Lokmanya Tilak Kisse

"मित्रांनो, आपण अनेक ब्लॉकबस्टर चित्रपटांचा किंवा वेब सिरीजचा शेवट पाहतो, जिथे मुख्य नायक शेवटी देशासाठी बलिदान देतो आणि संपूर्ण प्रेक्षक रडत चित्रपटगृहातून बाहेर पडतात. तो सीन आपल्या मनात कायमचा घर करून राहतो. पण एकोणीसशे विस सालच्या एक ऑगस्ट रोजी मुंबईच्या 'सरदार गृह' इमारतीमध्ये एका खऱ्याखुऱ्या जननायकाचा जो एक शेवटचा प्रवास सुरू झाला, त्यासमोर जगातील कोणताही चित्रपट फिका पडेल! लोकमान्य टिळक खूप...

"मित्रांनो, कल्पना करा कि तुम्ही रात्रीच्या वेळी तुमच्या खोलीत शांतपणे झोपला आहात, आणि अचानक खिडकीतून एक काळाकभिन्न चोर आत घुसतो. तुम्ही डोळे उघडता आणि तुमच्या समोर तो चोर उभा असतो. अशा वेळी तुमची काय अवस्था होईल? तुम्ही ओरडाल, पळ काढाल किंवा भीतीने डोक्यावरून पांघरुण घेऊन झोपून जाल, बरोबर ना? पण जर तुमच्या जागी लोकमान्य टिळक असते, तर त्यांनी काय केले असते? ही गोष्ट आहे पुण्याच्या गायकवाड वाड्याती...

"मित्रांनो, आजच्या डिजिटल जगात जर एखाद्या मोठ्या बँकेने किंवा सरकारी संस्थेने आपल्यावर विनाकारण कोणताही कर लादला किंवा आपल्याला त्रास दिला, तर आपण काय करतो? आपण घाबरून जातो किंवा तक्रार करायला घाबरतो कारण आपल्याला आपल्या कायदेशीर हक्कांची अजिबात माहिती नसते. पण शंभर वर्षांपूर्वी, जेव्हा संपूर्ण देशावर इंग्रजांचे अत्यंत क्रूर आणि दडपशाहीचे राज्य होते, तेव्हा आपल्या गरीब शेतकऱ्यांना त्यांच्या कायदेश...

"मित्रांनो, तुम्ही टीव्हीवर किंवा सिनेमांमध्ये अनेक ऐतिहासिक आणि रोमांचक कोर्ट ड्रामा पाहिले असतील, जिथे दोन वकील एकमेकांवर भयंकर आरोप-प्रत्यारोप करतात आणि शेवटी हिरो कोर्टात उभा राहून एक मोठा डायलॉग मारतो आणि केस जिंकतो. पण एकोणीसशे आठ साली मुंबईच्या हायकोर्टात जो एक रिअल-ाईफ कोर्ट ड्रामा घडला होता, त्यासमोर हॉलीवूडचे सिनेमेही फिके पडतील! ब्रिटिश सरकारने लोकमान्य टिळकांवर त्यांच्या प्रखर लेखांमुळ...

"मित्रांनो, आजकाल आपण पाहतो की अनेक तरुण मुले सोशल मीडियावरील काही मोटिव्हेशनल व्हिडिओ पाहून किंवा प्रसिद्ध लोकांचे अनुकरण करून, शाळा-कॉलेज अर्धवट सोडण्याचे धाडस करतात. त्यांना वाटते की अभ्यास न करता थेट जगात जाऊन मोठी क्रांती करता येईल किंवा करोडो रुपये कमावता येतील! पण स्वतःचा पाया मजबूत ठेवल्याशिवाय जगात कधीच मोठी लढाई लढता येत नाही, हा एक कडक धडा लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या एका तरुण अनुयायाला...

"तुम्ही कधी एखाद्या महाभयंकर हिंस्र प्राण्याची डरकाळी ऐकून जंगलातील शत्रूला स्वतःचे प्राण वाचवण्यासाठी सैरावैरा पळताना पाहिले आहे का? किंवा जंगलात सिंहाचा वावर सुरू झाल्यावर इतर सर्व पाळीव प्राण्यांची कशी भयंकर तारांबळ उडते, हे तुम्ही कधी टीव्हीवर पाहिले आहे का? मित्रांनो, शंभर वर्षांपूर्वी पुण्याच्या रस्त्यांवर जेव्हा 'केसरी' या वर्तमानपत्राचा जन्म झाला, तेव्हा त्याची दहशत इंग्रज अधिकाऱ्यांमध्ये...

