Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, Wereld en meer

Ondanks de opleving van de instrumentale muziek na 1920 in Italië, bleef het strijkkwartet als genre minder populair dan de vocale muziek. Daarom zijn de acht strijkkwartetten van Gian Francesco Malipiero een bijzonder fenomeen, ook door hun beknopte, originele en in essentie ééndelige opzet. Terwijl het Vierde kwartet van Malipiero geen bijnaam heeft, is het […]

Alfredo Casella studeerde al op jonge leeftijd in Parijs bij onder meer Fauré, ontwikkelde zich als een heuse eclecticus, met in zijn vroege werken verwijzingen naar de Franse impressionisten, de klankwereld van Richard Strauss en daarna Stravinsky, Bartók en tenslotte Schönberg. Zo is zijn eerste werk voor strijkkwartet, de Cinque Pezzi, opus 34, uit 1920, […]

Tussen de twee wereldoorlogen werd in het Italiaanse muziekleven de toon grotendeels door een handvol componisten gezet. Naast Respighi en Pizzetti zijn de belangrijkste Gian Francesco Malipiero (1882-1973) en Alfredo Casella (1883-1949), die beide naast opera’s en orkestwerken ook voor strijkkwartet hebben geschreven. Malipiero was bovendien een belangrijk musicoloog, die veel muziek van Montever...

Met de Deense componist Vagn Holmboe komen we bij een jongere generatie. Zijn muziek sluit grotendeels aan bij die van Hilding Rosenberg. Dus ook bij hem lopen tonaal en atonaal vrij door elkaar heen, al naar gelang de gezochte expressiviteit. Holmboe was bovendien, ook als componist van koorwerken, een groot kenner van de renaissancepolyfonie. Zijn […]

Met Kurt Atterberg, een generatiegenoot van Hilding Rosenberg, komen we bij een componist die geheel tegen de ontwikkelingen van zijn tijd in, liever achterom keek dan vooruit. Atterberg werkte ook lange tijd in een door en door Duits-romantische tonale stijl. Zijn derde kwartet, opus 39, uit 1937 is in werkelijkheid een omwerking van zijn allereerste […]

Het blijft een opvallende zaak, dat zelfs in een modern idioom, de meeste componisten uit met name Denemarken en Zweden, maar ook Noorwegen, toch verkiezen de tonaliteit en bijna romantisch-pastorale expressiviteit in hun muziek niet af te zweren. Dat geldt zeker ook voor Hilding Rosenberg. Maar ook voor zijn Noorse collega Fartein Valen, die in […]

Het Vierde strijkkwartet van Rued Langgaard, met als titel ‘Zomerdagen’ hoort tot de zogenaamde Rozentuin-kwartetten, samen met het Eerste en Zesde kwartet. Hilding Rosenberg was als dirigent een spilfiguur in het Zweedse muziekleven en studeerde compositie Stenhammar, een voorman van de romantische traditie, maar was later evenzeer bevriend met collega en avantgardist György Ligeti. Rosenbergs [&...

De Deense componist Rued Langgaard kon moeiteloos voortbouwen op de verworvenheden van met name Carl Nielsen. Tegelijkertijd moet de muziek van Nielsen hem in de weg hebben gezeten, want Langgaard koos een zo eigen weg dat hij in zijn vaderland nauwelijks begrepen werd. En merkwaardigerwijs niet omdat hij te modern was, maar te eigengereid. De […]

Sayguns Derde strijkkwartet is opgedragen aan zijn echtgenote Nilüfer en zijn laatste voltooide kwartet. Het Vierde strijkkwartet immers bleef onvoltooid. Ondanks de moderniteit van deze muziek is de Turkse herkomst nog steeds te herkennen in de melodiebouw en de onregelmatige ritmen. Het Vierde strijkkwartet van Necil Kazim Akses dateert uit hetzelfde jaar als het onvoltooide […]

Het tweede strijkkwartet van Adnan Saygun doet niet onder voor het eerste. De resultaten van zijn volksmuziekonderzoek zijn hierin meer op een abstracte manier geïntegreerd. Ook de harmoniek is moderner. Maar Saygun bleef Turkse maqams gebruiken en onregelmatige teleenheden zoals in de Turkse volksdansen. Het daaropvolgende Derde kwartet is een van zijn meest complexe kamermuziekwerken, […]

De internationaal meest bekende van de Turkse componisten is Ahmed Adnan Saygun, die in Parijs bij d’Indy studeerde. In de jaren dertig en veertig deed hij, in lijn van wat Bartók hem had aangereikt, veel ethnomusicologisch onderzoek. Zijn Eerste strijkkwartet schreef hij in Ankara geïnspireerd door een reis van zeven maanden door West-Europa. Het tweede […]

Met de stichting van de moderne Turkse staat heeft Ataturk ook het muziekonderwijs willen hervormen. Daartoe werden in de jaren dertig Paul Hindemith en Béla Bartók uitgenodigd de Turkse staat van advies te dienen. Bartók concentreerde zich daarbij vooral op het volksmuziekonderzoek. De weerslag daarvan is tot op de dag van vandaag in veel Turkse […]

