Nārāyaṇīyaṃ - Learn to Chant

भुवनमोहनरूपरुचा तदा विवशिताखिलराजकदम्बया । त्वमपि देव कटाक्षविमोक्षणै: प्रमदया मदयाञ्चकृषे मनाक् ॥६॥ भुवन-मोहन- the world enchanting रूप-रुचा तदा beauty enthralling then विवशित-अखिल- bewitched the entire राज-कदम्बया king's assembly त्वम्-अपि देव Thou also O Lord! कटाक्ष-विमोक्षणै: by sidelong glances casting प्रमदया by the enchanting one (Rukmini) मदयान्-चकृषे were enchanted मनाक् somewhat Then th...

समवलोककुतूहलसङ्कुले नृपकुले निभृतं त्वयि च स्थिते । नृपसुता निरगाद्गिरिजालयात् सुरुचिरं रुचिरञ्जितदिङ्मुखा ॥५॥ समवलोक- the sight (of Rukmini) कुतूहल-सङ्कुले expecting (to see) joyfully gathered नृप-कुले the assembly of kings निभृतं त्वयि silently aloof when Thou च स्थिते and were standing नृप-सुता निरगात्- the princess came out गिरिजा-आलयात् from goddess Paarvati's temple सुरुचिरं in a charming ma...

कुलवधूभिरुपेत्य कुमारिका गिरिसुतां परिपूज्य च सादरम् । मुहुरयाचत तत्पदपङ्कजे निपतिता पतितां तव केवलम् ॥४॥ कुल-वधुभि:-उपेत्य with the noble women reaching कुमारिका the princess गिरिसुतां परिपूज्य Paarvati worshipped with fervour च सादरम् and with reverence मुहु:-अयाचत again and again prayed तत्-पद-पङ्कजे on her lotus feet निपतिता prostrating पतितां तव केवलं as husband Thee only The princess reached...

तदनु वन्दितुमिन्दुमुखी शिवां विहितमङ्गलभूषणभासुरा । निरगमत् भवदर्पितजीविता स्वपुरत: पुरत: सुभटावृता ॥३॥ तदनु वन्दितुम्- then to worship इन्दुमुखी शिवां the moon faced (Rukmini), Paarvati विहित-मङ्गल- adorning auspicious भूषण-भासुरा ornaments (and attire) shining निरगमत् came out भवत्-अर्पित-जीविता to Thee having dedicated her life स्वपुरत: पुरत: of her chambers, in front सुभट-आवृता by guards surro...

भुवनकान्तमवेक्ष्य भवद्वपुर्नृपसुतस्य निशम्य च चेष्टितम् । विपुलखेदजुषां पुरवासिनां सरुदितैरुदितैरगमन्निशा ॥२॥ भुवन-कान्तम्-अवेक्ष्य in the world most beautiful (Thee) seeing भवत्-वपु:- Thy form नृप-सुतस्य the king's son's (Rukmi's) निशम्य च चेष्टितम् hearing the effort विपुल-खेद-जुषाम् great sorrow overcome with पुर-वासिनां the public (of Kundina) सरुदितै:-उदितै:- with tears speaking about अगमत्-न...

बलसमेतबलानुगतो भवान् पुरमगाहत भीष्मकमानित: । द्विजसुतं त्वदुपागमवादिनं धृतरसा तरसा प्रणनाम सा ।।१॥ बल-समेत- along with an army बल-अनुगत: by Balaraam followed भवान् (were) Thou पुरम्-अगाहत the city of (Kundina) entered भीष्मक-मानित: Bhishmaka honoured (Thee and Balaraam) द्विज-सुतं to the Braahmin boy त्वत्-उपागम-वादिनं who Thy coming had announced धृतरसा तरसा with joy at once प्रणनाम सा prostrated...

