DW | Amharic - News

በትግራይ ክልል“በህወሓት ዕንቅፋትነት የተነሣ ሳይሳካ ቀርቷል” ያለው የኢትዮጵያ መንግስት የትግራይ ሕዝብ የራቀውን ሰላም እንዲጎናጸፍ፣ ራስን በራስ የማስተዳደር መብቱ እንዲረጋገጥ እንዲሁም ከሌሎች የኢትዮጵያ ሕዝቦች ጋር በኅብረ-ብሔራዊ አንድነት ጸንቶ እንዲኖር ለማስቻል የባለአደራ አስተዳደር መመስረቱን ዛሬ አስታውቋል፡፡

ከፌዴራል መንግሥት በሚሰጠው አቅጣጫና መመሪያ መሠረት ትግራይ ክልልን ለሚቀጥሉት 6 ወራት የሚያስተዳድር አሥር ተግባራት ያሉት ባለ አደራ አስተዳደር ተመሠረተ። ይህ ባለ አደራ አስተዳደር፣ ክልሉ ሰላሙን ማስከበር እንዲችል፣ ትኩረቱን በልማት ላይ እንዲያደርግ እና በአንድነት ጸንቶ መኖር እንዲችል ይሠራል ተብሏል።

የኖኖ ወረዳ ነዋሪ “ባለፈው ሳምንት ውስጥ በድሬ እንጪኒ ወረዳ በመንግስት የጸጥታ ሃይሎች እና በኦሮሞ ነጻነት ሰራዊት መካከል በነበረው ግጭት በርካታ ሰዎች ተገድለዋል። ከኖኖ ወረዳ እዛ ተመድበው የነበሩ ሦስት የጸጥታ አካላት መሞታቸዉንም አስታውቃለሁ” ብለዋል፡፡ ዶይቼ ቬለ ከባለስልጣናት መረጃዎችን ለማግኘት ያደረገው ጥረት አልተሳካም፡፡

በአገር ዉስጥ በሚቀሰቀስ ጦርነት፤ ሴቶችና ታዳጊ ህጻናት የመጀመርያ ተጎጅዎች ናቸዉ። በጦርነት ወቅት ሴቶች ላይ የሚደርሱ ዋና ዋና ጉዳቶች፤ ፆታዊ ጥቃትን እንደ መሳርያ መጠቀም፤ የሥነ ልቦና ጉዳት፤ መፈናቀል እና የኑሮ ዉድነት፤ የጤና አገልግሎት እጦትን መጥቀስ ይቻላል። ኢትዮጵያ ዉስጥ የሴቶች ድምፅ በየመድረኩ ለምን ቀነሰ መጣ? ጦርነት ይቁም!

የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ የሚገኙ ሁሉም ሃገራት የጎረቤቶቻቸውን «ሉዓላዊነትና የግዛት አንድነት ማክበር» እንዳለባቸው ተናገሩ።

የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የሰብዓዊ እርዳታ ማስተባበሪያ ድርጅት (UN-OCHA) በሰሜን ኢትዮጵያ የሰብዓዊ አቅርቦት መሻሻል ማሳየቱን አስታወቀ። የተባበሩት መንግሥታት ደግሞ ከአስቸኳይ እርዳታ ምላሽ ማዕከሉ (CERF) በሰሜን ኢትዮጵያ ለሕይወት አድን እርዳታ 8.5 ሚሊየን ዶላር መመደቡን ነው አመልክቷል።

በየመን የሚገኙ የኢትዮጵያ ስደተኞች አሳሳቢ ሰብአዊ ሁኔታ ላይ ስለምንገኝ ድምፃችን እንዲሰማ ሲሉ ጥሪ አቀረቡ። እነዚህ ወገኖች ለዶቼ ቬለ በጻፉት የተማጽኖ ደብዳቤ፤ «በየመን ውስጥ የምንኖር የኢትዮጵያ ስደተኞች በእጅጉ አስከፊ የሰብአዊ፣ የጤና እና የደኅንነት ችግር ውስጥ እንገኛለን» ብለዋል።

በዋግህምራ ብሔረሰብ አስተዳደር ዞን ሰሃላ ሰየምት ወረዳ በ13 ቀበሌዎች ከ66 ሺህ በላይ ሰዎች ሲኖሩ ከእነዚህም ውስጥ ከ58 ሺህ በላይ ሰዎች የረሃብ ተጠቂ መሆናቸውን የወረዳው ግብርና ጽሕፈት ቤት መረጃ ያመለክታል።

