رادیو جامعه (پادکست اجتماعی)

پژوهش ژنتیکی منتشر شده در نشریه  «پلوس ژنتیکس» نشان داده است که بیشتر ایرانیان به ساختار ژنتیکی مشترکی به نام «خوشه مرکزی ایران» تعلق دارند. ایران در طول تاریخ چهارراه مهاجرت‌ها بوده است. ورود اقوام هندواروپایی، تهاجم اعراب، مهاجرت‌های ترک‌زبان‌ها و حضور اقوام مختلف آسیایی، همگی بخشی از این تاریخ‌اند. اما برخلاف بسیاری از مناطق جهان، در ایران مهاجران ژنوم بومی را جایگزین نکرده‌اند. به‌ویژه در جمعی...

طی قرون‌ متمادی، منجمان و دانشمندان ایرانی روی تقویم خورشیدی ایران که در گاهشماری‌های باستان ریشه دارد، اصلاحاتی انجام دادند. مهم‌ترین این اصلاحات در زمان حکومت ملکشاه سلجوقی بود که گروهی از دانشمندان به سرپرستی عمر خیام نیشابوری مامور اصلاح تقویم شدند. آن‌ها تقویم جدیدی را در سال ۴۵۸ هجری شمسی (۱۰۷۹ میلادی) معرفی کردند که به نام تقویم جلالی شناخته شد. این تقویم یکی از دقیق‌ترین تقویم‌های تاریخ و...

بررسی اسناد تاریخی نشان می‌دهد آنچه تحت عنوان «چادر عربی» به ایران آمد و پس از وقوع انقلاب اسلامی با استقبال زنان نزدیک به جمهوری اسلامی مواجه شد، در واقع همان «عبای عربی» است که زمانی شیعیان عراق از آن استفاده می‌کردند. این پوشش تنها مختص زنان نبود، بلکه مردان نیز آن را بر دوش می‌انداختند.

واژه «درود» در ادبیات کهن فارسی به معنی آفرین و آرزوی نیک‌بختی است. برخی زبان‌شناسان معتقدند این واژه در «دْرُوَت» زبان اوستایی ریشه دارد که آن نیز به معنای تندرستی و سلامتی است و امروز به صورت «درستی» درآمده است. با این حال برخی این ادعا را مستند نمی‌دانند. واژه «سلام» نیز از ریشه «سلم» در زبان عربی مشتق شده است که معنای سلامتی، صلح و رهایی از آسیب را می‌رساند. البته تعدادی از محققان از جمله نادر...

در آسمان هنر ایران، نغمه‌هایی هست که چون جویباری زلال، در جان مردم جاری‌اند، و در میان آن‌ها، چهره‌ای می‌درخشد: حمیرا. بانویی که صدایش، نه‌فقط نغمه‌ای خوش‌آهنگ، که همچون رازی سر به مهر از لطافت و صلابت است؛ صدایی که نه در گذر زمان فرسوده شد و نه در تندباد حوادث خاموش. در واپسین روزهای سال ۱۳۲۳، هنگامی که فضای ایران با رؤیای تغییر و تجدد درآمیخته بود، دختری در تهران چشم به جهان گشود که بعدها نامش  ...

«مارش شهریار» یکی از شناخته شده‌ترین قطعات موسیقی نظامی ایران است که تاریخچه آن در دل تاریخ پرتلاطم کشور به فراموشی سپرده شده است. این قطعه حماسی پرآوازه را علی‌اکبر دلبری، آهنگساز و موسیقی‌دان و رهبر ارکستر ارتش شاهنشاهی ایران در سال ۱۳۳۳ خورشیدی خلق کرد. پس از آزادسازی خرمشهر در خرداد ۱۳۶۱ که این مارش بدون اینکه نام اصلی یا زمان ساخت آن اعلام شود، همراه با صدای محمود کریمی علویجه و عبارت معروف «...

