pulsar nadaje

Wspierają, goją, karmią, bronią, asystują. Czym są astrocyty – milczący bohaterowie drugiego planu, bez których funkcjonowanie neuronów byłoby niemożliwe? Rozmowa z badaczką tych niezwykłych komórek, dr hab. Aleksandrą Pękowską, profesorką Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN, kierowniczką Dioscuri Centre for Chromatin Biology and Epigenomics.

Co łączyło Skłodowską-Curie i Einsteina? Na czym w życiu zależało im najbardziej? Co ich różniło? O korespondencji między dwojgiem badaczy opowiada dr Ewa Łabno-Falęcka – doradczyni inwestycyjna, wykładowczyni na Politechnice Warszawskiej, założycielka i prezeska Fundacji Rozwoju Edukacji dla Przemysłu, współwydawczyni książki „Listy 1911–1932 Maria Skłodowska-Curie / Albert Einstein”.

Jak odnaleźć się na naszej planecie bez geografii? Do czego ta nauka służy w czasach GPS? Odpowiada dr hab. Marek Więckowski, profesor Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, wiceprzewodniczący Międzynarodowej Unii Geograficznej.

Mity odczarować. Panikę przeczekać. Stosować immunizowanie przez eksponowanie. Oto zalecenia dotyczące technologii, która dwa lata temu przebojem wdarła się do sfery publicznej. Z charakterystycznym dla siebie spokojem przekazuje je prof. Przemysław Biecek z Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej, informatyk i matematyk zajmujący się analizą złożonych modeli AI.

Czy Biblię można analizować naukowo i podważać jej autentyczność, skoro przez Chrześcijan jest uważana za daną przez Boga? Rozmowa z dr. Sławomirem Poloczkiem, historykiem z Katedry Filologii Klasycznej Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, zajmującym się początkami chrześcijaństwa, badaniem tekstów biblijnych i wczesnochrześcijańskich.

Dlaczego w Polsce jest brzydko? Skąd w otaczającej nas przestrzeni chaos? Jak go eliminować? Rozmowa z dr. hab. Maciejem Nowakiem – prawnikiem, profesorem Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, członkiem Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN oraz Komitetu do spraw Kryzysu Klimatycznego PAN.

Czy pradawny web był bogatszy niż dzisiejszy? Co z zasobów internetu ocalać od zapomnienia? Czy historyk powinien być nostalgiczny? Rozmowa z Marcinem Wilkowskim z Centrum Kompetencji Cyfrowych UW zajmującym się archiwistyką Webu i innowacjami w sektorze kultury.

Czy alkohol wymaga kontroli? A jeśli tak, to jakiej i dlaczego? Mówi dr Michał Bujalski, adiunkt w Katedrze Socjologii Wiedzy i Moralności Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, związany także z Instytutem Psychiatrii i Neurologii.

Wypatrywanie planet swobodnych, określanie kształtu Drogi Mlecznej, obalanie hipotez o roli czarnych dziur w narodzinach Wszechświata – dr Przemek Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego robi to wszystko. Rozmowa z laureatem Nagrody im. Franka Wilczka, uczestnikiem eksperymentu OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment).

Przez setki tysięcy lat trwaliśmy w kognitywnym uśpieniu. Aż 70–40 tys. lat temu doszło do wielkiej rewolucji. Narodziła się sztuka, religia, myślenie symboliczne. O możliwych przyczynach opowiada dr hab. Małgorzata Kot z Katedry Archeologii Epoki Kamienia Wydziału Archeologii UW, badaczka ewolucji człowieka, laureatka ERC Consolidator Grant 2024.

Czy zachęcając ludzi nauki do opuszczenia wież z kości słoniowej, nie zapędziliśmy ich w kozi róg? Czy oczekując popularyzacji, nie sprowadzamy ich wyłącznie do roli objaśniczy świata? Opowiada Natalia Osica – socjolożka działająca na styku akademii, mediów i biznesu, szefowa „pro science”, ekspertka ds. komunikacji naukowej European Research Council.

Dlaczego warto żyć z nimi w komitywie? Z każdym rokiem odpowiedź na to pytanie staje się coraz bogatsza w znaczenia – opowiada dr hab. Agata Starosta, badaczka tych organizmów, biolożka molekularna, profesorka Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie, kierująca tamtejszą Pracownią Translatomiki.

Niechęć do obcych nie jest bezwarunkowa, a zróżnicowanie etniczne niekoniecznie obniża spójność społeczną. O tym, jak codzienne intuicje i narracje rządów mijają się z realnymi przekonaniami społeczeństw, mówi dr hab. Natalia Letki, socjolożka i politolożka z Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW, badaczka zjawisk związanych z kapitałem i zaufaniem społecznym.

