台灣人台灣事

1970年代高雄捌是世界拆船的中心。拆船工業按怎起鼓？拆落來的物件提去佗位？拆船對台灣有啥物影響？這集講拆船佇台灣的發展。 1970 nî-tāi Ko-hiông bat sī sè-kài thiah-chûn ê tiong-sim. Thiah-chûn kang-giáp án-chóaⁿ khí-kó͘? Thiah--lo̍h-lâi ê mi̍h-kiāⁿ thèh khì tó-ūi? Thiah-chûn tùi Tâi-oân ū siáⁿ-mi̍h éng-hióng? Chit chi̍p kóng thiah-chûn tī Tâi-oân ê hoat-tián. In the 1970s, Kaohsiung was once the cente...

這陣暗時有夜市仔，百外冬前有納涼會。往過的納涼會有百百種。古早的納涼會有啥物好𨑨迌？按怎辦？按怎耍？這對日本來的娛樂活動按怎演變，沓沓變做台灣的商業活動？ 參考資料：陳毓婷〈日治時期臺灣的納涼會：以《臺灣日日新報》為主之探討（1902-1940）〉，國立暨南國際大學歷史學系碩士論文，2011年。 Chit-chūn àm-sî ū iā-chhī-á, pah-goā tang chêng ū nà-liâng-hoē. Éng-kòe ê nà-liâng-hoē pah-pah-chióng. Kó·-chá ê nà-l...

月球的一塊石頭仔，對美國透過外交部送予台灣，這馬囥佇台中科博館。這集來講月球頂的石頭按怎佇台灣流浪？50冬後，台灣家己的探測儀按怎送去到月球？月球的土地生理有人咧做？落尾來講阿美族日頭佮月娘的神話。 Goe̍h-kiû ê chi̍t tè chio̍h-thâu-á, tuì Bí-kok thàu-kòe guā-kau-pōo sàng hōo Tâi-oân, chit-má khǹg tī Tâi-tiong Kho-phok-koán. Chit chi̍p lâi kóng goe̍h-kiû téng ê chio̍h-thâu án-chóaⁿ tī Tâi-oân liû-lōn...

台北的第一座大橋，全長700公尺，是1889年劉銘傳為著大稻埕賣茶的生理起造。後來日本人改做鐵橋，號做台北大橋，是台北八景之一。這集講這座橋的身世，嘛講大橋頭的發展和佇戰後的變化；對大橋頭看台北市的歷史。 Tâi-pak ê tē-it chō tōa-kiô, choân-tn̂g chhit-pah kong-chhioh, sī 1889 nî Lâu Bêng-thoân uī-tio̍h Tōa-tiū-tiâⁿ bē-tê ê seng-lí khí-chō. Āu-lâi Ji̍t-pún-lâng kái-chò thih-kiô, hō-chò Tâi-pak Tāi-kiô, sī...

這陣飼貓的人數已經比飼狗閣較濟。古早冊內面寫的台灣貓有幾種？是按怎死貓愛吊樹頭？敢有人咧拜貓神？猴洞仔是按怎有遐爾濟貓？這集來講佇台灣的貓。 Chit-chūn chhī-niau ê lâng-sò͘ í-keng pí chhī-káu koh-khah chē. Kó͘-chá chheh lāi-bīn siá ê Tâi-oân niau ū kúi chióng? Sī án-chóaⁿ sí-niau ài tiàu chhiū-thâu? Kám ū lâng teh pài niau-sîn? Kâu-tōng-á sī án-chóaⁿ ū hiah-nī chē niau? Chit-chi̍p lâi kóng tī Tâi-o...

〈西北雨直直落〉這條囡仔歌逐家攏會曉唱，毋過你敢捌看過鮕鮘佮塗虱？這集來講這兩尾會佇塗跤爬的魚仔。鮕鮘佮塗虱攏有原生種，毋過已經變誠少，𪜶有啥物故事？有偌濟俗語？古早人按怎看這種魚？ "Sai-pak-hō͘ Ti̍t-ti̍t Lo̍h" chit tiâu gín-á-koa ta̍k-ke lóng ē-hiáu chhiùⁿ, m̄-koh lí kám bat khòaⁿ-kòe koo-tai kap thô͘-sat? Chit chi̍p lâi kóng chit nn̄g bóe ē tī thô͘-kha pê ê hî-á. Koo-tai kap thô͘-sat...