تغییر تقویم از هجری شمسی به شاهنشاهی در دوران محمد رضا شاه پهلوی فقید انجام شد. مهم‌ترین تغییر این تقویم، جایگزینی روز تاج‌گذاری کوروش به جای هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه، به عنوان مبدا گاهشماری بود. اگرچه سال ۱۳۵۴ بر اساس اسناد رسمی، سال بررسی نهایی و تصویب تغییر تقویم کشور است، اما نباید فراموش کرد، بحث نیاز به تقویمی مبتنی بر فرهنگ، تاریخ و هویت ملی، به سال‌ها قبل از آن بازمی‌گردد.

سپندارمذگان، روز زمین و زن در مقام بنیان‌های آفرینش و زایایی است. این روز در ایران باستان، روز عشاق بوده است.  ایرانیان و به‌ویژه جوانان در چهار دهه گذشته و با وجود مخالفت شدید جمهوری اسلامی، این روز را برای ابراز عشق گرامی می‌دارند.  پروفسور تورج دریایی ایران‌شناس و استاد دانشگاه کالیفرنیا ایرواین آمریکا با اشاره به نوشته‌های ابوریحان بیرونی، می‌گوید که در ایران باستان، روز پنجم اسفند در تقویم یز...

با نزدیک شدن روز ۲۲ بهمن و سالگرد انقلاب ۱۳۵۷، نگاهی بیندازیم به یکی از چهره‌های خانواده پهلوی که با وجود گذشت ۴۶ سال، کماکان در عرصه‌های مختلف تاثیرگذار و مورد توجه است. شهبانو فرح همراه با آریامهر فقید در سال ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد اما او که اقدامات گسترده‌ای در حوزه‌های فرهنگی، هنری، اجتماعی و آموزشی انجام داده بود، بعد از ترک وطن نیز به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد.

جشن سده، یکی از قدیمی‌ترین جشن‌های باستانی ایران‌زمین، بر اساس تقویم خورشیدی مصادف با دهمین روز بهمن است. ابراهیم پورداوود، پژوهشگر برجسته ایران‌شناسی، جشن سده را از کهن‌ترین آیین‌های ایران می‌داند. او تاکید دارد این جشن بر اساس روایت شاهنامه و کشف آتش توسط هوشنگ‌شاه شکل گرفته است. به باور او، آتش در فرهنگ ایرانی نمادی از روشنایی و پیروزی بر تاریکی است. ریشه نام سده به عدد صد بازمی‌گردد. برخی روای...

هزاره‌های افغانستان یکی از اقوام با پیشینه تاریخی کهن و هویت فرهنگی منحصر به فرد در این سرزمین محسوب می‌شوند. این قوم که عمدتاً پیرو مذهب شیعه هستند، در طول قرون متمادی در مناطق مختلف افغانستان کنونی و خراسان بزرگ سکونت داشته‌اند.  سکونتگاه‌های اصلی هزاره‌ها که به‌عنوان هزارستان شناخته می‌شود، از نظر جغرافیایی در مناطق کوهستانی و نیمه‌کوهستانی افغانستان قرار دارد. این مناطق که در منابع تاریخی به ن...

به تازگی قیمت دلار در بازارهای مالی ایران به رکورد بی‌سابقه ۸۰ هزار تومان رسیده است. اما این افزایش بیش از آنکه ناشی از قدرت‌گرفتن دلار باشد، بازتاب سقوط ارزش ریال در برابر سایر ارزهای بین‌المللی و حتی منطقه‌ای است. این سقوط تاریخی ارزش پول ملی ایرانیان، بهانه‌ای است تا نگاهی به مسیر پر فراز و نشیب ارزش ریال در پنجاه سال گذشته بیندازیم. مسیری که نشان می‌دهد چگونه یکی از قدرتمندترین ارزهای خاورمیان...

علوی‌های سوریه، گروهی از مسلمانان شیعه در سوریه هستند که ریشه‌ی اعتقادی و فرهنگی آنان به آموزه‌های علی ابن ابیطالب نخستین امام شیعیان و چهارمین خلیفه اهل سنت بازمی‌گردد. این فرقه از دیرباز در مناطق ساحلی سوریه و به‌ویژه در کوهستان‌های طرطوس، لاذقیه و بخش‌هایی از حمص زندگی می‌کردند. هر چند جمعیتی از آن‌ها در لبنان و ترکیه هم زندگی می‌کنند.  نقش علوی‌ها در ساختار سیاسی سوریه به‌طور قابل توجهی با روی...

