فینسوف

چه کسی تعیین می‌کند چه چیزی زیباست؟ اگر هر روایتی برای جا افتادن به عنصر زیبایی‌شناختی نیاز دارد، پس کسانی که ابزار تولید را در دست دارند ناگزیر تعریف ما از هنر را هم می‌سازند. در اپیزود بیست‌وهشتم فینسوف از دربار مدیچی‌ها و نقاشی هلندی تا نمایشگاه هنر منحط نازی‌ها و نقش سازمان سیا در رواج اکسپرسیونیسم انتزاعی را مرور می‌کنیم. می‌خواهیم ببینیم فرادستان در هر دوره چطور زیبایی را به نفع روایت خودشان...

آیا ازدواج یک پیوند قدسی بود یا کهن‌ترین کارتل اقتصادی برای مهار عرضه و تثبیت قیمت یک دارایی کمیاب؟ در این اپیزود از فینسوف، بدون تعارف‌های مرسوم و کاملاً از لنز اقتصاد سیاسی و ماتریالیسم تاریخی، دست روی مقوله‌ای می‌گذاریم که سال‌ها پشت پرده شرم و تابو پنهان مانده است. بررسی می‌کنیم که چگونه دگرگونی در شیوه تولید و انفجار فناوری‌های ضدبارداری، سند انحصار رحم را شکست، قواعد بازی عرضه و تقاضا را دگر...

ما همیشه فکر می‌کردیم پول اختراع شد تا جای گوسفند و گندم را در مبادله پایاپای بگیرد؛ اما این یکی از بزرگ‌ترین تحریف‌های تاریخ اقتصاد است. پول هرگز یک «کالای فیزیکی» نبود؛ پول از همان خشت‌های گلی معابد بابل و سومر، یک «ایده انتزاعی» و یک «دفترچه بدهی» بود. اما چطور این مفهوم انتزاعی آرام‌آرام جای خدا نشست؟ در اپیزود بیست‌وششم فینسوف، به تبارشناسی پدیده‌ای می‌پردازیم که هر روز ساعت‌های عمرمان را پای...

هیچ نظمی، هیچ فرمولی و هیچ ساختاری برای ابد دوام نمی‌آورد؛ نه به این خاطر که دشمنی از بیرون آن‌ها را تهدید می‌کند، بلکه چون هر ایده‌ای درست در لحظه‌ی هبوط به جهان واقع، بذر نابودی‌اش را با اصول خودش می‌کارد. ما برای درک کردن جهان، واقعیتِ لغزنده را در فرضیاتمان اسیر می‌کنیم و انرژیِ عظیمی را صرف این می‌کنیم که این فرضیات ساده‌سازی شده را حفظ کنیم؛ غافل از اینکه همین کار ما سیستم‌ را در مارپیچی از...

فوکو معتقد بود مفهوم «جنون» برساختی بود که سرمایه‌داری ایجاد کرد تا بتواند انسان جدیدی تولید کند که در ساختار تولیدی عصر صنعتی بهترین کارایی را داشته باشد. انسانی که پیش از مدرنیته وجود داشت، از عقلانیت مادی برخوردار نبود. آن انسان درگیر احساسات خودش بود، همچنان به مفاهیم انتزاعی سنتی می‌اندیشید و الهیات در زندگی‌اش جایگاه ویژه‌ای داشت. برای اینکه این مساله نتواند در گسترش سرمایه‌داری مشکلی ایجاد...

ارسطو در «فن خطابه» به ما آموخت که برای متقاعد کردن مردم، سه رکن لازم است: اتوس (اعتبار)، پاتوس (احساسات) و لوگوس (منطق). اما سوال اینجاست: چرا گاهی اوقات روایت‌هایی که لوگوس ضعیفی دارند، با تکیه بر اتوس قدرتمند، بر ذهن‌ها حکومت می‌کنند؟ نیچه قرن‌ها بعد در «فراسوی نیک و بد» به ما هشدار داد که «حقیقت، سپاهی متحرک از استعاره‌هاست»؛ اما ما اغلب فراموش می‌کنیم که این استعاره‌ها چه کسی آن‌ها را ساخته و...

آیا علم واقعاً بازتاب بی‌نقص حقیقت است یا صرفاً روایتی انسانی شبیه به دین و اسطوره؟ در این اپیزود، با تکیه بر آرای فلاسفه‌ای چون پل فایرابند، توماس کوهن و لودویگ ویتگنشتاین، به قلب این پرسش رادیکال می‌زنیم و اسطوره «عینیت مطلق» را به چالش می‌کشیم. با بازخوانی انتقادی داستان گالیله، نشان می‌دهیم که چگونه موفقیت او بیش از آنکه حاصل شواهد فیزیکی و تلسکوپیِ بی‌نقص باشد، نتیجه‌ی یک روایت‌سازی هنرمندانه...