紅毛塗佇咱生活中的時間誠久長。紅毛塗是日本時代就有的工業；台灣水泥是台灣頭一間股票上市的公司。台灣水泥公司按怎來的？這幾冬的水泥生產有啥變化？這集來講水泥工業的發展。 Âng-mn̂g-thôo tī lán seng-oa̍h-tiong ê sî-kan chiâⁿ kú-tn̂g. Âng-mn̂g-thôo sī Ji̍t-pún sî-tāi tō ū ê kang-gia̍p; Tâi-oân Chúi-nî sī Tâi-oân thâu-chi̍t-keng kó-phiò chiūⁿ-chhī ê kong-si. Tâi-oân Chúi-nî kong-si án-chóaⁿ lâi--ê? Chit k...

一隻鳥仔換一隻牛，你敢欲信?台灣捌有瘋飼鳥仔的年代，對市內到庄跤，對公務人員到做穡人，真濟人咧飼十姊妹、金絲雀，想欲飼鳥趁錢。瘋飼鳥的時代是按怎開始、閣按怎結束？這集來講台灣金絲雀王國。 Chi̍t-chiah chiáu-á ōaⁿ chi̍t-chiah gû, lí kám beh sìn? Tâi-oân bat ū siáu chhī chiáu-á ê nî-tāi, tùi chhī-lāi kàu chng-kha, tùi kong-bū jîn-oân kàu chò-sit-lâng, chin-chē lâng teh chhī si̍p-chí-mōe, kim-si-chhiok,...

農曆七月來講台灣上出名的查某鬼——林投姐！本底是海邊擋風的樹仔，按怎變做鬼？這集對無仝版本的故事、小說來講百外冬來這个民間故事的變化。自日本時代到這馬，林投姐這个角色按怎綴時代改變，無仝故事的社會背景佮台灣的女鬼文化。 Lông-le̍k chhit-goe̍h lâi kóng Tâi-oân siōng chhut-miâ ê cha-bó͘-kúi — Nâ-tâu-chí! Pún-té sī hái-piⁿ tòng-hong ê chhiū-á, án-chóaⁿ piàn-chò kúi? Chit-chi̍p tùi bô-kâng pán-pún ê kò͘-s...

台灣紡織業按怎起鼓？無種棉仔的台灣，按怎對進口布料到家己紡紗織布，閣外銷全世界？這集紹介政府代紡代織、匯率政策佮上海幫、台南幫遮的頭家按怎配合，成做台灣工業起行的車母。來聽台灣紡織工業的故事。 Tâi-oân pháng-chit-gia̍p án-chóaⁿ khí-kó͘? Bô chèng mî-á ê Tâi-oân, án-chóaⁿ tùi chìn-kháu pò͘-liāu kàu ka-kī pháng-se chit-pò͘, koh gōa-siau choân-sè-kài? Chit chi̍p siāu-kài chèng-hú tāi-pháng tāi-chit, hō...

咱三不五時就食著的花殼仔，全世界干焦兩个所在掠會著，一个是日本，另外一个，就是台灣。這款細尾蝦仔，對往過做飼料變做是這馬珍貴的海產。這中間發生啥物代誌？東港的產銷班按怎維持花殼仔的產業佮市場？這集介紹花殼仔。 Lán sam-put-gō·-sî tō chia̍h-tio̍h ê hoe-khak-á, choân-sè-kài kan-na nn̄g-ê só·-chāi lia̍h ē-tio̍h, chi̍t-ê sī Ji̍t-pún, lēng-gōa chi̍t-ê, tō-sī Tâi-oân. Chit-khoán sè-bóe hê-á, tùi íng-kòe c...

台灣塑膠濟閣俗，咱生活中四界攏有塑膠物。其實塑膠往過是足重要的產業，對台灣的經濟有真大的影響。塑膠工業在台灣按怎發展？按怎會有台塑公司？奇美本底嘛做塑膠。這集講塑膠產業佇台灣。 Tâi-oân sok-ka chē koh sio̍k, lán seng-oa̍h tiong sì-kè lóng ū sok-ka-mi̍h. Kî-si̍t sok-ka éng-kòe sī chiok tiōng-iàu ê sán-gia̍p, tùi Tâi-oân ê keng-chè ū chin tōa ê éng-hióng. Sok-ka kang-gia̍p tī Tâi-oân án-chóaⁿ hoat-ti...

啉酒是自早就有的文化，毋過啥物時陣啉？佮誰啉？按怎啉？是一直咧改變。啥物時陣才規定未成年袂使啉？日本時代按怎叫人莫啉酒？啉酒傷身毋過嘛是一種能力？〈酒矸通賣無〉、〈杯底不可飼金魚〉背後閣有啥物故事？這集紹介台灣人啉酒的矛盾。 Lim-chiú sī chū-chá chiū ū ê bûn-hoà, m̄-koh siáⁿ-mih sî-chūn lim? Kap siáng lim? Án-chóaⁿ lim? Sī it-ti̍t teh kái-piàn. Siáⁿ-mih sî-chūn chiah kui-tēng bī-sêng-liân bē-sái li...