در روزهای گذشته و پس از سقوط حکومت اسد، شش روستای جنوبی سوریه هم‌مرز با اسرائیل خواستار پیوستنشان به این کشور شدند.  این روستاها ساکنان دروزی دارند. فرقه‌ای مذهبی که در منطقه شام، جمعیتی از آن‌ها در سوریه، لبنان، اسرائیل و اردن زندگی می‌کنند.  همچنین، جوامع نسبتا قدرتمندی از دروزی‌ها در کشورهای حوزه خلیج فارس، کانادا، ایالات متحده، اروپا، استرالیا، آمریکای لاتین و غرب آفریقا وجود دارند.  جمعیت آن‌...

سال ۱۹۷۰، حافظ اسد با کودتایی خونین قدرت را در سوریه به دست گرفت. این سرآغازی بود برای حکمرانی پنجاه‌وچهار ساله یک خاندان بر کشوری که طی این مدت صحنه نبردهای سیاسی، سرکوب‌های خونین و کشمکش‌های بین‌المللی بود.  اما این داستان، بیش از آنکه حکایت قدرت باشد، روایت انحطاط و فروپاشی است. حافظ اسد در سال ۱۹۳۰ در روستای قرداحه، در خانواده‌ای علوی متولد شد. او که در ابتدا افسر نیروی هوایی بود، پس از کودتای...

گاه تقویم، داستان‌های قدیمی‌تری را برای ما روایت می‌کند. از پیوندهایی که در نگاه اول شاید بعید به نظر برسند. مانند جشن باستانی یلدا در ایران زمین و کریسمس در میان مسیحیان. آیا ممکن است این دو آیین، با همه تفاوت‌های فرهنگی و تاریخی، ریشه‌هایی مشترک داشته باشند؟ یلدا، این شب باشکوه که مردمان پهنه وسیعی از آسیای میانه گرفته تا خاورمیانه این طولانی‌ترین شب سال را جشن می‌گیرند، یکی از قدیمی‌ترین جشن ها...

نام ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در سیاست قرن بیست‌ویکم جهان، مترادف با جاه‌طلبی، اقتدار، و هاله‌ای از رمز و راز است.  مردی که از دل ساختار کمونیستی شوروی سابق برخاست، به راس هرم قدرت در روسیه رسید و رویایی بزرگ‌تر از دوران شوروی را در سر می‌پروراند؛ رویای امپراتوری تزارها.  پوتین در ۷ اکتبر ۱۹۵۲ در لنینگراد، شهری که اکنون سن‌پترزبورگ نام دارد، متولد شد. او کوچک‌ترین فرزند ولادیمیر اسپیریدونوویچ و م...

پس از گذشت ۴۵ سال از انقلاب اسلامی ایران، باری دیگر دختری ایرانی قدم بر صحنه مسابقات جهانی دختر شایسته گذاشته است. سازمان دختران پارسی زبان که با هدف معرفی و نمایش فرهنگ و شایستگی دختران فارسی زبان در صحنه‌های جهانی تأسیس شده، از کشور ایران نمایندگی نمی کند. اما با برگزاری رقابتی میان ۲۰ دختردر حوزه تمدنی ایران زمین، نماینده نهایی این گروه را انتخاب و روانه مکزیک کرد. سازمان برگزار کننده این مسابق...

دونالد ترامپ پس از چهار سال دوری از کاخ سفید، به عنوان چهل‌وهفتمین رئیس‌جمهور آمریکا انتخاب شد.  او که در انتخابات ۲۰۲۰ رقابت سیاسی را به جو بایدن باخت، از همان زمان وعده بازگشت را به حامیانش داد؛ وعده‌ای که حالا با نتایجی خیره‌کننده به واقعیت پیوسته است. ترامپ کمپین انتخاباتی اخیر خود را موفق‌ترین کمپین سیاسی تاریخ نامیده است. این موفقیت شاید برای کسانی که شکست او در ۲۰۲۰ را پایان دوران سیاسی‌اش...