प्रमुदितेन च तेन समं तदा रथगतो लघु कुण्डिनमेयिवान् । गुरुमरुत्पुरनायक मे भवान् वितनुतां तनुतां निखिलापदाम् ॥१०॥ प्रमुदितेन च and with the delighted तेन समं तदा with him then रथ-गत: लघु getting into the chariot immediately कुण्डिनम्-एयिवान् to Kundina (Thou) reached गुरुमरुत्पुरनायक O Lord of Guruvaayur! मे भवान् of me, Thou वितनुतां तनुतां deign to bring about relief निखिल-आपदाम् from all my affli...

अकथयस्त्वमथैनमये सखे तदधिका मम मन्मथवेदना । नृपसमक्षमुपेत्य हराम्यहं तदयि तां दयितामसितेक्षणाम् ॥९॥ अकथय:- told त्वम्-अथ-एनम्- Thou then to him अये सखे O friend! तत्-अधिका more than her मम मन्मथ-वेदना (are) my love pangs नृप समक्षम्- in the front of the kings उपेत्य हरामि-अहं coming there will take away I तत्-अयि तां so it is, O (friend), that दयिताम्-असित-ईक्षणाम् dear dark eyed one Thou then tol...

अशरणां यदि मां त्वमुपेक्षसे सपदि जीवितमेव जहाम्यहम् । इति गिरा सुतनोरतनोत् भृशं सुहृदयं हृदयं तव कातरम् ॥८॥ अशरणाम् helpless यदि मां if me त्वम्-उपेक्षसे Thou forsake सपदि जीवितम्-एव soon life itself जहामि-अहम् will kill I इति गिरा सुतनो:- these words of the fair one अतनोत् भृशं brought about deep सुहृत्-अयं by this good hearted (Braahmin) हृदयं तव कातरम् (in) heart Thy agitation If Thou will fors...

तव हृताऽस्मि पुरैव गुणैरहं हरति मां किल चेदिनृपोऽधुना । अयि कृपालय पालय मामिति प्रजगदे जगदेकपते तया ॥७॥ तव हृता-अस्मि by Thee captivated am I पुरा-एव since long even गुणै:-अहं by (Thy) excellences, I हरति मां किल capturing me indeed is चेदि-नृप:-अधुना the Chedi king now अयि कृपालय (कृपा-आलय) O Abode of Compassion! पालय माम्-इति save me, thus प्रजगदे was prayed जगदेकपते (जगत्-एक-पते) O Lord of the...

स च भवन्तमवोचत कुण्डिने नृपसुता खलु राजति रुक्मिणी । त्वयि समुत्सुकया निजधीरतारहितया हि तया प्रहितोऽस्म्यहम् ॥६॥ स च he and भवन्तम्-अवोचत to Thee said कुण्डिने in Kundina नृप-सुता खलु the king's daughter indeed राजति रुक्मिणी shines Rukmini त्वयि समुत्सुकया in Thee deeply in love निज-धीरता-रहितया her own restrain loosing हि तया प्रहित:- indeed by her sent अस्मि-अहम् am I And he said to Thee 'In Ku...

द्विजसुतोऽपि च तूर्णमुपाययौ तव पुरं हि दुराशदुरासदम् । मुदमवाप च सादरपूजित: स भवता भवतापहृता स्वयम् ॥५॥ द्विज-सुत:-अपि the Brahmin boy also च तूर्णम्-उपाययौ and soon reached तव पुरं हि Thy city indeed दुराश-दुरासदं for the wicked inaccessible मुदम्-अवाप च and great joy attained सादर-पूजित: with the honour received स भवता he (was) by Thee भव-ताप-हृता (who are) from worldly afflictions, the remover...

चिरधृतप्रणया त्वयि बालिका सपदि काङ्क्षितभङ्गसमाकुला । तव निवेदयितुं द्विजमादिशत् स्वकदनं कदनङ्गविनिर्मितं ॥४॥ चिर-धृत-प्रणया for long holding love त्वयि बालिका for Thee, the girl सपदि at once काङ्क्षित-भङ्ग- (her) desire being broken समाकुला (foreseeing) and distressed तव निवेदयितुम् to Thee, to communicate द्विजम्-आदिशत् a Braahmin instructed स्व-कदनं her distress कदन-अङ्ग- the cruel Cupid विनिर्...