台灣本底無奶牛，這陣逐人攏有通啉牛奶。對外國人飼黃牛揤奶，到日本人引進奶牛、戰後逐人學泡牛奶，牛奶對補品變做日常食物經過百外冬。過去有人提牛奶粉飼豬，寒人閣有牛奶產量傷濟的問題。這集來講台灣人啉牛奶的故事。 Tâi-oân pún-té bô ling-gû, chit-chūn ta̍k-lâng lóng ū-thang lim gû-ling. Tuì gōa-kok-lâng chhī n̂g-gû chhi̍h-ling, kàu Ji̍t-pún-lâng ín-chìn ling-gû, chiàn-āu ta̍k-lâng o̍h phàu gû-ling, gû-lin...

這馬金仔誠貴，台灣往過嘛有黃金。本集講黃金的歷史佮九份、金瓜石「上品送金九」的年代，看顏雲年按怎對巡查變頭家。主要講日本時代為著挖金仔，閣對外口揣人來鬥挖；溫洲寮按怎變做啄鼻仔寮，介紹來金瓜石挖礦的外位人。 Chit-má kim-á chiâⁿ kùi, Tâi-oân íng-kòe mā ū n̂g-kim. Pún-chi̍p kóng n̂g-kim ê le̍k-sú kap Káu-hūn, Kim-koe-chio̍h "Siōng-phín sàng Kim-Káu" ê nî-tāi, khòaⁿ Gân Hûn-nî án-chóaⁿ tùi s...

出門旅行欲去佗位隔暝? 馬偕去新竹歇暝,枕頭是石頭,壁角全蜘蛛絲!對販仔間到日本時代氣派的台灣鐵道飯店, koh有1959年一件害死人的「妨害風化」案, 改變戒嚴時的旅館臨檢。這集講百外冬來, 台灣的旅社按怎變化? Chhut-mn̂g lú-hêng beh khì tó-uī keh-mê? Má-kai khì Sin-tek hioh-mê, chím-thâu sī chio̍h-thâu, piah-kak choân ti-tu-si! Tùi hoàn-á-keng kàu Ji̍t-pún sî-tāi khì-phài ê Tâi-oân Thih-tō Pn̄g-tiàm, koh ū 1959...

台灣無虎，毋過有足濟虎的風俗佮文化。對虎頭山、虎仔芳、虎疫到虎爺公，虎的形象有好、有䆀。按怎會害人的虎會變做囡仔神？咱來講台灣虎的文化意涵。 Tâi-oân bô hó͘, m̄-koh ū chiok chōe hó͘ ê hong-sio̍k kap bûn-hòa. Tuì Hó͘-thâu-soaⁿ, hó͘-á-phang, hó͘-e̍k kàu Hó͘-iâ-kong, hó͘ ê hêng-siōng ū hó, ū bái. Án-choáⁿ ē hāi-lâng ê hó͘ ē piàn-chò gín-á-sîn? Lán lâi kóng Tâi-oân hó͘ ê bûn-hòa ì-hâm. Taiwan has no ti...

咱食的紅鰱魚攏是對較寒的所在進口入來的，是按怎台灣遮爾燒熱會有台灣鮭？確定紋班（櫻花鉤吻鮭）的身世是誠坎坷的過程。這集毋若講是按怎台灣會有紋班，主要是講這款魚按怎予人發現，一百年來伊按怎確定是台灣特有種，閣成做國寶魚。 Lán chia̍h ê âng-liân-hî lóng sī tùi khah koâⁿ ê só͘-chāi chìn-kháu ji̍p-lâi ê, sī án-chóaⁿ Tâi-oân chiah-nī sio-joa̍h ē ū Tâi-oân kūi? Khak-tēng bûn-pan (eng-hoe-kau-bún-kui) ê sin...

台灣蘆筍罐的產量捌是世界第一。蘆筍汁干焦是蘆筍產業的副產品。蘆筍這款植物真趣味，咱講的蘆筍花毋是花，蘆筍葉嘛毋是真正的葉仔。是按怎人叫嘉義東石鄉的農會大樓是蘆筍大樓？這集講台灣蘆筍。 Tâi-oân lô͘-sún-koàn ê sán-liōng bat sī sè-kài tē-it. Lô͘-sún-chiap kan-nā sī lô͘-sún sán-gia̍p ê hù-sán-phín. Lô͘-sún chit-khoán si̍t-bu̍t chin chhù-bī, lán kóng ê lô͘-sún-hoe m̄-sī hoe, lô͘-sún-hio̍h mā m̄-sī chin-c...