"एक भयानक आणि अस्वस्थ करणारी जीवघेणी शांतता, बर्मा देशातील मंडालेच्या तुरुंगातली ती अत्यंत दमट आणि डासांनी डच्च भरलेली काळोखी अंधारकोठडी, आणि छप्पन्न वर्षांचे म्हातारे पण सिंहाचे काळीज असलेले आपले लाडके बाळ गंगाधर टिळक! मित्रांनो, हा प्रसंग वाचतानाही आपल्या डोळ्यांत पाणी आल्याशिवाय राहत नाही. ब्रिटिश सरकारने टिळकांच्या प्रखर लेखणीला आणि वाढत्या लोकप्रियतेला घाबरून त्यांना तब्बल सहा वर्षांसाठी देशा...

"ब्रिटिश पोलिसांचे हुशार आणि चलाख गुप्तहेर पुण्याच्या शनिवार पेठेतल्या एका मोठ्या सभेमध्ये डोळ्यात तेल घालून प्रत्येक हालचालीवर लक्ष ठेवून होते, पण त्यांच्याच डोळ्यांदेखत हजारो लोक स्वातंत्र्याचा एक भयंकर मोठा कट रचत होते आणि त्या गोऱ्या पोलिसांना त्याचा साधा संशयही येत नव्हता! मित्रांनो, शंभर वर्षांपूर्वी आपल्या देशाला इंग्रजांच्या गुलामगिरीतून सोडवण्यासाठी लोकमान्य टिळकांनी लावलेला हा एक अत्यंत...

"शाळेच्या वर्गात कमालीची शांतता पसरलेली होती, शिक्षकांच्या हातातली लांब आणि ताठ छडी हवेत सूं-सूं असा आवाज करत फिरत होती, आणि वर्गाच्या एका कोपऱ्यात उभा असलेला बाळ मात्र आपले डोळे विस्फारून थेट गुरुजींच्या संतापी नजरेला नजर भिडवून उभा होता! ही गोष्ट आहे पुण्याच्या एका छोट्याशा प्राथमिक शाळेतील. दुपारच्या सुट्टीत काही टवाळ मुलांनी वर्गाच्या जमिनीवर शेंगा खाऊन त्यांची टरफले अस्ताव्यस्त फेकून दिली होत...

"शांतपणे बसलेली पाच मुले, फर्ग्युसन कॉलेजच्या लायब्ररीतील धुळीने भरलेले बीजगणिताचे जाड कोरे पुस्तक, आणि मघाशीच वर्गाबाहेर जाण्यासाठी घाईघाईने पावले उचलणारे महान गणितज्ञ प्रोफेसर बाळ गंगाधर टिळक! मित्रांनो, हा अंगावर काटा आणणारा ऐतिहासिक प्रसंग आहे एकोणीसशे एकोणनव्वदच्या काळातील. कॉलेजच्या वर्गात टिळकांच्या अफाट गणिताच्या हुशारीवर जळणारे काही विद्यार्थी एकत्र आले होते. त्यांनी लायब्ररीतून शोधून शोध...

"आज आपण व्हॉट्सॲपवर किंवा मित्रांशी बोलताना 'रिझ', 'सिम्प', 'नोब' यांसारखे भन्नाट इंग्रजी शब्द वापरतो. आपल्याला वाटते की असे शब्द वापरल्याने आपण खूप 'कूल' आणि 'ट्रेंडी' दिसतो, बरोबर ना? पण मित्रांनो, आज आपण दैनंदिन जीवनात मराठी भाषेमध्ये जे वजनदार आणि करारी शब्द वापरतो, उदाहरणार्थ 'नोकरशाही' किंवा 'सनदशीर मार्ग', हे शब्द कोणी शोधून काढले असतील याचा तुम्ही कधी विचार केलाय का? आज मी तुम्हाला लोकमान्...

"आजच्या काळात आपल्यातल्या अनेक तरुण मुलांना जिममध्ये जाऊन भलीमोठी बॉडी बनवण्याची, डोक्यावरचे केस स्टाईल करण्याची आणि सोशल मीडियावर स्वतःचे रील्स बनवून भरपूर लाईक्स मिळवण्याची प्रचंड क्रेझ असते. पण मित्रांनो, स्वतःच्या शरीराची ताकद वाढवणे हे केवळ लोकांसाठी मिरवण्यापुरते नसते, तर त्या ताकदीचा उपयोग देशाच्या संरक्षणासाठी कसा करायचा असतो, याचा एक भन्नाट धडा लोकमान्य टिळकांनी शंभर वर्षांपूर्वी संपूर्ण...