अथ विदर्भसुतां खलु रुक्मिणीं प्रणयिनीं त्वयि देव सहोदर: । स्वयमदित्सत चेदिमहीभुजे स्वतमसा तमसाधुमुपाश्रयन् ॥३॥ अथ विदर्भ-सुतां then, king of Vidarbh's (Bheeshmaka's) daughter खलु रुक्मिणीं indeed Rukmini प्रणयिनीं त्वयि in love with Thee देव सहोदर: O Lord! Her brother स्वयम्-अदित्सत of his own will decided to give चेदि-महीभुजे to the Chedi king (Shishupaal) स्व-तमसा because of his Tamas guna, igno...

ददुषि रेवतभूभृति रेवतीं हलभृते तनयां विधिशासनात् । महितमुत्सवघोषमपूपुष: समुदितैर्मुदितै: सह यादवै: ॥२॥ ददुषि (when) was given रेवत-भूभृति by the Revata king रेवतीं हलभृते Revatee for Balaraam तनयां the daughter विधि-शासनात् by Brahmaa's instructions महितम्-उत्सव- great festive घोषम्-अपूपुष: celebration was performed by Thee समुदितै:-मुदितै: who had gathered happily सह यादवै: with the Yaadavas At t...

त्रिदिववर्धकिवर्धितकौशलं त्रिदशदत्तसमस्तविभूतिमत् । जलधिमध्यगतं त्वमभूषयो नवपुरं वपुरञ्चितरोचिषा ॥१॥ त्रिदिव-वर्धकि- heaven's architect वर्धित-कौशलं excelling the skill त्रिदश-दत्त- by the gods given समस्त-विभूतिमत् all the majesties जलधि-मध्यगतं in the ocean's middle situated त्वम्-अभूषय: Thou adorned नव-पुरं the new city वपु:-अञ्चित- by Thy form's marked रोचिषा resplendence Even though Vishwakar...

तदनु मथुरां गत्वा हत्वा चमूं यवनाहृतां मगधपतिना मार्गे सैन्यै: पुरेव निवारित: । चरमविजयं दर्पायास्मै प्रदाय पलायितो जलधिनगरीं यातो वातालयेश्वर पाहि माम् ॥१२॥ तदनु मथुरां गत्वा there after going to Mathura हत्वा चमूं destroying the army यवन-आहृतां brought by the Yavana मगधपतिना by the king of Magadha (Jaraasandha) मार्गे सैन्यै: पुरा-इव on the way with armies like before निवारित: being stopped चरम-...

ऐक्ष्वाकोऽहं विरक्तोऽस्म्यखिलनृपसुखे त्वत्प्रसादैककाङ्क्षी हा देवेति स्तुवन्तं वरविततिषु तं निस्पृहं वीक्ष्य हृष्यन् । मुक्तेस्तुल्यां च भक्तिं धुतसकलमलां मोक्षमप्याशु दत्वा कार्यं हिंसाविशुद्ध्यै तप इति च तदा प्रात्थ लोकप्रतीत्यै ॥११॥ ऐक्ष्वाक:-अहं of the Ikshwaaku dynasty I (am) विरक्त:-अस्मि- dispassionate (I) am अखिल-नृप-सुखे in the many royal pleasures त्वत्-प्रसाद- Thy grace ऐक-काङ्क्षी alon...

पदभ्यां त्वां पद्ममाली चकित इव पुरान्निर्गतो धावमानो म्लेच्छेशेनानुयातो वधसुकृतविहीनेन शैले न्यलैषी: । सुप्तेनांघ्र्याहतेन द्रुतमथ मुचुकुन्देन भस्मीकृतेऽस्मिन् भूपायास्मै गुहान्ते सुललितवपुषा तस्थिषे भक्तिभाजे ॥१०॥ पदभ्यां त्वं by foot Thou पद्ममाली adorning a lotus garland चकित इव feigning fright (surprise) पुरात्-निर्गत: धावमान: from the city went out running म्लेच्छ-ईशेन-अनुयात: by the Yavana k...

