5 Minutes Good Time

เรามักตัดสินใจเกี่ยวกับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตจากความรู้สึกในปัจจุบัน ซึ่งมีผลให้คุณภาพชีวิตของเราอาจขึ้นอยู่กับความแม่นยำของการคาดการณ์ไปด้วย ดังนั้นหากต้องเลือกว่าจะทำอะไรในอนาคต การเลือกสิ่งที่ชอบที่สุดซ้ำๆ ก็น่าจะเซฟกว่า

ธรรมชาติของมนุษย์มักกะเกณฑ์ว่าตนทำอะไรได้มากกว่าความเป็นจริง เช่น วางแผนไว้ว่าอาทิตย์หน้าจะต้องตื่นไปวิ่งให้ได้อย่างน้อย 5 วันต่อสัปดาห์ แต่เอาเข้าจริงกลับทำไม่ได้หรือไม่ได้ทำเลย ซึ่งไม่ใช่เพราะเรามุ่งมั่นไม่มากพอ แต่อาจเป็นเพราะละเลยถึงตัวแปรที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ฉะนั้นก่อนวางแผนควรประเมินตัวแปรต่างๆ และหาทางรับมือต่อสิ่งนั้นให้ได้

คำพูดประมาณว่า “ฉันนึกไว้แล้วเชียว” พร้อมกับคำอธิบายต่างๆ เท่าที่ใครคนหนึ่งจะให้กับตนเองได้ มักถูกเอ่ยขึ้นหลังจากรู้ผลของเหตุการณ์นั้นแล้ว ซึ่งเป็นเหตุให้เราไม่ค่อยเปิดใจรับฟังมุมมองอื่นๆ ดังนั้นก่อนจะเอ่ยคำที่เหมือนจะคาดการณ์สถานการณ์ต่างๆได้ ลองถามตัวเองว่า “ฉันรู้เรื่องนี้จริงหรอ” หรือ “ฉันคาดการณ์ผลลัพธ์ได้จริงหรอ”

เป็นความจริงที่ว่า “ความเชื่อ” กับ “ความคาดหวัง” เปลี่ยนพฤติกรรมของเรา และพฤติกรรมนั้นไปเปลี่ยนพฤติกรรมของคนอื่นอีกที ซึ่งบ่อยครั้งเราเองก็ไม่รู้ตัว ฉะนั้นจึงต้องตระหนักรู้ถึงอคติของตนให้มาก เพื่อที่จะระมัดระวังไม่ให้กระทบไปถึงคนรอบข้าง  

แท้จริงแล้ว “ความสุขเป็นของขวัญส่วนบุคคล ที่สามารถส่งไปยังกลุ่มคนรอบตัวได้” ฉะนั้นหากเราตั้งกรอบความคิดอิงสถานการณ์ที่มีอิทธิพลต่อความสุขของคนเหล่านี้ ก็จะมีมุมมองชีวิตที่เปลี่ยนไป โดยอิงต่อความสุขของกันและกันมากขึ้น

เรามักได้ยินว่า “คำพูดหนึ่งคำของคุณเป็นพลังชีวิตให้ฉัน” แต่ไม่ค่อยได้ยินว่า “คำพูดของฉันหนึ่งคำเป็นพลังชีวิตให้คุณ” ไม่ใช่เพราะเราถ่อมตัว แต่เพราะไม่รู้จริงๆ ว่า อิทธิพลของตนส่งผลต่อคนอื่นได้มากแค่ไหน

เมื่อต้องตกอยู่ท่ามกลาง "ฝูงชน" สภาวะทางจิตของเราจะคล้ายกับมนุษย์ล่องหน ที่คิดว่าไม่มีใครมองเห็น จึงแสดงพฤติกรรมที่ไม่กล้าในเวลาปกติ หรืออาจเป็นพฤติกรรมวู่วามและไร้ศีลธรรมในบางครั้ง ฉะนั้นเราจึงต้องระมัดระวัง และเรียกสติตัวเองกลับมาให้ได้

การบอกว่าสถานการณ์คือตัวการของพฤติกรรมนั้น ไม่ได้หมายความว่าในสถานการณ์หนึ่ง จะได้เห็นทุกคนมีพฤติกรรมเดียวกันโดยไม่มีข้อยกเว้น ฉะนั้นเราจึงต้องมีกรอบความคิดที่มองโลกแบบค่าเฉลี่ยให้มากขึ้น เพื่อยอมรับ "ความบังเอิญ" และ "ข้อยกเว้น" ที่มีอยู่ เหมือนคำกล่าวที่ว่า แม้มีต้นทุนติดลบ หากขยันและอดทน ก็สามารถสร้างตัวเป็นมหาเศรษฐีหมื่นล้านได้ แต่เมื่อมองด้วยกรอบความคิดแบบค่าเฉลี่ย ก็ไม่ใช่ทุกคนที่มีสิ่งเหล่า...

