Lokmanya Tilak Kisse

मित्रांनो, जगातले काही डायलॉग असे असतात जे नुसते ऐकले तरी आपल्या अंगावर सरसरून काटा येतो आणि रक्तात एक वेगळीच आग पेटते! लोकमान्य टिळकांनी एकोणीसशे सोळा साली बेळगावच्या ऐतिहासिक सभेत मारलेला असाच एक 'ब्लॉकबस्टर' डायलॉग आज मी तुम्हाला सांगणार आहे, ज्याने खऱ्या अर्थाने या देशाचा इतिहास कायमचा बदलून टाकला. मंडालेच्या भयंकर तुरुंगातून सहा वर्षांची शिक्षा भोगून जेव्हा टिळक बाहेर आले, तेव्हा ते वयाने आणि...

मित्रांनो, जर तुम्हाला कोणी एका अतिशय भयानक आणि अंधाऱ्या तुरुंगात तब्बल सहा वर्षांसाठी एकटं डांबून ठेवलं, तर तुम्ही वेळ कसा घालवाल? माणूस नैराश्याने आणि भीतीने अक्षरशः वेडा होईल किंवा आजारी पडून मरेल! ब्रिटिश सरकारलाही हेच वाटलं होतं की, या बाळ गंगाधर टिळकांना मंडालेच्या भयंकर तुरुंगात टाकलं की हा माणूस आतल्या आत कुढून आणि रडून संपून जाईल. तिथे त्यांना कोणाशीही बोलण्याची परवानगी नव्हती आणि अत्यंत...

एखाद्या अत्यंत भयंकर, शक्तिशाली आणि क्रूर सरकारला उघडपणे शिव्या देण्याची हिंमत आजच्या काळात कोणी करेल का? एखाद्या साध्या पोलिसाची गाडी जरी समोर आली तरी आपली बोबडी वळते. पण मित्रांनो, अठराशे सत्त्याण्णव साली लोकमान्य टिळकांनी आपल्या लेखणीतून जे काही भयंकर वादळ निर्माण केले होते, ते वाचून आजच्या कोणत्याही मोठ्या लेखकाला घाम फुटेल! पुण्यात त्यावेळी 'प्लेग' नावाच्या आजाराने मृत्यूचे भयंकर थैमान घातले...

तुमचा जर कोणाशी भयंकर मोठा वाद झाला, किंवा विचारांची लढाई झाली, तर साहजिकच तुम्ही त्या माणसाशी बोलणे सोडून देता आणि त्याला स्वतःचा सर्वात मोठा शत्रू मानता, बरोबर ना? आजच्या काळात तर लोक व्हॉट्सॲपवर ब्लॉक करून थेट मैत्रीच तोडून टाकतात! पण लोकमान्य टिळक आणि गोपाळ गणेश आगरकर यांच्या मैत्रीची आणि दुश्मनीची ही जी ऐतिहासिक गोष्ट आहे, ती ऐकून तुमच्या डोळ्यांत नक्कीच पाणी येईल. टिळक आणि आगरकर हे कॉलेजच्या...

मित्रांनो, जर आज तुम्ही एखाद्या वेगळ्या धर्माच्या मित्रासोबत किंवा परदेशी माणसासोबत हॉटेलमध्ये जाऊन चहा प्यायलात, तर तुम्हाला कोणी घरातून हाकलून देईल का? किंवा तुमच्यावर वाळीत टाकल्याचा शिक्का मारेल का? अजिबात नाही! पण अठराशे नव्वदच्या दशकात पुण्यात एका साध्या चहाच्या कपावरून असा काही भयंकर मोठा भूकंप झाला होता, की ऐकून तुम्ही थक्क व्हाल! ही गोष्ट आहे पुण्याच्या 'पंच हौद मिशन' ची. तिथे एका ख्रिश्च...

मित्रांनो, जर तुम्हाला खूप कडाडून भूक लागली असेल आणि कोणीतरी तुम्हाला फक्त एक कोरडा पावाचा तुकडा दिला, तर तुम्ही समाधानी व्हाल का? तुमची भूक शमेल का? नक्कीच नाही! उलट तुमची भूक आणि तुमचा राग आणखी वाढेल. राजकारणात आणि स्वातंत्र्यलढ्यात नेमका हाच 'अँग्री यंग मॅन' ॲटिट्यूड लोकमान्य टिळकांचा होता. ही गोष्ट आहे जेव्हा ते इंग्लंडहून बोटीने भारतात परत येत होते. बोटीच्या केबिनमध्ये टिळक आणि त्यांचे मित्र...