अष्टादशेऽस्य समरे समुपेयुषि त्वं दृष्ट्वा पुरोऽथ यवनं यवनत्रिकोट्या । त्वष्ट्रा विधाप्य पुरमाशु पयोधिमध्ये तत्राऽथ योगबलत: स्वजनाननैषी: ॥९॥ अष्टादशे-अस्य eighteenth his समरे समुपेयुषि battle (attack) was immanent त्वं दृष्ट्वा पुर:-अथ Thou seeing him in front then यवनं यवन-त्रिकोट्या the Yavana king with 3 crore Yavanas त्वष्ट्रा विधाप्य by Vishwakarma getting built पुरम्-आशु a city, soon पयोधि-मध...

भग्न: स लग्नहृदयोऽपि नृपै: प्रणुन्नो युद्धं त्वया व्यधित षोडशकृत्व एवम् । अक्षौहिणी: शिव शिवास्य जघन्थ विष्णो सम्भूय सैकनवतित्रिशतं तदानीम् ॥८॥ भग्न: स broken, he लग्न-हृदय:-अपि and with a defeated heart also नृपै: प्रणुन्न: by the kings prompted युद्धं त्वया व्यधित battled (he) with Thee षोडशकृत्व:-एवं thus 16 times अक्षौहिणी: (with) Akshauhini armies शिव शिव-अस्य what a wonder, of his जघन्थ dest...

बद्धं बलादथ बलेन बलोत्तरं त्वं भूयो बलोद्यमरसेन मुमोचिथैनम् । निश्शेषदिग्जयसमाहृतविश्वसैन्यात् कोऽन्यस्ततो हि बलपौरुषवांस्तदानीम् ॥७॥ बद्धं बलात्-अथ tied up forcefully then बलेन बलोत्तरं by Balaraama (him) who was of extraordinary strength त्वं भूय: Thou again बल-उद्यम-रसेन wanting (him Jaraasandha) to come back with an army to fight मुमोचिथ-एनं released him निश्शेष-दिक्- of all the directions जय-...

विघाताज्जामातु: परमसुहृदो भोजनृपते- र्जरासन्धे रुन्धत्यनवधिरुषान्धेऽथ मथुराम् । रथाद्यैर्द्योर्लब्धै: कतिपयबलस्त्वं बलयुत- स्त्रयोविंशत्यक्षौहिणि तदुपनीतं समहृथा: ॥६॥ विघातात्-जामातु: by the slaying of the son in law परम-सुहृद: and great friend भोज-नृपते:- the king of Bhoja (Kansa) जरासन्धे रुन्धति- when Jaraasandha besieged (Mathura) अनवधि-रुषा-अन्धे- blinded by unbounded rage अथ मथुराम् then Mat...

अक्रूरमन्दिरमितोऽथ बलोद्धवाभ्या- मभ्यर्चितो बहु नुतो मुदितेन तेन । एनं विसृज्य विपिनागतपाण्डवेय- वृत्तं विवेदिथ तथा धृतराष्ट्र्चेष्टाम् ॥५॥ अक्रूर-मन्दिरम्- to Akrura's house इत:-अथ going then बल-उद्धवाभ्याम्- with Balaraama and Uddhava अभ्यर्चित: बहु नुत: honoured (and) very much praised मुदितेन तेन by him (Akrura) who was very delighted एनं विसृज्य him (Akrura) sending away विपिन-आगत- from the f...

ततो भवान् देव निशासु कासुचिन्मृगीदृशं तां निभृतं विनोदयन् । अदादुपश्लोक इति श्रुतं सुतं स नारदात् सात्त्वततन्त्रविद्बबभौ ॥४॥ तत: भवान् देव then, Thou O Effulgent One! निशासु कासुचित्- on some nights मृगीदृशं तां निभृतं her, the doe eyed one, in secret विनोदयन् अदात्- giving delight, gave उपश्लोक इति Upashloka named श्रुतं सुतं well known son स नारदात् he (the son) from Naarada सात्त्वत-तन्त्र-विद्...