Vitan

Ílegusavnið hevur gjørt ein ættarbándsskrá, har allir føroyingar, sum hava livað og búgva í Føroyum í dag, eru skrásettir. 158000 fólk hevur tað borið til at skrásett, frá ár 1100 til dagin í dag. Í hesu ættarbandsskrá, er nógv áhugavert at síggja. Millum annað, at 149000, av teimum 158000 føroyingunum, eru øll í familju við ein mann, og ein kvinna, sum átti sítt fyrsta barn í 1880, hevur í dag 34...

Silvurfiskurin er eitt fyrndargamalt vongleyst skordjór, ið mentist fyri uml. 400 milliónum árum síðani. Skordýrið er vanligt í Føroyum og trívist best har tað er heitt og slavið. Tí er silvurfiskur oftast at finna í baðirúminum, undir køksvaskinum og í kjallarum.   Silvurfiskar, sum Elisabet hevur fangað og granskað (Mynd: Elisabet Thomsen)   Silvurfiskur er ljósskjarur og flýggjar ella situr pin...

- Í næstan 500 ár búði nøkur heilt fá túsund fólk í Føroyum, greiðir Hans Pauli Strøm frá. Hann starvast, sum sosiologur á Hagstovuni, og hann hevur hugt at, hvussu og hví okkara fólkasøga er komin at síggja soleiðis út.  - Tað var ikki fyrr enn í seinnu helvt av 1700talinum, og fólkatalið byrjaði so smátt at kvinka uppeftir, men tað var ikki fyrr enn í 19. øld at rættligur fólkavøkstur kom, sigur...

Í 2015 vóru nakrir útlendskir granskarar í Føroyum, og tóku kjarnuroyndir úr fimm ymiskum vøtnum. - Við at kanna kjarnuroyndirnar, kunnu vit siga, nær seyður og harvið eisini fólk komu til Føroyar, sigur professarin í jarðarvísindum Raymond Bradley.  Tey hava borað tríggjar metrar niður í fimm ymisk vøtn í Føroyum, Eiðisvatn, Saksunarvatn, Sandsvatn, Gróthúsvatn og Stóravatn, umfram at ein kjarnub...

Í hesi sending, senda vit tveir fyrilestrar, ið vóru hildnir á Vísindavøkuni 2016, sum granskingarráðið skipaði fyri. Tann fyrri er um, hvussu vit menna burðardygt seyðahald í Føroyum. Jens Ivan í Gerðunum, frá búnaðarstovuni, heldur fyrilesturin. Tann seinni er um økokritikk í bókmentum. Bergur Djurhuus Hansen, sum starvast á Føroyamálsdeildnini á Fróðskaparsetrinum, heldur fyrilesturin og hevur...

Í hesi sending verða tríggir fyrilestrar sendir, ið vóru hildnir á Vísindavøkuni 2016, sum granskingarráðið skipaði fyri. Tann fyrsti fyrilesturin, er um grøna elframleiðslu og orkugoymslur. Annar fyrilesturin eru um varandi orkukeldur -visión Føroyar 2030 og tann triðji og seinasti, er um framtíðartankar hjá føroyskum ungdómi. Tey ið halda fyrilestrarnar er: Bjarti Thomsen, ið starvast á umhvørvi...

Lurta eftir sendingini Vitan her.

Eitt lítið fet hjá einum menniskja, men eitt stórt fet hjá mannaættini. Kendu orðini hjá rúmdarmanninum Neil Armstrong, tá hann í juli mánaði 1969 sum fyrsta menniskja nakrantíð setti fótin á Mánan. Ella gjørdi hann nú tað? Skeptikarar hava leingi hildið uppá, at mánaferðirnar ongantíð vóru gjørdar, og mánalendingin varð filmað í einum studio. Hóast meira enn 100.000 fólk arbeiddu við Apolloætlani...

Tá ið rúmdarfarið Juno kemur til gongustjørnina Jupiter í summar, hevur NASA roynt ein nýggja stýrisskipan, sum David, saman við øðrum, hevur ment á DTU Space.   Juno áveg til Jupiter (Mynd NASA)   Tað hevur verið ein langt ferð hjá Juno út til Jupiter. Rúmdarfarið hevur ferðast millum jørðina og jupiter í fleiri umførum, har tað bleiv slongt longur og longur út í rúmdina....

Í 1999 var 29 ára gamla Anna Bågenholm farin at standa á skíð í Norðurnoregi. Veðrið var gott, og hon skíðaði oman eftir einari brekku beint við eina avísaða á. Komin nakað oman missir hon balansuna og dettur á ryggin. Hon fer skreiðandi oman eftir brekkuni og út á ta frystu ánna. Knappliga brotnar ísurin, og hon søkkur í ísakaldu ánna. Streymurin í ánni dregur hana við sær, og hon verður føst und...