जेव्हा एखादा मोठा आणि प्रसिद्ध नेता संकटात सापडतो किंवा त्याच्यावर खटला भरला जातो, तेव्हा त्याचे मोठे आणि श्रीमंत मित्र, करोडपती उद्योगपती त्याला वाचवण्यासाठी पैशांची मोठी मदत करतात. हे आपण अनेकदा बातम्यांमध्ये बघतो. पण लोकमान्य टिळकांची 'क्रेझ' आणि त्यांचा 'स्वॅग' इतका भयंकर होता की, त्यांना वाचवण्यासाठी चक्क लहान लहान शाळकरी मुलांनी सुद्धा आपला खाऊचा आणि खिशातला पैसा जमा केला होता! ही अतिशय भावु...

आजकालच्या राजकारणात आपण पाहतो की अनेक लोक स्वतःच्या स्वार्थासाठी जाती-पातीचे राजकारण करतात, समाजात भांडणे लावतात आणि एकमेकांचा दुस्वास करतात. पण लोकमान्य टिळक हे खऱ्या अर्थाने एक जोडणारे आणि संपूर्ण समाजाला एकत्र आणणारे 'सुपर-हिरो' होते. तत्कालीन समाजामध्ये जेव्हा ब्राह्मण आणि मराठा असा भेद काही लोकांकडून मानला जात होता आणि वातावरण थोडे गरम झाले होते, तेव्हा टिळकांनी आपल्या अभ्यासातून आणि इतिहासाच...

तुम्ही कधी वर्तमानपत्रातले लेख वाचले आहेत का? आजकालचे अनेक लेखक अत्यंत सुंदर, अलंकारिक आणि जड-जड शब्द वापरून लेख लिहितात, जे वाचायला तर खूप छान वाटतात, पण ते वाचून आपल्या अंगात अजिबात रक्त सळसळत नाही! पण जेव्हा लोकमान्य टिळक 'केसरी' या त्यांच्या स्वतःच्या वर्तमानपत्रात एखादा अग्रलेख लिहायचे, तेव्हा तो लेख वाचून लोकांच्या डोक्यात अक्षरशः स्वातंत्र्याची आग पेटायची आणि इंग्रज अधिकाऱ्यांच्या पायाखालची...

मित्रांनो, जर आजच्या काळात कोणाला राजकारणात मंत्रीपद मिळालं, तर तो काय करेल? साहजिकच, स्वतःसाठी एखादा मोठा बंगला मागेल, लाल दिव्याची गाडी घेईल आणि स्वतःच्या नातेवाईकांना मोठ्या नोकऱ्या लावून देईल! पण लोकमान्य टिळकांचे विचार या बाबतीत किती 'नेक्स्ट लेव्हल' आणि भन्नाट होते, हे ऐकून तुम्ही नक्कीच थक्क व्हाल. ही गोष्ट आहे जेव्हा ते इंग्लंडहून बोटीने परत भारतात येत होते. त्यांच्या सोबत त्यांचे एक स्नेह...

मित्रांनो, आजच्या काळात आपण बघतो की राजकारणातला साधा नगरसेवक किंवा आमदार सुद्धा सत्तेसाठी आणि खुर्चीसाठी काहीही करायला तयार असतो. एकदा का सत्ता मिळाली की त्यांना करोडो रुपये, लाल दिव्याची गाडी आणि प्रचंड मोठा अहंकार पाहिजे असतो. पण जो माणूस या देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी अक्षरशः स्वतःच्या घराची आणि आयुष्याची होळी करत होता, त्या लोकमान्य टिळकांच्या मनात भविष्याबद्दल काय विचार होते, हे ऐकून तुम्ही खरो...

कल्पना करा की तुमच्यावर एक अत्यंत गंभीर आणि भयंकर कोर्ट केस चालू आहे. उद्या कोर्टात काय होणार, तुम्हाला जेल होणार की मोठा दंड बसणार, या विचाराने कोणाचीही झोप उडेल ना? माणूस टेन्शनने अक्षरशः वेडापिसा होईल, वकिलांसोबत रात्रंदिवस बैठका करेल आणि इतर सर्व कामे सोडून देईल! पण मित्रांनो, लोकमान्य टिळकांचं डोकं आणि त्यांचं मन हे एखाद्या शांत आणि खोल महासागरासारखं होतं. ही गोष्ट आहे पुण्यातल्या ताई महाराज...

