Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, Wereld en meer

In 1985 componeerde Klaus Huber opnieuw een veeldelig strijkkwartet, ditmaal met als titel ‘’Von Zeit zur Zeit…”. Een onderzoek naar het verloop van de tijd, legde hij later uit. In een keten van tien aansluitende sequenzen verloopt de reis van Huber door de stilte, en deels ook op zoek naar de stilte. Hubers kwartet vraagt […]

Met Klaus Huber en Heinz Holliger dringen we nog iets verder binnen in de Zwitserse avantgarde van de jaren zestig en daarna. Hubers Eerste strijkkwartet ‘Moteti – Cantiones’ bestaat uit dertien, overwegend zeer korte delen die verwijzen naar middeleeuwse technieken, zoals motetus, cantio en interventio. Hubers klankenwereld is hier menigmaal op de grens van het […]

De Zwitser Frank Martin componeerde zijn enige strijkkwartet in 1966/67 toen hij al decennia lang wereldwijd een gevestigde naam was. In dit werk zijn twee langere langzame delen tegenover twee beknopte snelle delen geplaatst; mooi in elkaars evenwicht en beide koppels bijna even lang. De muziek is even lyrisch als helder geconstrueerd, zoals bijna alle […]

Het Derde strijkkwartet van Wolfgang Rihm met de ondertitel ‘Im Innersten’ geeft exact weer wat Rihm in de jaren zeventig en tachtig nastreefde: namelijk al componerende zo diep mogelijk in zijn eigen ziel te graven. In het midden van de jaren zeventig besloot ook Penderecki de weg naar het begin van de 20e eeuw af […]

In 30 Pieces van John Cage kwamen de musici at random bij elkaar. In zijn strijkkwartet ‘Four’ zitten de spelers wel bij elkaar, maar hebben geen vastgestelde eigen partij. Zij kunnen uit elk van de vier partijen kiezen, en binnen gegeven marges telkens de tijdsduur van hun bijdragen kiezen. Het resultaat is eens omschreven als […]

Wolfgang Rihm, Helmut Lachenmann en ook de wat jongere Jörg Widmann zijn dol op een overmatige detaillering van hun partituren, vol speelaanwijzingen, expressieve contrasten, complexe ritmische en technische hoogstandjes. Bovendien is voor hen ‘klank’ (gekras, gesnerp, gefluister) evenzeer een element van een compositie als tonen, samenklanken of ritmen. Zoals in Gran Torso van Lachenmann. Rihm [&...

Hoewel Pierre Boulez en John Cage in de jaren vijftig met elkaar in contact stonden en Cage grote bewondering voor Boulez had, verkoos de weg in te slaan van de toevalsoperaties of aleatoriek. Het resultaat daarvan kunnen we horen in de 30 Pieces for String Quartet dat, zoals de titel aangeeft, uit dertig korte stukken […]

Na de communistische machtsovername in Hongarije vluchtte György Ligeti het land uit en vestigde zich in Oostenrijk. In zijn Tweede strijkkwartet is van zijn Hongaar­se achtergrond nog maar weinig te horen, met uitzondering van de nachtelijke evocaties. Ligeti’s voormalige landgenoot György Kurtág verkoos een bijna microscopische manier van componeren, al is zijn muziek vaak niet […]

Een nieuwe stroming in de jaren zeventig was de Nieuwe Complexiteit. De componisten die zich hiertoe rekenden meenden dat muziek niet complex genoeg kan zijn, dat de notatie ervan niet precies en gedetailleerd genoeg kan zijn. De bijna onmogelijkheid deze muziek perfect uit te voeren levert op zich al een bijzondere expressiviteit op, zoals in […]

Rond 1960 was ook de Pool Krzysztof Penderecki, evenals Ligeti, in de weer met dicht op elkaar gepakte klanken, met clusters, maar dan juist vanuit een sterk theatrale esthetiek. Witold Lutosławski behoorde in deze tijd eveneens tot de postseriële componisten. Hij paste met name geleide aleatoriek toe (de muziek klinkt dan menigmaal als een vrijblijvende […]

In tegenstelling tot Pierre Boulez, had de Hongaar György Ligeti (1923-2006) weinig belangstelling voor seriële technieken. Voor hij in 1956 uit Hongarije vluchtte, componeerde hij een Eerste strijkkwartet ‘Métamorphoses nocturnes’ (1954), dat in veel opzichten een voortzetting is van de muziek van Bartók. Vrijwel gelijktijdig met Ligeti componeerde ook György Kurtág een Eerste strijkkwartet (opus...