De drie kwartetten van Alberto Ginastera horen thuis bij de top van het repertoire. Ze zijn geschreven op het grensgebied tussen de Argentijnse nationale muziek en een late vorm van expressionisme. In zijn Tweede kwartet heeft Ginastera alle folklore achter zich gelaten. Zijn muziek is hier streng gevormd (en deels gebaseerd op een twaalftoonreeks) maar […]

Het tweede programma met Latijns-Amerikaanse kwartetmuziek draait rond  de Braziliaan Heitor Villa-Lobos, de Mexicaan Silvestre Revueltas en de Argentijn Alberto Ginastera. Wederom is de muziek van Villa-Lobos opvallend traditioneel. Zijn Vijfde strijkkwartet is tevens bekend geworden als het eerste Quarteto popular, met duidelijke kenmerken naar aanleiding van zijn bezoek aan Parijs. De muziek va...

Vandaag reizen we af naar het zuiden van het Amerikaanse continent, naar Latijns-Amerika, met om te beginnen hetEerste strijkkwartet van Heitor Villa-Lobos, het Eerste strijkkwartet van de jongere Carlos Chávez en het enige Strijkkwartet uit 1929 van de wat oudere Manuel Ponce. Villa-Lobos schreef zijn eersteling nog voor hij naar Parijs afreisde. Chávez richtte zich […]

Vandaag twee late kwartetten van componisten die in de jaren vijftig tot de voorhoede behoorden: William Schuman en Elliott Carter, al was de eerst genoemde gematigder dan de tweede. Het gehele Vijfde kwartet van Schuman is een opvallend ingetogen en intieme compositie, die op een concertprogramma uitstekend zou passen naast een laat kwartet van Beethoven, […]

Terwijl George Crumb in zijn Black Angels volop citeert uit enkele bekende werken, om daarmee zijn emotionele boodschap tegen de oorlog inhoud te kunnen geven, besloot George Rochberg weinig later het helemaal over een andere boeg te gooien, namelijk door tonaliteit en atonaliteit niet meer als tegengestelde stijlen of technieken te beschouwen, maar elkaar aanvullende. […]

In de jaren zestig kwamen in de Verenigde Staten in de eigentijdse muziek steeds sterker twee of zelfs drie kampen tegenover elkaar te staan. Die van de modernisten en serialisten, tegenover zij die liever de traditie bleven koesteren en zij die nadrukkelijk een eenvoudiger taal nastreefden. Vandaag beluisteren we kwartetten van drie voormannen, George Crumb, […]

in deze uitzending vier geheel verschillende Amerikaanse kwartetten uit de jaren zestig, het Negende kwartet van David Diamond, het Eerste strijkkwartet van Philip Glass, het Derde kwartet van Ben Johnston en Modes voor strijkkwartet van Dorothy Rudd Moore. Diamond was een traditionalist in de trant van Walter Piston en William Schuman. Glass was in zijn […]

Vandaag allereerst twee in Europa min of meer onbekende componisten, George Rochberg en Ben Johnston. Daarna een volgeling van Cage, Earle Brown. Rochbergs Tweede strijkkwartet uit 1961 sluit in feite aan bij het Tweede strijkkwartet van Schönberg van ruim een halve eeuw eerder: het is eveneens van een sopraan voorzien. De tekst die Rochberg heeft […]

In de jaren vijftig initieerden verschillende componisten in de Verenigde Staten een trend tegengesteld aan het Europese modernisme, namelijk met nadruk op zowel de oosterse culturen als vooral ook eenvoud. John Cage was een van hen. De ander is Morton Feldman met Three pieces for string quartet uit 1956. Deze muziek is uitermate rustig en […]

Het programma van vandaag wordt gekenmerkt door de contrasten tussen het hoogst expressieve Tweede strijkkwartet van Roger Sessions en twee kwartetten van Johan Cage en Alan Hovhaness waarin het blikveld van de componisten juist op het midden- en verre oosten is gericht. Het werk van Sessions sluit direct aan op het Europese expressionisme van voor […]

Na de Tweede Wereldoorlog bestormde een groot aantal twintigers en dertigers de Amerikaanse podia met nieuwe composities, ook strijkkwartetten. Velen onder hen zijn in Europa nauwelijks bekend geworden: onder wie Peter Mennin, Irving Fine en Leon Kirchner. Mennins Tweede strijkkwartet is een spannend neoklassiek werk, waarvan met name het eerste deel sterk aan het kwartet […]

Hoewel Ernest Bloch in Genève geboren werd, maakte hij vooral na 1916 in de Verenigde Staten naam als een vooraanstaand componist. In het jaar van aankomst daar boekte hij successen met zijn romantisch expressieve Eerste strijkkwartet als met de rapsodie voor cello en orkest Shelomo, beide uit 1916. De latere strijkkwartetten van Bloch vallen op […]

Walter Piston en Elliott Carter zijn tegengestelde figuren in de Amerikaanse muziek. De eerste academisch, de tweede avontuurlijk en grensoverschrijdend. Walter Pistons Derde strijkkwartet dateert uit 1947 en bestaat uit drie relatief beknopte strak opgebouwde klassieke gevormde delen in de tempo-opeenvolging snel-langzaam-snel. Het Eerste strijkkwartet van Elliott Carter is in 1951 geschreven, in...