በትግራይ ክልል የሚካሄደው ግጭት ቆሞ ወደ ሰላም የሚያመራ እውነተኛ መንገድ እንዲጀመር የትግራይ ማኀበረሰብ ዳያስፖራ ድርጅቶች ጥሪ አቀረቡ።

ታዛቢዎች ኋላ እንዳሉት የጠቅላይ ሚንስትር ዓብይ አሕመድና የፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ ወዳጅነት አንደኛ፣- በግልፅ፣ በሕግና በሕዝብ ይሁንታ የተደገፈ አልነበረም።ሁለተኛ፣- የጋራ «ጠላት» የሚሉትን ህዝባዊ ወያኔ ሓርነትን ትግራይ (ህወሓት)ን ለመዉጋት ሥለነበር የሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት በሰላም ሥምምነት ሲያበቃ ወዳጅነቱም ወደጠላትነት ተቀይሯል

ከ2019 የኢትዮጵያ 2.4 ትሪሊዮን ብር በጀት ውስጥ 96.3 ቢሊዮን ብር የሚሆነው ለመከላከያ ተመደበ ነው። ይሁንና ጦርነት የሚያስፈልገው ከፍተኛ ገንዘብ በመንግሥት ወጪ እና የበጀት ጉድለት ላይ ጫና ሊያሳድር ይችላል። በምንዛሪ ሥርዓት ለውጥ እየተዳከመ የሔደው ብር ጭምር እና የዋጋ ግሽበት ድርቅ በተደመረበት የጦርነት ዳፋ መፈተናቸው አይቀርም።

የኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥት ኃይሎች እና ተባባሪዎቹ ከኤርትራ ድንበር አቅራቢያ ከምትገኘው ዛላንበሳ ከተማ መድረሳቸውን እማኞች ገልፀዋል።አንድ የአካባቢው ነዋሪ ለዶቼ ቬለ እንደገለፁት የኤርትራ ሠራዊት ዛላአምበሳ ከተማ ላይ የሚገኝ ቢሆንም በዙሪያው በሚገኙ የገጠር ቀበሌዎች ግን የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት መግባቱን ገልፀዋል።

በትግራይ ክልል የተከሰተው ረሃብ እና የተፈናቃዮች ሁኔታ ቅድሚያ እንዲሰጥ ተጠየቀ

በትግራይ ክልል የአካባቢ መስተዳድሮች መዋቀር እና ወቅታዊ ሁኔታ

በአማራ ክልል ደቡብ ወሎ እንዲሁም ሰሜን ሸዋ በመንግሥት ኃይሎች እና በፋኖ ታጣቂዎች መካከል ውጊያ ተጠናክሮ መቀጠሉን የአካባቢው ነዋሪዎች ለዶቼ ቬለ ገለጹ።

የሶማሌ ላንድ ለረዥም ጊዜ ስትጠብቅ የነበረው ዓለማቀፍ ዕውቅና ቀርቦ ይኾን?

ሌላው የወገልጤና ከተማ ነዋሪም ጦርነቱ በወገልጤና ከተማ ውስጥ መሆኑን ገልጸው ተዋጊዎቹ ማህበረሰቡን ከተማ ለቆ እንዲወጣ ጥሪ ማቀረባቸውን ይናገራሉ። ትናንት በመጀመርያው ጦርነትም በተባራሪ ጥይት የተመቱ ሰዎች መኖራቸውና ጉዳቱ ግን የከፋ አለመሆኑን ተናግረዋል።

ትናንት ባወጣው የጉዞ ማሳሰቢያ የተለያዩ ምንጮችን የጠቀሰው በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኤምባሲ፣ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እና የትግራይ የሰላም ኃይሎች ትግራይ ክልል ውስጥ አዲግራት፣ አድዋ እና ሽሬን ጨምሮ አቢ አዲ ከተሞችን መቆጣጠራቸውን፣ ከሰሜን አፋር አካባቢ የታጠቁ የተቃዋሚ ኃይሎችን ማስወገዳቸውንም አመልክቷል።