สปอตไลท์เอฟเฟค เป็นปรากฏการณ์ที่เราคิดไปเองว่า คนรอบตัวจะต้องสนใจไม่เรื่องใดก็เรื่องหนึ่งของเรา เหมือนกับนักแสดงนำบนเวทีที่มีสปอตไลท์ส่องอยู่ตลอดเวลา ซึ่งนั่นอาจเป็นการใส่ใจที่เกินความเป็นจริงไปมาก เราจึงต้องรู้จักปล่อยวางบ้าง

หากพูดถึงพฤติกรรมชั่วร้าย เรามักใช้กรอบความคิดที่มองว่า ไม่ใช่สิ่งที่คนทั่วไปจะกระทำได้ แต่ความจริงสิ่งนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งจากตัวตนภายใน และจากสถานการณ์ที่คนคนนั้นกำลังเผชิญอยู่ ฉะนั้นจะตัดสินการกระทำของใคร ต้องดูด้วยว่าเขาอยู่ในบริบทไหน

เวลาที่เราเชื่อว่าสิ่งที่ตนเลือกไม่ต่างจากสิ่งที่คนส่วนใหญ่เลือก และมองเป็น Norm หรือ standard ของสังคม ทำให้บ่อยครั้งก็นำไปสู่ปัญหาอื่นๆ ตามมา โดยเฉพาะในเรื่องของความขัดแย้ง ฉะนั้นจึงควรเข้าใจความแตกต่าง เพื่อให้เราจัดรูปแบบการใช้ชีวิตได้ดียิ่งขึ้น

บ่อยครั้งที่เรายึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง เช่น พ่อแม่มักสอนเรื่องยากๆ เกินกว่าลูกจะเข้าใจ และตำหนิเขาทำนองว่า “เรื่องง่ายๆ แค่นี้ทำไมถึงไม่เข้าใจ” โดยหลงลืมไปว่า เรื่องเหล่านั้นอาจจะง่ายสำหรับผู้ใหญ่ แต่ยากสำหรับเด็กก็ได้ หรือลืมมองในมุมกรอบความคิดของเด็ก ว่าการสื่อสารนั้นอาจยังไม่ให้คำตอบที่ชัดเจนมากพอ

เป็นที่น่าสังเกตว่า นักกีฬาเหรียญเงินมักจะเปรียบเทียบความสำเร็จ "ที่ได้รับ" กับ ความสำเร็จ "ที่จินตนาการไว้" ซึ่งก็คือเป้าหมายสูงสุด อย่าง เหรียญทอง ทำให้ความสุขของพวกเขาน้อยกว่าที่ควรจะเป็น เนื่องจากเกิดความรู้สึก "เสียดาย" ขึ้นมาในภายหลัง

ข้อโต้แย้งในสถานะของดาวพลูโต นำไปสู่การเปิดให้ลงคะแนนเพื่อสรุปว่า "อะไรคือดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ" ทว่า "การลงคะแนนก็ดูจะขัดแย้งกับเรื่องของวิทยาศาสตร์ชีวภาพที่เป็นความจริงโดยปราศจากอคติ" สุดท้ายแม้ชื่อดาวพลูโตจะถูกตัดออก แต่นิยามของดาวเคราะห์ก็ยังไม่ได้รับการแก้ไข และอนาคตเราอาจได้เห็นการเปลี่ยนแปลงรายชื่อของดาวเคราะห์อีกครั้ง

งานวิจัยชี้ ปัจจัยที่เรียบง่ายที่สุดแต่มีพลังอย่างมากต่อการตัดสินปริมาณการกินของคน คือ ขนาดของภาชนะ ที่ยิ่งมีขนาดใหญ่มากเท่าไร ก็มีโอกาสกินมากขึ้นตาม ดังนั้นหากอยากลดปริมาณการกินก็อาจต้องลดขนาดภาชนะลงด้วย

คนจำนวนมากมองว่า การมีประสบการณ์ใหม่จากการซื้อสินค้าชิ้นหนึ่ง สามารถให้ความสุขกับเขาได้มากว่าการซื้อเพียงเพราะต้องการเป็นเจ้าของอย่างเดียว ฉะนั้นก่อนจะตัดสินใจซื้ออะไร อาจต้องพิจารณาไปถึงสิ่งที่อยากได้จากสินค้าชิ้นนั้นจริงๆ

