Het Beslissende Kwartier

Dealey Plaza, Dallas, 22 november 1963: een blauwe Lincoln Continental glijdt langzaam door de bocht op Elm Street, president Kennedy zwaait naar de menigte. Zes verdiepingen boven hem tuurt Lee Harvey Oswald door de kijker van zijn Italiaans repeteergeweer. Binnen vijftien minuten verandert Amerika voorgoed. De schoten klinken, Secret Service agent Clint Hill sprint naar de limousine, en Jacqueli...

Op 1 januari 2002 drukt minister Gerrit Zalm om middernacht op een knop bij een geldautomaat aan de Markt in Maastricht, en schuiven de eerste eurobiljetten naar buiten. Nederland neemt afscheid van de gulden, een munt die meer dan zeshonderd jaar heeft bestaan en oorlogen, bezettingen en economische crises heeft overleefd. De overgang verloopt razend snel: binnen een week wordt zevenennegentig pr...

Tim Berners-Lee drukt op 6 augustus 1991 op enter en stuurt 23 regels de wereld in: een bescheiden bericht op nieuwsgroep alt.hypertext dat uitlegt hoe je software kunt downloaden van een server in Genève. Niemand beseft dat dit moment de menselijke communicatie voorgoed zal veranderen. Bij CERN worstelen duizenden wetenschappers met een absurd probleem: ze kunnen hun onderzoeksgegevens niet delen...

Op 23 september 1999 gaat om 20.36 uur de telefoon in een statige woning aan de Zwolseweg in Deventer. Jacqueline Wittenberg, een zestigjarige vermogende weduwe, neemt op en spreekt zestien seconden met haar fiscaal jurist Ernest Louwes. Het is het laatste gesprek dat ze voert. Twee dagen later wordt haar lichaam gevonden, zwaar toegetakeld. Louwes beweert dat hij tijdens het telefoontje op de A28...

Op 30 november 2022 klikt iemand in het kantoor van OpenAI in San Francisco op publiceren: de blogpost "Introducing ChatGPT" gaat live. Vijf woorden die de wereld zullen verdelen in een voor en een na. Het team rond CEO Sam Altman heeft besloten iets te doen wat tegen de gewoonte ingaat: een krachtig taalmodel niet verstoppen achter een API voor ontwikkelaars, maar weggeven aan iedereen. Gratis. B...

Op 27 februari 2024 spreekt een rechter in De Bunker, de meest beveiligde rechtbank van Nederland, het vonnis uit in het grootste liquidatieproces uit de Nederlandse rechtsgeschiedenis. Ridouan Taghi, de man die jarenlang vanuit de schaduw opereerde, is er niet bij. Hij weigert te luisteren vanuit zijn cel in Vught. Het Marengo-proces heeft een pikzwarte rand. Drie doden vielen rond kroongetuige N...

Op 11 juli 1995 wandelt generaal Ratko Mladić de stad Srebrenica binnen, een door de Verenigde Naties uitgeroepen safe area. In de dagen ervoor heeft het Bosnisch-Servische leger de observatieposten van de Nederlandse Dutchbat-soldaten een voor een ingenomen. De luchtsteun waar kolonel Karremans herhaaldelijk om vraagt, komt niet of te laat. Wat volgt is de ergste massamoord in Europa sinds de Twe...

De DVD wordt op 15 september 1995 in een Tokiose vergaderzaal geboren uit een dreigende format war. Twee kampen, Philips/Sony tegenover Toshiba/Time Warner, staan lijnrecht tegenover elkaar met elk hun eigen digitale videoschijf. Hollywood weigert te kiezen, de computerindustrie dreigt beide formaten te boycotten. De herinnering aan de Betamax-catastrofe hangt als een schaduw over de onderhandelin...

Op 19 oktober 2009 spreekt de rechtbank in Amsterdam het vonnis uit over DSB Bank, het levenswerk van Dirk Scheringa. De voormalige ijsmeester uit Wognum bouwde in 34 jaar een financieel imperium op, maar achttien dagen eerder begon een bankrun die zeshonderd miljoen euro aan spaargeld wegzoog. Het begon met een oproep van consumentenactivist Pieter Lakeman op televisie: DSB moet failliet. Spaarde...

Op 4 februari 2004 klikt Mark Zuckerberg in zijn studentenkamer op Harvard op de knop die thefacebook.com live zet. Het is tien uur 's avonds, buiten vriest het, en de negentienjarige informatica­student heeft geen idee dat hij de wereld staat te veranderen. Binnen twee uur registreren zich meer dan vierhonderd studenten. Tegen vier uur 's ochtends zijn het er achthonderd. De exclusiviteit van het...

Pearl Harbor, 7 december 1941: om zeven uur vijfenvijftig in de ochtend naderen honderddrieëntachtig Japanse vliegtuigen de Amerikaanse Pacifische Vloot. Commandant Mitsuo Fuchida kijkt omlaag naar acht slagschepen, zij aan zij afgemeerd langs Ford Island. Geen luchtafweer, geen gevechtsvliegtuigen. Hij seint drie woorden: Tora, Tora, Tora. In vijftien minuten verandert alles. De Arizona explodeer...

Op 17 september 1997 loopt Jos Benschop, een zevenendertigjarige natuurkundige, door de gangen van ASML in Veldhoven met een stapel rapporten over technologieën die nog niet bestaan. In de vergaderruimte moet een besluit vallen: welke richting kiest dit relatief onbekende Brabantse bedrijf voor de toekomst van chipproductie? De keuze valt op extreem ultraviolet lithografie, een technologie die ond...

