Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, Wereld en meer

In de latere strijkkwartetten van Per Nørgård speelt de natuur steeds weer een centrale rol. Of het nu de seizoenen zijn of nachtelijke ervaringen (we moeten soms aan Bartók denken), of het samengaan van een soort oerkrachten met betoverende evocaties. Prachtige voorbeelden zijn het Achtste strijkkwartet met als titel “De nacht daalt als rook neer” […]

Einojuhani Rautavaara voltooide zijn Vierde en laatste strijkkwartet in de zomer van 1975., ruim veertig jaar voor zijn dood. Inmiddels had hij zijn heil gezocht bij een nieuw romantisch-expressief geluid zoals dat bij tal van componisten in de loop van de jaren zeventig het geval was. Ook de jongere Deen Hans Abrahamsen kon zich in […]

Naast Einojuhani Rautavaara waren Aulis Sallinen en Joonas Kokkonen internationaal de bekendste Finse componisten van na de oorlog, op de voet gevolgd door Kalevi Aho en Jouni Kaipainen. Het Vierde strijkkwartet, opus 25, van Sallinen en het Derde kwartet van Kalevi Aho, beide geschreven in 1971, zijn mooie voorbeelden van de toen moderne Finse muziek. […]

Het vierdelige Tweede strijkkwartet van de Fin Einojuhani Rautavaara uit 1958 is nog duidelijk geworteld in het modernisme van de jaren vijftig. Samen met zijn landgenoot Erik Bergmann was Rautavaara de eerste Finse serialist, al stapte hij rond 1970 hier alweer vanaf. Het contrast met de muziek van Rautavaara’s leerling Kalevi Aho kan niet groter […]

Het tweedelige Vijfde strijkkwartet van Vasks heeft als centraal thema ‘aanwezigheid en afwezigheid’. Aan het slot van het tweede deel vervaagt de muziek, met als resultaat een gevoel van diep verlies. In 2019 voltooide Peteris Vasks zijn Zesde strijkkwartet, waarbij hij tevens aankondigde dat dit zijn laatste kwartet zou zijn. Het afscheid wordt ditmaal in […]

Van de vele componisten die in de afgelopen decennia in de Baltische staten van zich hebben doen spreken, is Peteris Vasks naast Arvo Pärt de bekendste. Het Tweede strijkkwartet van Vasks met de titel ‘Zomerse liederen’ klinkt opvallend pittoresk en tegelijk ook enigszins onwerelds door die aangehouden lange dragende tonen waarover de vogels hun zang […]

Hoewel Arvo Pärt niet specifiek ‘strijkkwartetten’ geschreven heeft, zijn Psalom, Summa en Fratres bijzonder geliefd bij een breed publiek. Fratres, dat oorspronkelijk voor strijkorkest is geschreven, is zelfs een ware ‘hit’ te noemen. Het Tweede strijkkwartet van de Letse componist Martins Vilums zijn tal van klankexperimenten te horen, maar opvallend zijn de voorgeschreven trommel en […]

De vele koorfestivals die al in de jaren twintig en dertig in de Baltische staten werden georganiseerd, dus ook onder Sovjet heerschappij, hebben al vroeg een belangrijke rol gespeeld voor het behoud van de lokale volksliedkunst. De componist Emilis Melngailis speelde daarbij een centrale rol. Zijn stijlis lyrisch, volksachtig, grotendeels tonaal en geworteld in de […]

Het Vierde strijkkwartet van Peter Michael Hamel uit 1995/2000 bestaat uit vijf Nachklänge, echo’s van muziek van componisten die voor Hamel van belang zijn geweest. Daarmee brengt Hamel heden en verleden bijeen. Zijn eveneens vijfdelige strijkkwartet Buch vergeleek Enno Poppe met een boek waarvan de bladzijden zichzelf omdraaien, dat zichzelf leest. Alsof het boek een […]

Het Dertiende strijkkwartet van Wolfgang Rihm uit 2011 is met zijn overlijden in 2024 zijn laatste gebleven. Zoals de meeste van zijn werken lijkt deze compositie onder hoge druk te zijn geschreven. Rihm noemde zijn kwartet zelf ‘manisch’! In zijn Vijfde strijkkwartet heeft Manfred Trojahn gebruik gemaakt van materiaal uit twee andere werken, die elk […]

Werken van Mauricio Kagel, Peter Michael Hamel en Aribert Reimann Het Vierde strijkkwartet van Mauricio Kagel uit 1993 is een voorzetting van het Derde. De componist speelt opnieuw met onze luistergewoonten, met wat we menen te herkennen. Menigmaal worden we door hem echter op het verkeerde been gezet. Ook Peter Michael Hamel zocht naar manieren […]

De Duits-Argentijnse componist Mauricio Kagel werd vooral bekend door zijn onconventionele en vaak ook theatrale kijk op de eigentijdse muziek. In zijn Derde strijkkwartet wilde hij nader komen tot de klassieke traditie, tot de welluidendheid ervan en de vierdeligheid van het traditionele kwartetidioom. En typisch Kagel: met de nodige ironie en dubbele bodems. Enno Poppe […]