เป็นที่สังเกตว่า ความปรารถนาสามารถสร้างกรอบความคิดที่ทำให้เรามองโลกไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่งโดยเฉพาะได้ เช่น ความหิวมักจะทำให้เรามองโลกด้วยกรอบความคิดของอาหารอย่างไม่รู้ตัว ฉะนั้นเพื่อชีวิตที่ดีกว่า จึงต้องเข้าใจความปรารถนาและควบคุมให้เป็น

การจัดลำดับถือได้ว่ามีความสำคัญมาก โดยเฉพาะกับการใช้ชีวิต เพราะประสบการณ์ในตอนต้นจะทำหน้าที่เป็นกรอบความคิดที่ใช้มองประสบการณ์ในตอนหลัง ฉะนั้นเราจึงต้องออกแบบลำดับของประสบการณ์อย่างชาญฉลาด

นอกจากวิธีการตั้งคำถามแล้ว การเรียงลำดับคำถามก็ถือเป็นเรื่องที่สำคัญมากเช่นกัน โดยเฉพาะหากต้องสำรวจความคิดเห็นของสาธารณะ เพราะคำถามที่ถูกถามก่อนหน้า มักจะทำหน้าที่เป็นกรอบที่ใช้ตีความหมายของคำถามถัดมา

คำศัพท์ที่แม้จะเป็นคำเดียวกัน แต่ถ้าใช้ต่างบริบทก็ทำให้เกิดกรอบความคิดที่ต่างกันได้ เช่น คำว่า “ห้าม” หากถูกนำไปใช้ในบริบททางการเมือง จะสร้าง impact ที่นำไปสู่การชักนำทางความคิดได้มากกว่า ฉะนั้นก่อนจะเลือกใช้คำใดๆ อาจต้องคำนึงถึงบริบทร่วมด้วย

กรอบความคิดที่เรานิยามขึ้นมา สามารถเปลี่ยนความรู้สึกของคนได้อย่างสิ้นเชิง เช่น หากคุณรู้ตัวว่ากำลังเผชิญกับโลกร้าย แทนที่จะหมดกำลังใจและใช้ชีวิตแต่ละวันไปอย่างสิ้นหวัง ลองให้นิยามกับชีวิตตัวเองใหม่ คุณจะพบว่าแม้แต่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ ก็ดูมหัศจรรย์ขึ้นมาได้

เป็นเรื่องยากที่เราจะตัดสินใจอะไรโดยไม่พิจารณาถึงบริบท และแทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่ความคิดเห็นของคนเราจะสอดคล้องกันได้ ถ้าไม่ได้รับรู้บริบทร่วมกัน ซึ่งไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยกับอีกฝ่ายเสมอไป แต่การที่ได้เข้าใจบริบทของเขา จะทำให้เราเข้าใจภาพที่กว้างมากขึ้น  

เรามักถูกกรอบความคิดมาจำกัดขอบเขตกระบวนการรับรู้โดยไม่รู้ตัว ซึ่งถูกแสดงออกผ่านผลการตัดสินใจที่ไม่ได้มองถึงปัจจัยแวดล้อมอื่นๆ อย่างถี่ถ้วน ทำให้บ่อยครั้งเกิดอคติส่วนตัว ฉะนั้นเพื่อกระบวนการคิดและตัดสินใจที่ดีกว่า จึงควรทลายกรอบความคิดเดิมของตนเองให้ได้

เป็นที่น่าสังเกตว่า เหตุที่คุณมักไม่ได้รับการตอบแทนเมื่อได้ทำบางสิ่งบางอย่างเพื่อคนอื่น อาจเป็นเพราะคุณเป็นพวก Giver (ผู้ให้) ที่อยู่ในหมู่ Taker (ผู้รับ) ทำให้บ่อยครั้งกลับถูกเอารัดเอาเปรียบเสียเอง ฉะนั้นก่อนจะเริ่มทำอะไร สิ่งสำคัญคือ ต้องดูสภาพแวดล้อมรอบตัวว่ามีคนประเภท Giver หรือ Taker มากกว่ากัน

หากพูดถึงการพยายามหนีห่างจากคนที่ไม่อยากยุ่งด้วย และมักมีเหตุให้ต้องมาเกี่ยวข้องกันอยู่บ่อยๆ บางที อาจเป็นเพราะเรายึดติดกับเขามากเกินไป ฉะนั้นแทนที่จะเอาหนี สู้หาทางรับมือและป้องกันน่าจะดีกว่า