虱目魚真捷看，規年迵天攏有。往過的虱目魚誠貴，是會使請人客的料理。是按怎過去虱目魚遐貴？啥物時陣才變做逐家攏食會起的魚仔。台灣的虱目魚干焦一種，是按怎有的食起來無仝款？咱來講食吃虱目魚。 Sat-ba̍k-hî chin chia̍p-khoàⁿ, kui-nî-thàng-thiⁿ lóng ū. Éng-kòe ê sat-ba̍k-hî chhiâⁿ kuì, sī ē-sái chhiáⁿ lâng-kheh ê liāu-lí. Sī-án-choáⁿ kòe-khì sat-ba̍k-hî hia kuì? Siáⁿ-mi̍h sî-chūn chiah piàn-chò ta̍k-ke lón...

台灣佇日本時代捌時行過鳥鼠仔症，這个傳染病予漢醫佮西醫有鬥陣合作的機會。日本政府按怎防治鳥鼠仔症？台灣人按怎要求有家己治療所？漢醫按怎佮西醫配合？ Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi bat sî-kiâⁿ--kòe niáu-chhí-á-chèng, chit ê thoân-jiám-pēⁿ hō͘ Hàn-i kap Se-i ū tàu-īn ha̍p-chok ê ki-hōe. Ji̍t-pún chèng-hú án-chhoaⁿ hông-tī niáu-chhí-á-chèng? Tâi-oân-lâng án-chhoaⁿ iau-kiû ū ka-tī ê tî-liâu-só͘? Hàn-i án-ch...

拜天公、做生日、做月內、欲轉運愛食麵線，平常時點心、宵夜嘛食麵線，麵線佇咱的傳統文化真重要。往過的人啥物時陣食？閣按怎食？麵線有幾種？幼麵佮麵線無仝款？這集介紹麵線。 Pài Thiⁿ-kong, chò-seⁿ-ji̍t, chò-ge̍h-lāi, beh tńg-ūn ài chia̍h mī-soaⁿ; pîng-siông-sî tiám-sim, siau-iā mā chia̍h mī-soaⁿ. Mī-soaⁿ tī lán ê thoân-thóng bûn-hoà chin tiòng-iàu. Éng-kòe ê lâng siáⁿ-mih sî-chūn chia̍h? Koh án-choán chi...

台灣講的「和室」毋是日本人的和室，嘛毋是完全對日本來的。往過的總舖經過遮爾久的時間，演變出真濟無仝的模樣佮用途。按怎台灣的和室攏有櫥仔？是按怎厝內會用架懸的地板來隔間？對厝內的設計來看生活習慣的改變。這集講總剖佮塌塌米間。 Tâi-oân kóng ê "hô-sek" m̄-sī Ji̍t-pún-lâng ê hô-sek, mā m̄-sī oân-choân tùi Ji̍t-pún lâi ê. Éng-kòe ê chóng-phò kin-kòe chia-nī kú ê sî-kan, ián-piàn chhut chin chē bô-kāng ê b...

俗語講：「榖雨補老母，立夏補老爸」。榖雨佮立夏是節氣。節氣按怎來？咱這馬已經毋是農業社會，節氣佮現代人有啥物關係？這集講古早人看天、看地、觀察萬物的智慧。 Sio̍k-gí kóng: "Kok-ú pó͘ lāu-bú, Li̍p-hē pó͘ lāu-pē." Kok-ú kap Li̍p-hē sī chiat-khùi. Chiat-khùi án-choán lâi? Lán chit-má í-keng m̄-sī lông-gia̍p siā-hōe, chiat-khùi kap hiān-tāi-lâng ū siáⁿ-mi̍h koan-hē? Chit chi̍p kóng kó͘-chá-lân...

是按怎路邊的石頭佮石碑會寫石敢當？這个風俗足普遍，毋但台灣，佇日本、中國、東南亞攏真捷看。啥物是石敢當？台灣出名个石敢當佇佗位？這集介紹石敢當。 Sī-án-choáⁿ lō͘-pinn ê chio̍h-thâu kap chio̍h-pi ē siá "Chio̍h-kám-tong"? Che ê hong-sio̍k chiok phó͘-piàn, m̄-nā Tâi-oân, tī Ji̍t-pún, Tiong-kok, Tang-lâm-a lóng chin chia̍p-khoàⁿ. Siá-mih sī "Chio̍h-kám-tong"? Tâi-oân chhut-miâ ê &qu...