Thomas Larcher heeft in IXXU, zijn Tweede strijkkwartet, geprobeerd zich los te maken van alles wat hij geleerd had of gewend was bij het componeren te doen. Dat verklaart ook waarom hij er zes jaar aan gewerkt heeft. Het Vierde strijkkwartet van Matthias Pintscher, ‘Ritratto di Gesualdo’, is exact wat de titel aangeeft: een portret […]

Georg Friedrich Haas heeft inmiddels een tiental strijkkwartetten geschreven. Het Eerste kwartet dateert uit 1997 en laat de microtonale wereld van Haas horen. Immers alle zestien snaren van de vier strijkinstrumenten zijn verstemd. Tegelijkertijd is het kwartet gebaseerd op vier akkoorden die voortkomen uit de boventonen van die verstemde snaren, die veelal als flageoletten gespeeld […]

Met zijn Tweede strijkkwartet heeft Friedrich Cerha eenzelfde weg gevolgd als in het eerste kwartet. Hij richtte zich hierin op de Iatmul-stam op Papua Nieuw-Guinea met hun bijzondere fluitmuziek tegen complexe ritmische patronen op trommels. Het resultaat is als een opwindend ritueel. Ook in zijn Derde strijkkwartet klinken enkele momenten die aan de muziek van […]

Toen Friedrich Cerha zijn eerste kwartet schreef, was hij gefascineerd door de buiten-Europese muziekculturen, waaronder de Arabische. Dat verklaart de titel Maqam voor zijn Eerste strijkkwartet. Cerha’s arabisch gekleurde compositie bestaat uit 11 korte segmenten, soms rustig en meditatief, dan weer luid en druk. Opvallend is de bijna vanzelfsprekende manier waarop de Europese en de […]

Kort na de tweede wereldoorlog werd het ook in Oostenrijk duidelijk dat de muziek en de technische verworvenheden van de Tweede Weense school, dus van Arnold Schönberg en zijn leerlingen Anton Webern en Alban Berg, grote gevolgen hadden voor de nieuwe muziek. Dat is te horen in de werken van Gottfried von Einem en Erich […]

In het tweede strijkkwartet van Thierry Escaich, met als titel ‘Après l’aurore’, wordt naar het lijkt verwezen naar de Mondscheinsonate van Beethoven. Maar louter als titel, want de muziek heeft er geen enkele band mee. De opdracht ertoe kwam namelijk van de Beethovenhalle in Bonn. De titel van het Zevende strijkkwartet van Nicolas Bacri, ‘Variations […]

Vandaag beginnen we het programma met een tweetal componisten die van meet af aan zich gekeerd hebben tegen de overmacht van intellectuele seriële componisten in Frankrijk, Thierry Escaich en Nicolas Bacri. Escaich heeft in Frankrijk vooral naam gemaakt organist en is vanaf dit jaar als titulair verbonden aan de Notre-Dâme in Parijs. Als componist heeft […]

De Franse componist Gérard Pesson is in onze contreien minder bekend. Zoals menige generatiegenoot is Pesson gefascineerd door het grensgebied tussen stilte en geluid, en door de klank als zelfstandig fenomeen. Zijn strijkkwartet ‘Respirez ne respirez is een oefening in ademhalen en van eerder geschreven studies op het gebied van speeltechnieken, ademhaling, snelheid en echo’s. […]

Het programma van vandaag staat geheel in het teken van Pascal Dusapin. Hij studeerde bij Yannis Xenakis en Franco Donatoni, hetgeen zijn brede kijk op de muziek verklaart. Van folkmusic en jazz tot grootse klanksculpturen, van klankmassa’s in tal van contouren tot de enkelvoudige lijn in de vele solo’s die hij inmiddels geschreven heeft. In […]

De componisten die ik vandaag aan de orde stel zijn allen na de oorlog geboren. Voor hen zijn de ontwikkelingen in de jaren veertig en vijftig enerzijds een vaststaand gegeven (en dus minder terrein van innoverend onderzoek dan dat voor hun leermeesters was) en tegelijk ook al weer passé. Nymphéa uit 1987 van de Frans-Finse […]

Het strijkkwartet Ainsi la nuit… uit 1976 van Henri Dutilleux wordt algemeen als een van de hoogtepunten van de Franse kwartetliteratuur. Het materiaal in deze bijzondere partituur wordt stap voor stap uitgebreid en getransformeerd, echter zonder dat de luisteraar het voorafgaande uit het geheugen verliest. Het resultaat is spannend, prachtig van kleur, labyrintisch en vooral […]

Het Tweede strijkkwartet van Heinz Holliger dateert uit 2007 en is niet minder geavanceerd als het eerste. Het tweede kwartet was een opdracht van het strijkkwartet van meesterviolist Thomas Zehetmair, en werd opgedragen aan de in dat jaar honderdjarige Elliott Carter, die nog steeds nieuwe noten schreef. Als uitgangspunt dienden voor Holliger de vele heftige […]

Met het meer dan vijftig minuten durende Derde strijkkwartet uit 2004 van de Zwitserse componist Beat Furrer komen we bij een uitzonderlijk werk in het moderne kwartetgenre. Furrer vergeleek de opzet van zijn Derde kwartet zelf eens met het script van een film over een man die door een ongeluk geen korte termijn geheugen meer […]