干焦台灣有生，毋過干焦台灣人咧食。破布子是按怎號做破布子？這款樹仔按怎來到台灣？是誰發明破布子的食法？這集講破布子。 Poà-pò͘-chí mā kiò-chò chhiū-chí, m̄-sī kan-na Tâi-oân ū seⁿ, m̄-koh kan-na Tâi-oân-lâng leh chia̍h. Poà-pò͘-chí sī án-choáⁿ hō chò poà-pò͘-chí? Chit khoán chhiū-á án-choáⁿ lâi kàu Tâi-oân? Sī siáng hoat-bêng poà-pò͘-chí ê chia̍h-hoat? Chit chi̍p kóng poà-p...

林連鍠是國中理化老師，伊提過台灣教育界佮文學界的大獎：師鐸獎佮台灣文學獎。〈慢啼的大隻雞〉是《屁窒囡仔的謝師宴》內底的頭一篇，寫伊教的頭一間學校kap頭一批學生。規本冊寫伊做老師的經驗、對庄跤來台北讀冊、食頭路的過程，嘛寫伊的爸母作穡的艱苦佮智慧。 Lîm Liân-hông sī kok-tiong lí-hoà lāu-su, i thê-kòe Tâi-oân kàu-io̍k-kài kap bûn-ha̍k-kài ê tōa-chióng: Su-to̍k-chióng kap Tâi-oân Bûn-ha̍k-chióng. "...