Şiraz Duvarı

Yapay zeka sadece kendi ürettiği verilerle beslenirse ne olur? Bu bölümde; Elon Musk'ın "daha fazla özgün insan verisi lazım" uyarısından yola çıkarak, yapay zeka dünyasının en büyük riski olan Model Çöküşü (Model Collapse) teorisini masaya yatırıyoruz. Verinin "hammadde", yapay zeka modellerinin ise birer "benzinlik" olduğu bu yeni düzende; sentetik veri ile beslenen modellerin nasıl gerçeklikten...

Bir ülkenin yükselişte mi yoksa çöküşte mi olduğunu anlamak için borsaya değil, çelik fabrikalarına bakın. Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; Kalkınmanın Demir İskeleti teorisini masaya yatırıyoruz. 2004-2024 yılları arasında Çin'in üretimini %235 artırması, buna karşılık Avrupa ve Japonya'nın küçülmesi ne anlama geliyor? Türkiye ve Güney Kore'nin yükselen grafiği geleceğe dair ne söyl...

Dünya, kuralların işlemediği, "gücü yeten yetene" bir döneme, yani Yeni Orta Çağ'a mı girdi? Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; küresel sistemdeki güven kaybının ve jeopolitik risklerin (İsrail-Filistin, ABD'nin tavrı) ekonomi üzerindeki etkisini konuşuyoruz. Sisteme duyulan güven azaldığında, Merkez Bankaları ve halk neden altına koşar? Gümüş gibi sanayiye (teknolojiye) bağımlı...

Yüzyıllar içinde modern şehri ortaya çıkaran unsurların nasıl demokratikleşerek günümüz şehirleri ortaya çıkardığını ve şehrin fiziksel yapısının düşünce özgürlüğünü nasıl şekillendirdiğini sorguluyoruz. Şehri bir "birlikte yaşama sanatı" olarak yeniden düşünmek üzerine derin bir sohbet. Antik Yunan Agora'sından modern AVM'lere (alışveriş merkezlerine) uzanan süreçte; kamusal alanın nasıl özelleşt...

Bir anime karakteri üzerinden 19. yüzyıl felsefesini anlamak mümkün mü? Bu bölümde; Hunter x Hunter serisinin efsanevi karakteri Meruem (Karınca Kral) ile Alman filozof Hegel'in meşhur Efendi-Köle Diyalektiği (Master-Slave Dialectic) teorisini birleştiriyoruz. Mutlak güce sahip bir kralın, zayıf ve kör bir kız (Komugi) karşısında nasıl "köleleştiğini" ve kendi özbilincini (self-consc...

Amerika kıtasına ayak basan ilk Avrupalı gerçekten Kristof Kolomb muydu? Bu bölümde; Kolomb'dan tam 500 yıl önce okyanusu aşan Vikingler'in ve efsanevi liderleri Leif Erikson'ın hikayesini anlatıyoruz. Yüzyıllarca sadece bir "Viking masalı" sanılan Vinland destanları nasıl gerçeğe dönüştü? Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; Erik the Red (Kızıl Erik) ve oğlu Leif Erikson'ın Grönland'dan Kuzey Amerika'y...

Yahudi mitolojisinde çamurdan yaratılan, ruhsuz ama itaatkar Golem ile bugünün Yapay Zeka algoritmaları arasında nasıl bir bağ var? Bu bölümde; kil ve taştan yapılan Golem'in yerini, silikon ve veriden yapılan modern algoritmaların alışını inceliyoruz. Şiraz Duvarı'nda bu hafta; Frankenstein'dan günümüzün Büyük Dil Modellerine (LLM) uzanan yolda "yaratıcısını aşan eser" korkusunu konuşuyoruz. Dil...

Zayıflık bir erdem midir? Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; pasifizm yanılgısını ve güç dengesi siyasetini (Realpolitik) tartışıyoruz. "Dişlerini gösteremeyen bir iyilik, sadece acizliktir" tezinden yola çıkarak; devletlerin ve bireylerin hayatta kalma reflekslerini irdeliyoruz. Sanatsal inceliğin, kaba kuvvet karşısında nasıl çaresiz kalabileceğini tarihsel metaforlarla anlatıyor; savaş hazırlığının...

Goethe'nin yüzyıllar önce yazdığı "Büyücünün Çırağı" şiiri, bugünün Yapay Zeka krizini öngörmüş olabilir mi? Bu yayında; başlattığı süreci durduramayan insanın trajedisini ve teknolojik determinizm karşısındaki çaresizliğini konuşuyoruz. Yaratıcısına itaat etmeyen, kendi mantığını geliştiren sistemler (Black Box AI) ve araçsal akıl üzerine derin bir analiz. Makinelerin otonomisi artt...