Tað er Sissal Maria Rasmussen, ið hevur granskað hvussu føroysk børn málmennast. Hon hevur kannað børn í aldrinum átta mánaðir til trý ára gomul.  Hennara granskingarverkætlan kallast "Máltøka hjá føroyskum børnum" Lurta eftir sendingini, og fá at vita hvussu føroysk børn mennast málsliga, og hvat tað fyrsta orðið er, sum føroysk børn duga at siga. 

Tað er Ann Sølvia Lydersen Jacobsen, fornfrøðingur, ið hevur fingið játtað pengar til eina trý ára ph.d verkætlan, har hon skal granska norðoyggjarnar, fyri at vita, um man kann skráseta fornar búsetingar har og samstundis finna fornar gravir. Reyði ringurin vísur, hvar víkingagravirnar í Tjørnuvík vóru funnar og grivnar út í fimtiárunum, sí mynd niðanfyri:   Í sendingini greiðir Simun Arge, fornf...

Samrøðan varð gjørd í 1983. Sverri Dahl, fyrv landsantikvarur Prónurin ið varð funni í tí eini grøvini í Tjørnuvík, sí mynd niðanfyri: Mynd av ringinum, har tunni tráðurin er avmyndaður, sí mynd niðanfyri:

Magnus Gaard, lívfrøðingur, greiðir frá áhugaverda og spennandi fundinum av Homo Naledi, ein sera gamal ættfaðir til menniskja, Homo Sapiens.  Eisini verður tosað við danska professaran í evulitiónlívfrøði Eske Willerslev, um fundi av eini beinagrind undir eini gamlari kirkju í Bulgaria, sum skuldi vísa seg, at verða leivdirnar eftir einum kendum bíbilskum persóni, Jóhannes Doyparanum.  Og seinast...

Hetta eru tvey av evnunum í sendingini Vitan hesaferð. Iris Thomsen, havsúgdjóralívfrøðingur var í 2014 niðri á Falklandsoyggjunum og samskipaði ta fyrstu hvalateljingina nakrantíð har. Hon greiðir frá, hvussu tað var at verða har, um oyggjarnar og hvussu hvalateljingin var løgd til rættis.  Bjarni Mikkelsen, lívfrøðingur á Náttúrugripasavninum, samskipaði í summar føroyska partin, í stórari hvala...

Tað er longu fleiri ár síðan, at lækni Ulrika Steuerwald vísti á, at PKU royndin ikki fangar øll pinkubørn við CTD. PKU er blóðroynd, ið verður tikin av øllum pinkubørnum nakara fáa tímar eftir at tey eru fødd. Tey verða kanna fyri 16 ymiskar viðføddar sjúkur, har millum CTD.   PKU fangar ikki CTD Men PKU fangar ikki CTD hjá pinkubørnum, og tí er ætlanin, at øll pinkubørn í Føroyum skulu ílegukann...

Lurta eftir sendingini her.

Lurta eftir sendingini her. 

El Niño er partur av veðurlagsfyribrigdinum "ENSO" (El Niño - Southern Oscillation) í tropiska partinum av Kyrrahavinum, og fevnir um broytingar bæði í havinum og luftini. Ein stórur partur av Kyrrahavinum gerst væl heitari tá El Niño er, og hetta sæst aftur í øktum miðalhita á jørðini. Tann øvugta støðan, við einum kaldari Kyrrahavi, verður nevnd La Niña.   Greinin heldur fram undir myndini. Mynd...

Lurta eftir sendingini her

Tað er Annbjørg á Høvdanum, arbeiðssálarfrøðingur, sum arbeiðir við eini granskingarætlan av møði á sjónum.  Lurta eftir samrøðuni her.

Janus Vang, stjóri á iNOVA, vísir okkum runt á granskingarsetrinum.  Lurta eftir sendingini her. Sí myndir her: 

Lurta eftir sendingini her   Í samband við sendingina, vóru fleiri samrøður gjørdar. Fleiri av teimum vóru ikki brúktar í sendingini. Men hevur tú áhuga í hesum evnið, so kanst tú hoyra samrøðurnar, vit at trýsta á leinki niðanfyri.   Leinki:  Samrøða við Ben Zucherman Samrøða við Steve Howell Samrøða við Stephen Kane Samrøða við Ed Turner Hátøknulig tól, royndarkoyrd í Føroyum Samrøða um rúmdarbi...

Lurta eftir sendingini her:

Hetta er spurningurin, ið vit seta í sendingini VItan hesaferð. Níggju brunnar eru boraðir í Føroysku undirgrundina. Spor eftir kolvetnið er funnið, men ongastaðini verður tað mett at verða ragstrarverdugt. Vónirnar um eitt føroyskt oljuævintýr eru fánaðar og hugsandi er, at tað fer at ganga long tíð, aðrenn nakað oljufelag torir at seta borin í føroysku undirgrundina aftur. Men olja og gass er fu...