pulsar nadaje

Co się stało w świecie sztucznej inteligencji w ciągu ostatnich miesięcy? Co się dzieje teraz? Co wydarzy się wkrótce? Opowiada prof. Piotr Sankowski, fizyk i informatyk z Uniwersytetu Warszawskiego, prezes IDEAS NCBR.

Utopia to zasada nadziei? Mechanizm odblokowujący wyobraźnię? A może pojęcie zbędne? Rozmowa z dr. hab. Karoliną Safarzyńską, ekonomistką z Uniwersytetu Warszawskiego, Edwinem Bendykiem, szefem Fundacji im. Stefana Batorego, i artystą wizualnym Jankiem Simonem.

Skąd przyszli? Kim byli? Jak żyli? W co wierzyli? W powszechnej wiedzy o Słowianach więcej jest fantazji niż prawdy. Być może sam termin jest sztuczną kategorią opisu. Rozmowa z Kamilem Janickim, historykiem, popularyzatorem polskiej historii, pisarzem, autorem książki „Cywilizacja Słowian. Prawdziwa historia największego lud Europy”.

Czy klasyczną archeologię czeka śmierć? Jakie ukryte pod ziemią historie można odczytać bez wbicia choćby jednej łopaty? Opowiada prof. Fabian Welc – archeolog, geolog, geofizyk, dyrektor Instytutu Archeologii UKSW, badający wpływ klimatu na cywilizacje dawnego człowieka.

Zachwycają budową i niebywałą wręcz różnorodnością. Imponują liczebnością i fundamentalnym znaczeniem dla funkcjonowania ekosystemów. I do niedawna były bardzo słabo poznane. O mikroorganizmach z jądrem opowiada ich badaczka – dr hab. Anna Karnkowska z Instytutu Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Warszawskiego.

Po co fizyk zapuszcza się na terytorium humanistów? Jakie piękno dostrzega w znakach przestankowych? I dlaczego łączy język niemiecki z esperanto? Odpowiada dr Tomasz Stanisz z Zakładu Teorii Systemów Złożonych Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie.

Jak bujanie w obłokach pomaga w walce z globalnym ociepleniem? Jak sterować statkiem Ziemia na wzburzonym oceanie globalnego ocieplenia? Wyjaśnia prof. Szymon Malinowski, fizyk atmosfery, dyrektor Instytutu Geofizyki Uniwersytetu Warszawskiego, szef Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN, popularyzator wiedzy o klimacie.

O czym marzą fizycy? Dlaczego lubią, kiedy coś się jednoznacznie nie zgadza? Jak (nie) ulegają zbiorowej iluzji? I wreszcie – czy europejskie protony są lżejsze od amerykańskich? Rozmowa z dr. Grzegorzem Łachem z Katedry Optyki Kwantowej i Fizyki Atomowej Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego – a także autorem pulsara.

Dlaczego największy nawet superkomputer rozpoznaje kotki czy obrazy Picassa gorzej niż paroletnie dziecko? Dlaczego mózg jest niedoścignionym wzorem? Czym się inspirować, projektując sieci neuronowe? Rozmowa z prof. Jackiem Taborem i dr. hab. Igorem Podolakiem, badaczami uczenia maszynowego z Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Otaczają nas technologie nie z ludzkiego świata. Pozbawieni interfejsu między bitami a atomami, ulegamy im jak czarnej magii. Jak odnaleźć się w tym nowym ekosystemie? Rozmowa z Jakubem Koźniewskim, projektantem i artystą nowych mediów, współzałożycielem i członkiem kolektywu PanGenerator.

Kryzys? Rozkwit? W neuronauce mamy wszystko na raz – mówią współtwórcy i współorganizatorzy School of Ideas In Neuroscience. Projekt ten daje neurologom, biologom, psychologom, fizykom i filozofom coś zupełnie wyjątkowego: czas i przestrzeń do swobodnego błądzenia.

Jak czuje się mieszkaniec osieroconego przed wodę miasta? Z jaką emocją patrzy na strumienie, potoki, cieki? Rozmowa z Maciejem Robertem, poetą, eseistą, krytykiem literackim i filmowym, autorem książki „Rzeki, których nie ma”.

Jaką rolę w swoich dramatach wielki Anglik wyznaczał przyrodzie? Czy był „zielony” w dzisiejszym, czy tylko sobie współczesnym sensie? I ile jeszcze zniesie interpretacyjnych nadużyć? Rozmowa z prof. Małgorzatą Grzegorzewską, anglistką i szekspirolożką z Artes Liberales UW, autorką książek, m.in. „Scena we krwi”, „Kamienny ołtarz”, „Światłocienie”.