Bir "aydın" (entelektüel) sadece çok kitap okuyan kişi midir, yoksa topluma karşı ödenmesi gereken bir borcu mu vardır? Bu bölümde; aydının toplumsal rolünü, tarihsel gelişimini ve o meşhur "karanlık tarafını" masaya yatırıyoruz. Edward Said'in "iktidara gerçeği söylemek" ilkesinden, Gramsci'nin "organik aydın" kavramına kadar geniş bir perspektifte; bilginin getirdiği kibir, toplumdan kopuş ve fi...

Endüstri 4.0 ve 5.0 Gerçeği | Gerçekten Devrim mi, yoksa Pazarlama Stratejisi mi? Şirketlerin ve fuarların vazgeçilmez sloganı: "Endüstriyel Devrim". Peki, bu kavramların altı ne kadar dolu? Gerçek bir paradigma değişimi ile satış odaklı algı yönetimini (PR) birbirinden ayırıyoruz. Otomasyon, yapay zeka ve akıllı fabrikalar gibi trendlerin, ekonomik sistemin çarklarını döndürmek için nas...

Doğru kararlar almak, daha fazla bilgi toplamakla değil, gereksiz bilgiyi (gürültüyü) elemekle mümkündür. Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; stratejik düşünme ve karar alma mekanizmaları üzerine kritik bir analiz yapıyoruz. Hayatımızdaki ve işimizdeki asıl sinyalleri nasıl tespit ederiz? Nate Silver'ın popülerleştirdiği bu kavramı felsefi ve pratik bir zemine oturtarak, zihinsel netliğe ulaşmanın form...

Neden pürüzsüz bir yüzeydense, dokusu ve hatası olan nesneler bize daha çekici gelir? Bu yayında Şiraz Duvarı'nda, kusur kavramını yeniden tanımlıyoruz. Mükemmellik algısının psikolojik altyapısını ve doğadaki asimetrinin gücünü konuşuyoruz. Bir şeyi "kusursuz" yapanın aslında onun eksiksizliği değil; barındırdığı hataların yarattığı eşsiz görsel ahenk olduğunu savunan tezimizi, doğa...

Modern çağın en büyük hastalığı: "What is in it for me?" (Bunun bana faydası ne?). Her ilişkiye, her bilgiye, hatta zamana bile bir "tüccar" gözüyle bakıyoruz. Peki, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın efsanevi karakteri Halit Ayarcı ile Alman filozof Heidegger aynı masada otursa ne konuşurdu? Bu bölümde; Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün absürt bürokrasisi ile modern dünyanın "faydaper...

Bilgiye erişimin sınırsız olduğu bir çağda, okul duvarlarına hala ihtiyacımız var mı? Ivan Illich yıllar önce sordu, biz bugün tekrar soruyoruz: Okul, öğrenmeyi tekeline alan bir "meta" haline mi geldi? Gündemi değil paradigmayı incelediğimiz bu bölümde; eğitimin paketlenip satılan bir ürün olmaktan çıkıp, hayatın kendisine dönüştüğü o ince çizgide yürüyoruz. Müfredatın dışına çıkmaya ha...

Bugün "yapay zeka" dediğimiz Büyük Dil Modelleri (LLM), aslında ne söylediğini biliyor mu? Yoksa sadece kelimeleri istatistiksel olarak tahmin eden "olasılıksal papağanlar" mı? 🦜 Bu bölümde, yapay zekanın mevcut sınırlarını ve bir sonraki büyük sıçramayı, Palantir Ontology teknolojisini konuşuyoruz. Ankara ile İstanbul arasındaki mesafeyi "yazmak" ile o mesafeyi &quo...

Rene Magritte'in ünlü tablosu "Ceci n’est pas une pipe" (Bu bir pipo değildir) der. Peki, o bir pipo değilse, nedir? Bu bölümde, Magritte'in "imgelerin ihaneti" üzerinden felsefenin en temel sorusunun peşine düşüyoruz: "Anlamın anlamı nedir?" "Pipo" derken piponun kendisini mi, zihnimizdeki imgesini mi, yoksa sadece kelimesini mi kastediyoruz? Platon...

ChatGPT, ABD üniversitelerinin sınavlarını geçebiliyor. Alan Turing'in hayallerini bile aşmış gibi görünüyor. Peki... bu araç gerçekten "düşünüyor" mu? Bu bölümde, "Yapay Zeka"nın en büyük felsefi sorusunu masaya yatırıyoruz: Bir makine, Manet'nin mavisinin ne olduğunu bilir... peki nasıl hissettirdiğini bilebilir mi? "Turing Testi"nden meşhur "Çince Odas...

Neden "Şiraz Duvarı"? Hızın ve gürültünün ortasında, 'hayatı anlama çabamızı' nereye sığdıracağız? Bu kısa tanıtım bölümünde, misyonumuzu (Düşünenlerin sesi olmak), felsefemizi (Non scholae, sed vitae discimus) ve sizi bu 'zamanın hızının değmediği bahçede' nelerin beklediğini anlatıyoruz. Abone olun ve birlikte duvarın arkasına geçelim.