Pierre Boulez voltooide in 1949 enkele delen van het Livre pour quatuor (1949-1959), de eerste streng seriële muziek voor strijkkwartet. Zo er cerebrale muziek bestaat, dan is in deze kwartetmuziek daarvan de essentie vastgelegd. De Griekse-Franse componist Iannis Xenakis (1922-2001) meende in diezelfde jaren dat het serialisme van Boulez voor een mathematicus kinderspel. Zoals een […]

Met Brett Dean en Nigel Westlake ronden we onze reis naar Australië af. Dean vergeleek zijn manier van componeren wel eens met het werk van een schilder, laagje voor laagje bouwt hij de klanken op. Soms met filmische effecten, soms met een politieke boodschap. Overigens heeft Nigel Westlake vooral als filmcomponist naam gemaakt. Deans Epitaphs […]

In de loop van de jaren zeventig en tachtig werden tal van Australische componisten ook in Europa en de Verenigde Staten steeds meer bekend. Onder hen was Peter Sculthorpe de meest ‘Australische’ door zijn gebruik van bijvoorbeeld de klankenwereld van de didgeridoo. Maar ook de nachtelijke geluiden in het kwartet van Andrew Ford zijn fascinerend. […]

Peter Sculthorpe, Don Banks en Carl Vine studeerden in Europa of de VS en ontwikkeleden een geheel eigen taal. Toch waren zij bovenal ook overduidelijk Australiërs door hun opvallend onconventionele toontaal. De dogmatische houding die in Europa ten aanzien van een ‘moderne’ muziek golden, speelden in Australië ook niet echt mee. Maar wel de invloeden […]

We ronden ons overzicht van de kwartetmuziek van Alfred Hill af met de twee laatste delen van diens Veertiende kwartet en besteden tevens aandacht aan een iets jongere tijdgenoot van hem, Margaret Sutherland, met twee van haar drie strijkkwartetten. Margaret Sutherland werd als zestienjarige pianostudent aan het conservatorium van Melbourne aangenomen en werkte een groot […]

Het Derde strijkkwartet in a kl.t. van Alfred Hill werd een jaar na het eerste voltooid. De toon is ondanks de titel ervan serieuzer en minder gebaseerd op volksmelodieën. Hill gaf het werk een verklarende titel mee: “Het carnaval of een student in Italië”. Het Elfde kwartet uit 1935 was een van Hills eigen lievelingen. […]

De eerste componisten van strijkkwartetten in Australië hebben hun voorbeelden in Europa gevonden. Zo sluit de muziek van 19e-eeuwse componist Charles Horsley direct aan op die van Duitse en Engelse voorgangers als Felix Mendelssohn en William Sterndale Bennett. De toon van zijn Eerste strijkkwartet, dat in 1862 in Melbourne werd geschreven, is opvallend zangerig en […]

Op de overige twee delen van het Derde strijkkwartet, opus 30, de Fantasia Tropica, van Geza Frid volgt allereerst diens Vierde strijkkwartet uit 1956, het dramatische jaar van de Hongaarse opstand. De toon van dit kwartet is dan ook heftig en dramatisch. Het Vierde strijkkwartet van Henk Badings uit 1966 is in de 31-toonssteming geschreven, waarbij […]

Daniel Belinfante liet ruim 100 composities na. Na de inval in mei 1940 van de Duitsers in ons land, dook Belinfante onder, maar werd vanuit het ondergronds verzet gearresteerd en kwam via kamp Westerbork in Auschwitz en tenslotte Fürstengrube terecht, van waar hij in januari 1945 bij een brand in de ziekenbarak omkwam. Zijn driedelige […]

Terwijl tal van componisten ook in de naoorlogse decennia achteromkeken naar enig verleden, zochten Matthijs Vermeulen en Ton de Leeuw juist nadrukkelijk naar nieuwe wegen in het kwartetgenre. Het eerste strijkkwartet van Ton de Leeuw is vooral gebaseerd op de twaalftoontechnieken van Schönberg maar zonder diens expressionisme, het Tweede strijkkwartet is een reflectie op De […]

Vandaag staan wederom kwartetten van Lex van Delden en Hendrik Andriessen op het programma, aangevuld met een werk van Louis Andriessen. Het Tweede strijkkwartet van Lex van Delden is een bewerking van diens Achtste symfonie voor strijkers. De twee kwartetten van Hendrik Andriessen zijn late werken, het ene enigszins enigmatisch het andere een terugblik op […]

We keren weer terug naar ons eigen land en pakken de draad na de tweede wereldoorlog weer op met kwartetten van Luctor Ponse, Lex van Delden en Hendrik Andriessen. Deze drie deelden met elkaar hun voorliefde voor klassieke structuren en lyrische expressiviteit. Daarbij keek Andriessen wat verder achterom dan de overige twee, namelijk naar de […]

Vandaag ronden we ons overzicht van Italiaanse strijkkwartetten rond de Tweede wereldoorlog af met de laatste twee kwartetten van Gian Francesco Malipiero, gecombineerd met twee van Giacinto Scelsi. Het verschil tussen de muziek van beide componisten is opvallend: Malipiero zocht nieuwe wegen vanuit de traditie, Scelsi brak liefst met de traditie en zocht in zijn […]

In de jaren veertig en vijftig was de muziek van Scelsi nog nauwelijks bekend, en die van Maderna en Berio werd in de jaren vijftig algemeen tot de voorhoede van de Italiaanse avantgarde gerekend en bereikte dus een zeer klein publiek. Giacinto Scelsi was in alle opzichten wat de Duitsers een ‘Einzelgänger’ noemen. Hij schreef […]