"मित्रांनो, विचार करा की तुम्ही आपल्या जीवलग मित्रांसोबत एका लांबच्या प्रवासाला निघाला आहात. रस्त्यात भूक लागल्यावर तुम्ही एका हॉटेलवर गाडी थांबवता. तिथे गेल्यावर काही जण आरामात अंघोळ करायचे प्लॅन करतात, काही जण मेन्यू कार्ड बघून पंचपक्वान्नांची ऑर्डर देतात, तर काही जण तासनतास मोबाईल स्क्रोल करत टाईमपास करतात. अशा वेळी जर गाडीचा लीडर लष्करी शिस्तीचा असेल, तर तो नक्कीच ओरडेल, बरोबर ना? लोकमान्य टिळ...

"कधी तुमच्यासोबत असं घडलंय का, की तुम्ही एखाद्या अत्यंत श्रीमंत, हुशार किंवा ताकदवान माणसाला भेटायला जाताना भीतीने थरथर कापता? कधीकधी काही लोकांचा 'ओरा' म्हणजेच त्यांची एनर्जी आणि त्यांचा रुबाब इतका भयंकर असतो की, शत्रू सुद्धा त्यांच्या समोर जाण्याची हिंमत करत नाही! लोकमान्य टिळकांचा असाच एक 'डेंजर स्वॅग' आणि रुबाब इंग्रज अधिकाऱ्यांमध्ये कसा होता, याची ही एक अत्यंत मजेशीर आणि ऐतिहासिक गोष्ट आहे. ह...

"मित्रांनो, आज जर तुम्हाला एखादा नवीन बिझनेस किंवा स्टार्टअप सुरू करायचा असेल, तर आपल्या डोक्यात काय विचार येतो? आपण विचार करतो की आपल्याकडे एक भारी को-वर्किंग स्पेस असायला हवी, हातात सफरचंद ब्रँडचा महागडा लॅपटॉप असायला हवा, आणि बँक खात्यात लाखो रुपयांचे फंडिंग असायला हवे! या सर्व गोष्टींशिवाय आपण कामाला सुरुवातच करू शकत नाही, अशी आपली समजूत असते. पण आज मी तुम्हाला लोकमान्य टिळकांनी सुरू केलेल्या...

"मित्रांनो, जर आज तुमच्याकडे महागडा स्मार्टफोन नसेल, ब्रँडेड कपडे नसतील किंवा मित्रांसोबत हॉटेलमध्ये जायला खिशात भरपूर पैसे नसतील, तर तुम्हाला स्वतःची लाज वाटते का? तुम्हाला इतर मित्रांसमोर न्यूनगंड जाणवतो का? जर असं असेल, तर लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या कार्यकर्त्याला दिलेला हा कडक आणि लाईफ-चेंजिंग कानमंत्र तुम्ही एकदा ऐकलाच पाहिजे! ही गोष्ट आहे जेव्हा लोकमान्य टिळक यवतमाळच्या दौऱ्यावर गेले होते....

"मित्रांनो, आजच्या काळात आपण पाहतो की, जेव्हा एखादा मोठा सेलिब्रिटी, श्रीमंत पुढारी किंवा क्रिकेट स्टार लोकांसमोर येतो, तेव्हा लोक अक्षरशः वेडेपिसे होतात! त्यांचे पाय पकडण्यासाठी, त्यांच्यासोबत एक सेल्फी घेण्यासाठी लोक धक्के मारतात आणि त्यांच्यासमोर स्वतःचा स्वाभिमान गमावून बसतात. पण शंभर वर्षांपूर्वी, जेव्हा संपूर्ण देशात लोकमान्य टिळक नावाचे एक प्रचंड मोठे वादळ फिरत होते, आणि करोडो लोक त्यांना द...

"आजच्या आधुनिक जगात आपण अनेक मोठ्या कंपन्या आणि स्टार्टअपच्या तरुण मालकांना स्वतःच्या हाताने डिलिव्हरी करताना किंवा अगदी जमिनीवर उतरून काम करताना पाहतो आणि त्यांचे तोंडभरून कौतुक करतो. आजच्या या काळात आपण त्याला 'हस्तल' किंवा 'ग्राउंड लेव्हल वर्क' म्हणतो. पण मित्रांनो, सुमारे दीडशे वर्षांपूर्वी पुण्याच्या रस्त्यांवर आपल्या लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या हिमतीवर आणि कष्टावर जो एक ऐतिहासिक 'स्टार्टअप'...

"तुम्हा सर्व मित्रांना कधीतरी असा अनुभव नक्कीच आला असेल की, तुम्ही मोबाईलवर एखादा भयंकर आवडीचा गेम खेळत आहात किंवा एखादी थरारक वेब सिरीज पाहत आहात, आणि अचानक घरातून आई जेवणासाठी जोराने हाका मारू लागते! अशा वेळी आपल्याला जेवायला जाण्याचा प्रचंड कंटाळा येतो. आपल्याला वाटतं की, अरे यार, मोबाईल चार्ज करतो तसं पोटाला चटकन चार्ज करता आलं असतं किंवा एखादी गोळी गिळून भूक शांत करता आली असती तर किती बरं झाल...