ፕረዝዳንት ትራምፕ ባለፈው ዓርብ በማዕቀብ ውስጥ ካለችው ሩሲያ ናፍታ ለማስገባት ከፕሬዝዳንት ፑቲን ጋር መስማምታቸውን ማስታወቃቸው ከዩክሬን ብቻ ሳይሆን ከህብረቱ አገሮችም ተቃውሞ የተሰማበት ሲሆን፤ ሚኒስትሮቹ ግን በስብሰባቸው በሩሲያ ላይ ይልቁንም ከፍተኛ የተባለውን የማዕቀብ ውሳኔ ያሳለፉ መሆኑን ውይዘሮ ካያ ካላይ አስታውቀዋል

ከአፍሪካ ቀንድ ተነስቶና ቀይ ባህርን አቋርጦ ወደ የመን የሚዘልቀውና ምስራቃዊው የጉዞ መስመር የሚባለው የፍልሰተኛች መሄጃ አቅጣጫ እንኾ ገዳይነቱ ቀጥሏል። ባለፈው ሳምንት መጨረሻ በደረሰ የጀልባ መገልበጥ አደጋ እስካሁን 139 ሰዎች መሞታቸውን አለምአቀፉ የፍልሰት ድርጅት- አይአኤም አስታውቋል።

“ቀይ ባህር ለዚህ አገር ህዝብ የተገባ ነው” የሚል ርዕስ ሰጥቶት ትናንት ባወጣው መግለጫ የኦሮሞ ነጻነት ግንባር (ኦንግ)፤ “ኤርትራ እና ሕዝባዊ ወያኔ ኃርነት ትግራይ (ህወሓት) የደርግ ወታደራዊ መንግስት ውድቀትን ተከትሎ በነበራቸው ስልታዊ የፖለቲካ ትስስር ኢ-ፍትሃዊ በሆነ መንገድ በኢትዮጵያ ላይ የባህር በር መውጫን ዘግተዋል” ሲል ተችቷል፡

ኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ የዓይን ማዝ የበርካታ ሰዎች ዓይን የጤና ችግር እንደሆነ የዘርፉ የህክምና ባለሙያዎች ይናገራሉ። የዓይን ንጽሕና በመጠበቅ እና በቀላል የህክምና እርዳታ ሊድን በሚችለው በዚህ የዓይን የጤና ችግር ብዙዎች የዓይን ብርሃናቸውን ሊያጡ ይችላሉ።

የኢትዮጵያና የኤርትራ መንግሥታት ጠብ በናረበት በዚሕ ወቅት የኢትዮጵያ የሥለላ መስሪያ ቤት ኃላፊ፣ሌሎች ባለሥልጣናት፣ የጦር ጄኔራሎችና የተባባሪዎቹ ኃይላት የጦር አዛዦች ሥልታዊቱን ከተማን አዲግራትን የመጎብኘታቸዉ ፖለቲካዊ መልዕክት ከደብረፂዮን እኩል ለኢሳያስ አፈወርቂ መሆኑ ግልፅ ነዉ።

በሰሜን ኢትዮጵያ ዳግም ያገረሸውን ጦርነት ተከትሎ በትግራይ ክልል ከሚገኙ ከተሞች በፌፌራል የጸጥታ ሃይሎች ስር በገቡ ከተሞች ለኢትዮጵያ ፌዴራል መንግስት አመራሮች አቀባበል ተደርጓል፡፡ በትናንቱ የአመራሮች አቀባበል ወቅት በርካታ የማህበረሰብ አካላት ደስታቸውን ብገልጹም፤ ስጋቶችም ግን እስካሁን ሙሉ በሙሉ አለመወገዳቸው እየተነገረ ነው፡፡

በአማራ ክልል በተሽከርካሪ መስተጓጎል ምክንያትበሸቀጦችና በግብርና ምርቶች ላይ ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ ተከሰተ። በአማራ ክልል በመንግሥትና በፋኖ ኃይሎች መካከል ባለፉት ሦስት ዓመታት እየተካሄደ የሚገኘው ጦርነት ባለፉት 14 ቀናት እንደ አዲስ አገርሽቶ በሰሜን ወሎ፣ ደቡብ ወሎና ሰሜን ሸዋ ጦርነቱ በተለያዩ ቦታዎች ቀጥሏል።