W jakiej kondycji są antarktyczne nieloty? Dlaczego trzeba dbać o dobrostan kryla? Czy rok 2048 przyniesie niekorzystne zmiany na mroźnym kontynencie? Odpowiada dr inż. Małgorzata Korczak-Abshire z Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk.

W jaki sposób modeluje się współczesne lasy? Jak symuluje się scenariusze ich dalszej ewolucji? Czym nowoczesny leśnik różni się od tego uwięzionego w stereotypach? Opowiada prof. dr hab. inż. Krzysztof Stereńczak – wicedyrektor Instytutu Badawczego Leśnictwa i lider niezależnego zespołu badawczego w IDEAS NCBR, zajmującego się leśnictwem precyzyjnym.

Saprofityczne, pasożytnicze, symbiotyczne – w wielkim spektaklu przyrody grzyby obsadzają wszelkie role. A przy tym swoją ważącą na kondycji globalnego ekosystemu pracę wykonują na drugim, a może nawet trzecim planie. O niezwykłym świecie grzybów opowiada ich badaczka dr hab. Anna Muszewska – mykolożka i bioinformatyczka, profesorka Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, szefowa tamtejszej Pracowni...

Mokradła to skarby bioróżnorodności. Niosą też nieocenioną pomoc w hamowaniu zmian klimatycznych, a zanim tych zmian nie cofniemy, pozwolą nam się do nich zaadaptować. O tych bezcennych ekosystemach opowiada ich badacz, dr hab. Wiktor Kotowski z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska UW, współzałożyciel Centrum Ochrony Mokradeł i popularyzator nauki.

Co człowiek już zepsuł w klimacie, sprowadzając na siebie choćby susze i powodzie? Co może jeszcze zrobić, żeby zminimalizować kolejne ryzyka? Odpowiada – nie całkiem pesymistycznie – Andrzej Hołdys: geograf, dziennikarz naukowy specjalizujący się w naukach o ziemi i dyscyplinach pokrewnych, autor pulsara.

– Ten myśliciel był jak magnes. Ludzie chcieli myśleć z nim lub przeciwko niemu – mówi dr hab. Marcin Miłkowski, profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, badacz filozofii kognitywistyki, umysłu i psychologii. Świadomość, jaźń, wolna wola – dziś nie sposób myśleć o tych pojęciach, nie odwołując się do dorobku Dennetta. Rozmawiamy o tym przy okazji polskiej premiery jego autobiografii.

Jak zawsze we wrześniu, nieprzerwanie od 1998 roku, rozpoczyna się święto nauki we Wrocławiu – w tym roku będzie to już XXVII edycja. I pulsar weźmie w niej udział. W składzie Marta Alicja Trzeciak, Agnieszka Krzemińska i (jako prowadząca rozmowy) Katarzyna Czarnecka.

40 lat temu do rąk Polaków trafiła literacka bomba – epos kieszonkowy „49 idzie pod młotek”, spreparowany przez Thomasa Pynchona i przełożony na język polski z biglem, który wytrzymuje konfrontację z prozą tego enigmatycznego geniusza. Jego wznowienie ukazało się właśnie nakładem wydawnictwa ArtRage. Z tej okazji rozmawiamy z – po prostu, jak mówi – Piotrem Siemionem, znanym również z ról prawnika...

Czym jest ekologia miejska? Dlaczego miasta są niezwykłą szansą dla nas i dla przyrody? Co kojącego jest w myśli, że większość z nas w nich mieszka? Odpowiada prof. Marta Szulkin, biolożka ewolucyjna, która stworzyła i kieruje Laboratorium Biologii Antropocenu Uniwersytetu Warszawskiego.

Ofiarą ostatniej pandemii padło w Polsce 200 tysięcy osób. Średniej wielkości miasto. Czy można było tego uniknąć? I czy jesteśmy gotowi na kolejną, nieuchronną wielką epidemię? Odpowiada współautor modelu rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2, który stał się podstawą polityki państwa – dr inż. Franciszek Rakowski z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwers...

Czym się różni wróbelek od zwłaszczy? Czy krokodyl jest bardziej zielony, czy długi? O zagrożeniach i nadziejach związanych ze sztuczną inteligencją rozmawialiśmy w ramach KFF_Talks z tłumaczką włoskiej i francuskiej literatury pięknej, astrofizykiem zajmującym się masywnymi ciałami niebieskimi oraz kompozytorem i badaczem zjawisk muzycznych.

Na początku był wielki wybuch. Eksplozja danych o życiu. Ich oszałamiającą wielowymiarowość ludzie mogą przeniknąć jednak tylko wespół z maszynami. O medycynie obliczeniowej opowiada prof. Ewa Szczurek z Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW, w niemieckim ośrodku badawczym Helmholtz Munich kierująca Institute of AI for Health.