"मित्रांनो, तुम्ही अनेक अॅक्शन सिनेमांमध्ये दोन महाभयंकर शक्तींची टक्कर पाहिली असेल. जेव्हा दोन दिग्गज समोरासमोर उभे ठाकतात, तेव्हा पडद्यावर अक्षरशः आग लागते! असाच एक थरारक आणि रिअल-लाईफ प्रसंग एकोणीसशे सहा सालच्या कलकत्ता आणि सुरत काँग्रेस अधिवेशनात घडला होता, जो ऐकल्यावर तुमच्या अंगावर शंभर टक्के काटा येईल. त्या काळी काँग्रेस पक्षामध्ये मवाळ आणि जहाल असे दोन गट पडले होते. मवाळ गटाचे नेतृत्व करत...

"आजच्या जगात लोक छोट्या छोट्या पैशांसाठी सख्ख्या भावाशी भांडतात, मित्रांना फसवतात आणि दिलेली वचने एका सेकंदात विसरून जातात. पण 'मैत्री' आणि 'लॉयल्टी' याचा जगातला सर्वात मोठा आणि भयंकर आदर्श जर कोणी ठेवला असेल, तर तो म्हणजे लोकमान्य टिळकांनी! ही गोष्ट आहे त्यांच्या आयुष्यातल्या सर्वात मोठ्या आणि त्रासदायक अशा 'ताई महाराज' केसची! टिळकांचे एक अत्यंत जवळचे आणि जिवलग मित्र होते, ज्यांचं नाव होतं बाबा म...

"तुम्ही जर भीतीने किंवा स्वतःच्या फायद्यासाठी काही चुकीचं काम केलं असेल, आणि कुणीतरी एकदम मोठ्या माणसाने तुम्हाला भर चौकात किंवा सर्वांसमोर झापलं, तर तुमची अवस्था काय होईल? आपण अक्षरशः जमिनीखाली गेलो तर बरं होईल असं आपल्याला वाटतं, बरोबर? लोकमान्य टिळकांचा असाच एक भयंकर आणि रागीट अवतार एका माणसाला पाहायला मिळाला होता. ही गोष्ट आहे जेव्हा एक कुळकर्णी, म्हणजे गावाचा हिशोब ठेवणारा एक जुना अधिकारी, टि...

"मित्रांनो, आजकाल आपण बघतो की जेव्हा आपले लोक परदेशात जातात, तेव्हा ते लगेच तिथल्या लोकांसारखे दिसावेत म्हणून महागडे सूट, बूट आणि टाय घालतात. त्यांना आपली भारतीय संस्कृती किंवा आपले साधे कपडे घालण्याची कधीकधी लाज वाटते. पण शंभर वर्षांपूर्वी जेव्हा आपले लोकमान्य टिळक पहिल्यांदाच इंग्लंडला निघाले होते, तेव्हा त्यांच्या एका डायलॉगने लंडनच्या गोऱ्या साहेबांनाही घाम फोडला होता! ही गोष्ट आहे जेव्हा टिळक...

"जर तुमचा सर्वात मोठा शत्रू अत्यंत शक्तिशाली असेल आणि तुम्ही त्याच्याच देशात जाऊन त्याच्यावर केस ठोकली, तर लोक तुम्हाला काय म्हणतील? लोक म्हणतील हा माणूस नक्कीच वेडा झालाय! आणि तेही पहिल्या महायुद्धाच्या भयंकर काळात! पण मित्रांनो, लोकमान्य टिळकांनी लंडनमध्ये जाऊन व्हॅलेंटाईन चिरोल नावाच्या इंग्रज पत्रकारावर जी केस ठोकली होती, त्यामागे टिळकांचा असा एक भयंकर आणि 'खतरनाक' मास्टरप्लॅन होता, जो ऐकून तु...

"मित्रांनो, जर तुम्ही एखाद्या चांगल्या कामासाठी वर्गणी गोळा करत आहात, आणि अचानक एका अब्जाधीशाने येऊन तुम्हाला सांगितलं की, 'हे घे ब्लँक चेक! तुला जेवढे लाख रुपये पाहिजेत तेवढे घे, पण इतरांकडे जाऊन चिल्लर मागत बसू नकोस!' तर तुम्ही काय कराल? साहजिकच आहे, तुम्ही तो चेक घ्याल आणि खुश व्हाल! पण लोकमान्य टिळकांचं इकॉनॉमिक्स आणि त्यांची विचार करण्याची पद्धत जगापेक्षा पूर्णपणे वेगळी होती. ही गोष्ट आहे कलक...