Op 7 februari 1992 zetten vierentwintig ministers hun handtekening onder een document dat de Europese Unie zou stichten. In de Statenzaal van het Gouvernement aan de Maas, onder kristallen kroonluchters en omringd door hussaren in ceremonieel tenue, wordt een belofte bezegeld: oorlog tussen de oude aartsvijanden Frankrijk en Duitsland moet voor altijd ondenkbaar worden. Het verdrag komt voort uit...

Op 3 december 1967 plaatst chirurg Christiaan Barnard in het Groote Schuur Ziekenhuis in Kaapstad het hart van de hersendode Denise Darvall in de borstkas van Louis Washkansky. Na een elektrische schok begint het donorhart te kloppen: de eerste harttransplantatie bij een mens is een feit. Washkansky, een drieënvijftigjarige kruideniersverkoper met hartfalen in het eindstadium, overleeft de operati...

Op 30 november 2020 staren biologen wereldwijd naar dezelfde livestream, naar dezelfde grafiek, naar hetzelfde onmogelijke getal: 92,4. In één klap beslecht AlphaFold, de kunstmatige intelligentie van DeepMind, vijftig jaar wetenschappelijke strijd over het eiwitvouwingsprobleem. Het raadsel leek onoplosbaar. Een eiwit van negentiennegentig aminozuren kent meer mogelijke configuraties dan er atome...

Op 28 juni 2012 verschijnt in Berkeley een wetenschappelijk artikel dat de wereld voorgoed verandert: de geboorte van CRISPR, een moleculaire schaar die DNA kan knippen op exact de plek die je wilt. Biochemicus Jennifer Doudna en microbioloog Emmanuelle Charpentier tonen aan dat een bacterieel afweersysteem kan worden omgebouwd tot een programmeerbaar gereedschap. De schoonheid van hun ontdekking...

Op 14 april 2010 staat Lucia de Berk in het Gerechtshof Arnhem en hoort de woorden waar ze negen jaar op wachtte: volledige vrijspraak. De voormalige kinderverpleegkundige werd in 2004 veroordeeld tot levenslang plus tbs voor zeven moorden en drie pogingen. Nederland had zijn seriemoordenares. Maar het bewijs deugde niet. Een statistisch getal van één op driehonderdtweeënveertig miljoen gaf de ill...

In de nacht van 1 februari 1953 breken bij Oude-Tonge op Goeree-Overflakkee de dijken door en verandert het eiland binnen vijftien minuten in een binnenzee. Windkracht twaalf, springtij en achterstallig onderhoud vormen een dodelijke combinatie die niemand heeft voorzien. De radio is om middernacht gestopt met uitzenden. Nederland slaapt wanneer om kwart voor vier de eerste bres scheurt en een zwa...

Op 9 januari 2007 staat Steve Jobs in Moscone West, San Francisco, klaar om de wereld te veranderen met een apparaat dat officieel nog niet bestaat. In zijn broekzak zit een instabiel prototype dat elk moment kan crashen. Toch waagt hij de gok. De mobiele telefoon is in 2007 een apparaat dat veel belooft en weinig waarmaakt: lelijke toestellen met fysieke toetsenborden, piepkleine schermpjes en fr...

Op 25 november 1975 tikken de laatste minuten van koloniaal Suriname weg in het André Kamperveen Sportstadion in Paramaribo. Veertigduizend mensen kijken toe hoe de Nederlandse driekleur daalt en een nieuwe vlag rijst: groen, wit, rood met een gouden ster. Kroonprinses Beatrix, prins Claus en premier Joop den Uyl zijn getuige van het einde van driehonderd jaar koloniale geschiedenis. Premier Henck...

Op 24 februari 2022 om vijf uur 's ochtends slaapt Kyiv nog, terwijl driehonderd kilometer naar het oosten de eerste granaten al vallen bij het grensdorp Milove. In Moskou neemt Vladimir Poetin plaats voor een camera om een televisieboodschap uit te spreken die Europa voorgoed zal veranderen. De Russische president, gevormd door het verlies van de Sovjet-Unie en geobsedeerd door Oekraïne als histo...

Op 2 november 2004 fietst Theo van Gogh door de Linnaeusstraat in Amsterdam-Oost, zoals elke andere dinsdagochtend. De filmmaker en columnist, bekend om zijn provocerende uitspraken over religie en zijn kortfilm Submission met Ayaan Hirsi Ali, heeft geen beveiliging. Achter hem volgt Mohammed Bouyeri, een geradicaliseerde jongeman uit het Hofstadnetwerk, met een pistool en een kapmes onder zijn kl...

Op 11 september 2001 om acht uur zesenveertig boort American Airlines Vlucht 11 zich met bijna achthonderd kilometer per uur in de Noordtoren van het World Trade Center. Zeventien minuten later volgt de tweede inslag. In die zeventien minuten stort de illusie van Amerikaanse onaantastbaarheid in. De negentien kapers van al-Qaeda hebben hun aanslag jarenlang voorbereid. Ze volgden vlieglessen in Fl...

Nelson Mandela trekt op 11 februari 1990 zijn stropdas recht en weigert de gevangenisauto. De laatste honderd meter naar de vrijheid wil hij lopen. Zevenentwintig jaar heeft hij achter tralies doorgebracht, achttien daarvan steenhakkend op Robben Island. Nu wacht de wereld: honderden journalisten bij de poort, vijftigduizend mensen op de Grand Parade in Kaapstad, miljoenen kijkers aan hun televisi...

Op 11 maart 1985 kiezen de oude mannen van het Politbureau een opvallend jonge opvolger voor alweer een gestorven leider. Michail Gorbatsjov, vierenvijftig jaar oud, wordt de achtste secretaris-generaal van de Sovjet-Unie. Binnen vijftien minuten is de stemming unaniem. Minister van Buitenlandse Zaken Andrej Gromyko draagt hem voor met zorgvuldig gekozen woorden. De langstzittende diplomaat van de...