یکم آبان‌ماه آغاز یکی از بزرگ‌ترین سلسله‌های پادشاهی ایران یعنی ساسانیان است؛ سلسله‌ای که بیش از ۴۰۰ سال بر ایران زمین حکومت کرد و نقشی بی‌بدیل در شکل‌گیری فرهنگ، تمدن و قدرت ایران در دوره باستان داشت. این سلسله نه تنها در تاریخ ایران بلکه در تمدن جهان جایگاه ماندگاری دارد.  مورخین سال تاسیس این شاهنشاهی را ۲۲۴ میلادی می‌دانند که بر اساس این تقویم، یکم آبان ماه ۱۴۰۳، این پادشاهی باستانی هزار و هشت...

مهرگان جشنی است که سابقه آن به هزاره دوم قبل از میلاد باز می‌گردد و در فرهنگ ایرانیان نقشی تاریخی دارد.  مهرگان هم‌زمان با فرا رسیدن پاییز و دهه ابتدایی مهرماه است. در میان قومیت‌های مختلف ایرانی تاریخ دقیق آغاز مهرگان از اول تا ۱۶ مهرماه ثبت شده است.  مردم خراسان جنوبی روز یکم مهرماه را مهرگان می‌دانند و اقوام لر معتقد به هفتم مهرماه به عنوان روز جشن مهرگان‌اند، اما زرشتیان تاریخ ۱۰ مهرماه، مهرگا...

گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت اسماعیل‌ قاآنی، فرمانده نیروی قدس، شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران همچنان ادامه دارد. به‌رغم تکذیب‌های متناوب رسانه و مقام‌های سپاه پاسداران، از روز دوازدهم مهرماه که تاکنون، هیچ ویدیو و تصویر جدیدی از اسماعیل قاآنی منتشر نشده است. اسماعیل قاآنی که برخی رسانه‌های وابسته به سپاه پاسداران او را «مغز متفکر» سپاه معرفی کرده‌اند، در مشهد به دنیا آمده، دکترای هسته‌ای دارد و مدرک...

نگاهی به رابطه تاریخی ایران و اسرائیل از زمان سلطنت محمدرضاشاه پهلوی تا شروع حکومت جمهوری اسلامی و سیاست‌گذاری دو رهبر آن، آیت‌الله روح‌الله خمینی و آیت‌الله علی خامنه‌ای.رابطه ایران با اسرائیل از زمان تاسیس این کشور در سال ۱۹۴۸ میلادی یا ۱۳۲۷ شمسی رابطه‌ای پر فراز و نشیب بوده است

طی سال‌های گذشته جمهوری اسلامی همواره یهودیان ایرانی را در مظان اتهام دشمنی با نظام اسلامی قرار داده است. نگاه دستگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی به یهودیان ایران، شباهت به شرایط عصر صفوی و قاجار دارد و شاید دلیل اصلی آن تفکر ضد یهودی بخشی از علمای تشیع است. تهدید و ارعاب جامعه یهودیان ایران را می‌توان باتوجه‌به سخنان رهبر جمهوری اسلامی نیز تأیید کرد. علی خامنه‌ای دست‌کم یک بار مدعی شده مواضع ضد یهود...

دختری که با خانواده‌اش از سقز راهی شمال شدند و از آنجا با برخی خویشاوندان برای دیدن پایتخت راهی تهران شد نمی‌دانست این سفر به قیمت ازدست‌دادن جانش تمام می‌شود و نامش را به نمادی برای مطالبه آزادی‌خواهانه دختران و زنان ایران بدل می‌کند. مهسا امینی متولد ۱۷ مهرماه سال ۱۳۷۹ بود. خانواده او برای‌آنکه یک سال از مدرسه عقب نماند، در شناسنامه تاریخ تولدش را ۲۵ شهریور ثبت کردند. روزی که سال ۱۴۰۱ روز پایان...