आजकालच्या लोकांना वाटतं की लोकमान्य टिळक हे फक्त जुन्या विचारांचे आणि परंपरेला चिकटून राहणारे नेते होते. पण समाजातील जातीयता आणि अस्पृश्यता यावर त्यांचे विचार किती प्रॅक्टिकल आणि प्रगत होते, हे एका ऐतिहासिक किस्स्यातून समोर येतं! एकदा टिळक आपल्या मित्रांसोबत बसले होते आणि गप्पांच्या ओघात पेशवेकाळातील इतिहासावर चर्चा सुरू झाली. त्यावेळी टिळकांनी एक अतिशय रंजक आणि डोळे उघडणारी गोष्ट सांगितली. ते म्ह...

कल्पना करा, जगातल्या सर्वात मोठ्या आणि शक्तिशाली देशाच्या एका प्रसिद्ध वर्तमानपत्राने जर तुमच्यावर अत्यंत घाणेरडे आरोप केले, तुम्हाला 'दहशतवाद्यांचा बाप' म्हटलं, तर तुम्ही काय कराल? साहजिकच, तुम्ही घाबरून जाल किंवा घरात लपून बसाल. पण लोकमान्य टिळक हे कोणत्या मातीचे बनले होते, याची ही एक अत्यंत भन्नाट आणि अंगावर काटा आणणारी गोष्ट आहे! त्या काळात लंडनच्या 'द टाइम्स' या जगप्रसिद्ध वर्तमानपत्राचा एक अ...

मित्रांनो, जर आज तुम्हाला कोणी विचारलं की लोकमान्य टिळक कोण होते? तर तुम्ही साहजिकच सांगाल की ते स्वातंत्र्यसैनिक होते, 'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे' अशी गर्जना करणारे महान नेते होते. पण तुम्हाला माहित आहे का, की टिळकांचा अभ्यास आणि त्यांचं 'व्हिजन' हे फक्त भारतापुरतं मर्यादित नव्हतं, तर ते एका ग्लोबल आणि आंतरराष्ट्रीय लेव्हलचे विचारवंत होते! ही गोष्ट आहे त्यांच्या लंडनमधल्या प्रवासाची. ति...

राजकारणात कधीकधी समोरून शत्रूने फेकलेला छोटासा तुकडाही कसा आपल्या फायद्यासाठी वापरायचा, हे लोकमान्य टिळकांकडून शिकलं पाहिजे! राजकारण म्हणजे फक्त भावनांच्या आहारी जाऊन घोषणा देणे नाही, तर तो एक बुद्धीचा डाव असतो. एकोणीसशे अठरा-एकोणीस च्या सुमारास ब्रिटिश सरकारने भारतीयांना शांत करण्यासाठी 'मँटेग्यु-चेम्सफर्ड सुधारणा' नावाचा एक कायदा आणला. या कायद्यानुसार भारतीयांना अत्यंत थोडे, म्हणजे नावालाच अधिका...

जर आज तुम्हाला कोणी सांगितलं की, तुम्हाला एका मोठ्या सरकारी पदावर नोकरी मिळतेय, जिथे तुम्हाला लाखो रुपयांचा पगार, राहायला मोठा बंगला आणि नोकर-चाकर मिळतील, तर तुम्ही ती नोकरी सोडाल का? कोणीही वेडाच माणूस अशी नोकरी सोडेल, बरोबर ना? पण मित्रांनो, लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या तरुणपणी नेमकी हीच 'वेडेगिरी' केली होती, आणि म्हणूनच आज आपण एका स्वतंत्र देशात श्वास घेत आहोत! जेव्हा बाळ गंगाधर टिळक यांनी आपलं...

आज आपल्याला कोणत्याही विषयाची माहिती हवी असेल, तर आपण एका सेकंदात गुगलवर सर्च करतो आणि माहिती आपल्या डोळ्यांसमोर येते. पण शंभर वर्षांपूर्वी जेव्हा इंटरनेट नव्हतं, कॉम्प्युटर नव्हतं, तेव्हा लोकमान्य टिळकांचा मेंदूच एखाद्या सुपर-फास्ट सर्च इंजिनसारखा कसा काम करत होता, हे ऐकून तुम्ही खरंच थक्क व्हाल! ही गोष्ट आहे एकोणीसशे पंधरा सालची. नागपूरचे एक मोठे विद्वान आणि लेखक केशव लक्ष्मण दप्तरी हे महाभारताच...

आजच्या काळात जर आपल्या समोर एखादा पिझ्झा, बर्गर किंवा आवडीची आईस्क्रीम आली, तर आपण स्वतःला कंट्रोल करू शकतो का? डॉक्टरने कितीही ओरडून सांगितलं की गोड खाऊ नका, तरी आपण गुपचूप एक तुकडा तरी खातोच! आपली जीभ आपल्या अजिबात ऐकत नाही. पण स्वतःच्या मनावर आणि जिभेवर शंभर टक्के ताबा कसा मिळवायचा, हे तुम्हाला लोकमान्य टिळकांकडूनच शिकावं लागेल. लोकमान्यांना आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात मधुमेहाचा अत्यंत कडक आज...