Jak się robi modele generatywne – improwizując czy trzymając się zasad? Czy generują one nową wiedzę, czy tylko kompilują istniejącą? Czym zaskakują twórców? Czy już dorównują ludziom? Do jakich zadań można je zaprzęgać? Odpowiada dr Marcin Andrychowicz, badacz systemów sztucznej inteligencji z Google Brain.

Eksploatacja kosmosu. Bardziej to fascynujące czy niepokojące? Co i dlaczego warto wydobywać na asteroidach? Z czego budować kolonie na Marsie i Księżycu? Odpowiada dr Jakub Ciążela, geochemik, mineralog, geolog planetarny z Instytutu Nauk Geologicznych PAN. A może i przyszły astronauta.

O roślinach niepokornych, Oxfordzie bez trawnika oraz człowieku psującym i naprawiającym przyrodę mówi Piotr Panek, biolog środowiskowy, autor pulsara.

Jak zareagować powinni nauczyciele, szkoły, państwa, na czarnego luda sztucznej inteligencji? Rozmowa z Joanną Cieślą – niepraktykującą psycholożką i praktykującą dziennikarką piszącą o zmianach społecznych, znawczynią paradoksów systemów edukacji, laureatką m.in. polskiej edycji europejskiego konkursu „Za różnorodnością, przeciwko dyskryminacji”.

Niepełna przejrzystość modeli SI budzi obawy. Raczej niesłusznie. Akcent w dyskusjach na ich temat powinien zostać przeniesiony gdzie indziej: na styk człowiek–maszyna. A może nawet bardziej na naturę samego człowieka. Rozmowa z Katarzyną Szymielewicz, prawniczką badającą prawa człowieka w świecie nowych technologii, działaczką społeczną, prezeską Fundacji Panoptykon oraz prof. Piotrem Sankowskim,...

O zarażaniu pasją przyrodnika, rozmowach z dziećmi o chorobie i śmierci oraz dawaniu sobie i innym realnej nadziei mówi Wojciech Mikołuszko – biolog i geolog, popularyzator nauki, autor pulsara.

Czy Europa się zmieni, czy upadnie? Jakie analogie ze współczesnością można wysnuć, badając upadki pradawnych imperiów? Czy istnieją jakieś uniwersalne prawa migracji? Rozmowa z prof. Fabianem Welcem, archeologiem, geologiem, geofizykiem, dyrektorem Instytutu Archeologii UKSW, badającym wpływ klimatu na cywilizacje dawnego człowieka.

Technologia to funkcja kapitału. Nie decyduje o własnych wykorzystaniach. Niekontrolowana, będzie fatalna w skutkach. Ujęta w karby regulacji, da początek pięknemu sojuszowi. Rozmowa z Edwinem Bendykiem – szefem Fundacji Batorego, dziennikarzem i pisarzem, autorem pulsara.

Jak przyjmowano w stacjach polarnych pierwsze kobiety? Ile czasu zajęło im udowodnienie, że radzą sobie w spartańskich warunkach równie dobrze, jak mężczyźni? Czy ich pozycja jest już ugruntowana? Rozmowa z Dagmarą Bożek z Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, polarniczką i autorką książek.

Jak jednym spojrzeniem objąć cały wielokształt cywilizacji? Byty ożywione i nie? Istoty biologiczne i zjawiska technologiczne? Czy istnieje jakaś unifikująca perspektywa? Rozmowa z prof. Markiem Kusiem z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN i prof. Markiem Trippenbachem z Wydziału Fizyki UW – członkami Centrum Badania Ryzyka Systemowego.

Pamiętniki, dzienniki, wspomnienia. Dokumenty osobiste. Jaką mają wartość dla badaczy? Jakie są w nich pułapki? A jak historię zniekształca popkultura? Po co przemiela ją na holokoaustowy kicz? Rozmowa z dr Agnieszką Haską, socjolożką i antropolożką kultury z Centrum Badań nad Zagładą Żydów w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN.

Co powinno, a co nie powinno nas niepokoić w „nagłym” objawieniu się sztucznej inteligencji? Skąd to powszechne zainteresowanie modelami, które badane są już od wielu lat? Rozmowa z prof. Przemysławem Bieckiem zajmującym się analizą złożonych modeli sztucznej inteligencji, pracującym na Uniwersytecie Warszawskim i Politechnice Warszawskiej. Od lat prowadzi on działania na rzecz wyjaśnialności SI i...