मित्रांनो, जर तुम्हाला दवाखान्यात छोटीशी सुई जरी टोचली, किंवा मुंगी जरी चावली, तरी आपण केवढा आरडाओरडा करतो! इंजेक्शन घेताना तर चांगल्या चांगल्या धिप्पाड माणसांची सुद्धा भंबेरी उडते. पण आज मी तुम्हाला लोकमान्य टिळकांच्या आयुष्यातला असा एक प्रसंग सांगणार आहे, जो ऐकून तुमची छाती आश्चर्याने आणि आदराने थक्क होईल. एकोणीसशे चौदा सालची ही गोष्ट आहे. डॉ. बाळकृष्ण शिवराम मुंजे आणि दादासाहेब खापर्डे हे दोन म...

आजच्या काळात तुम्ही अनेक राजकीय पुढाऱ्यांच्या भव्य मिरवणुका पाहिल्या असतील. करोडो रुपयांच्या लग्झरी गाड्या, आजूबाजूला बंदुका घेतलेले शेकडो सिक्युरिटी गार्ड्स, आणि पैसे देऊन बोलावलेली गर्दी जी त्यांच्या नावाच्या घोषणा देत असते. हा सगळा खोटा आणि पैशाचा दिखावा असतो. पण मित्रांनो, जेव्हा लोकांचं एखाद्या नेत्यावर निस्सीम आणि खरं प्रेम असतं, तेव्हा काय चमत्कार घडतो, हे ऐकून तुमच्या अंगावर नक्कीच काटा ये...

कधी तुम्ही दहा हजार लोकांच्या गर्दीत उभे आहात, आणि अचानक तिथे एक भयंकर मोठी हाणामारी सुरू झाली, तर काय होईल? समोरून खुर्च्या फेकून मारल्या जात आहेत, लोकांच्या हातात मोठमोठ्या लाठ्या-काठ्या आहेत, डोकी फुटून रक्त वाहतंय! अशा वेळी कोणत्याही माणसाची पहिली रिअ‍ॅक्शन काय असेल? साहजिकच, जीव वाचवण्यासाठी मागच्या दाराने पळ काढणे! पण मित्रांनो, एकोणीसशे सात सालच्या सुरत काँग्रेसच्या ऐतिहासिक अधिवेशनात जेव्ह...

आजच्या काळात आपण बघतो की, जो माणूस फाडफाड इंग्रजी बोलतो, एकदम स्टायलिश आणि ब्रँडेड विदेशी कपडे घालतो, त्यालाच आपण जगातला सर्वात 'स्मार्ट' आणि 'मॉडर्न' माणूस समजतो. आपल्याला आपली मातृभाषा बोलण्याची किंवा आपले पारंपरिक कपडे घालण्याची कधीकधी लाज वाटते. पण शंभर वर्षांपूर्वी लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्याच मुलीला या विषयावर जो एक जबरदस्त धडा शिकवला होता, तो ऐकून तुमचे डोळे नक्कीच उघडतील! त्या काळात मुलींन...

आजकालच्या कोणत्याही मोठ्या पुढाऱ्याला किंवा मंत्र्याला भेटायचं असेल, तर किती मोठी लाईन असते! आजूबाजूला कडक सिक्युरिटी असते, बाउन्सर असतात, आणि एखाद्या गरीब माणसाने जर आत जाण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला अक्षरशः धक्के मारून बाहेर काढलं जातं. बरोबर ना? पण लोकमान्य टिळकांचा 'दरबार' कसा होता, याची ही एक डोळ्यांत पाणी आणणारी गोष्ट आहे. अमरावतीच्या मुक्कामात टिळकांना भेटण्यासाठी अख्ख्या शहरातल्या मोठ्या...

मित्रांनो, कल्पना करा की तुम्ही पहिल्यांदाच भारताबाहेर गेला आहात. तो काळ एकोणीसशे विशीच्या आसपासचा आहे. तुम्ही साक्षात लंडन शहराच्या मध्यभागी उभे आहात. आजूबाजूला गगनचुंबी इमारती आहेत, आणि रस्त्यावर भयंकर वेगाने धावणाऱ्या भल्यामोठ्या मोटर गाड्या आणि घोडागाड्यांची प्रचंड गर्दी आहे. असं दृश्य बघून कोणाचीही भंबेरी उडेल ना? रस्ता ओलांडायचा नुसता विचार जरी केला तरी अंगाला घाम फुटेल! लोकमान्य टिळक जेव्हा...