در اپیزود ۲۱ فینسوف، پرده از سازوکاری برمی‌داریم که تعیین می‌کند ما چگونه جهان را ببینیم. بحث را با این سوال شروع می‌کنیم: چرا هر کسی که به قدرت می‌رسد، ادعا می‌کند نماینده‌ی «مردم» است؟ با بررسی ریشه‌های تاریخی واژگانی مثل Populus و Plebs، نشان می‌دهم که دعوای اصلی امروز نه بر سر واقعیت، بلکه بر سر «شیوه بازنمایی» (Mode of Representation) است. اینکه چگونه اقتصاد سیاسی و صاحبان ابزار تولید، با در...

زمان دیگر آن رودخانه‌ی آرام و مستقلی نیست که نیوتن تصور می‌کرد؛ زمان در دنیای امروز، «ماده‌ی خامِ» قدرت و ثروت است. وقتی از ارتباط زمان با سیاست حرف می‌زنیم، در واقع از لایه‌های انضباطی سخن می‌گوییم که میشل فوکو به‌خوبی آن را ترسیم کرده است: زمانِ نیوتنی، با آن ریتم یکنواخت و مکانیکی‌اش، ابزاری شد تا حکومت‌ها بدنِ انسان را در مدرسه، کارخانه و پادگان قطعه‌بندی و مهار کنند. این «زمانِ بی‌رنگ» همان ب...

مالکیت یکی از بدیهی‌ترین مفاهیم زندگی روزمره به نظر می‌رسد، اما تاریخش نشان می‌دهد با نهادی کاملاً سیاسی و تاریخی طرفیم. از جوامع شکارچی–گردآورنده که مالکیتی جز تصرف موقت وجود نداشت، تا انقلاب کشاورزی، پیدایش مازاد تولید و شکل‌گیری نخستین سلسله‌مراتب‌ها؛ مالکیت همواره همراه با قدرت، ریسک و سیاست دگرگون شده است. روایت این اپیزود از همین بدیهی‌زدایی شروع می‌شود. در ادامه، مسیر تاریخی مالکیت در اروپا...

هوش مصنوعی، برج بابل یا نابودگر طبقات؟ دنیا در آستانه تغییرات بی‌سابقه است. نیک بوستروم می‌گوید: «قدرت هوش مصنوعی اگر کنترل نشود، می‌تواند مسیر تاریخ بشر را برای همیشه تغییر دهد.» این قدرت می‌تواند دانش را دموکراتیک کند، مرزها را بشکند و حتی به بازنویسی واقعیت‌ها منجر شود؛ اما در همان حال، می‌تواند نابرابری‌ها را تشدید کند و سلسله مراتب جدیدی از الیگارش‌ها بسازد که هیچ‌کس قادر به پایین کشیدن آن‌ها...

اپوخه یعنی ایستادن میان دیدن و داوری؛ یعنی آن لحظه نادر که ذهن تصمیم می‌گیرد هیچ چیز را بدیهی نگیرد. وقتی اپوخه می‌کنی، جهان نه آن چیزی‌ست که همیشه می‌پنداشتی، بلکه جهانی تازه است که هنوز نامی ندارد. هوسرل آن را تعلیق داوری می‌دانست، پیرون آن را راهی به سوی آرامش، و دریدا در دل همین تعلیق، ردّی از واپاشی معنا را می‌جست. اپوخه تمرینی‌ست برای زیستن آگاهانه؛ برای بازنگری در هرچیزی که تا امروز به آن ا...

جهان چیزی جز روایت نیست؛ رشته‌ای از معناها که ما را در تار و پود خود می‌گیرد و رها نمی‌کند. نیچه وقتی از «غروب بتان» سخن می‌گفت، در حقیقت پرده از این برمی‌داشت که هیچ حقیقتی ناب و بی‌واسطه وجود ندارد، تنها روایت‌هایی هستند که خود را به‌جای حقیقت می‌نشانند. هگل نیز از «روحی» سخن گفت که در مسیر تاریخ، با هر روایت تازه شکل می‌گیرد و باز خودش را در جدال با دیگری بازمی‌آفریند. در میان این بازی روایت‌ها...

در این اپیزود از «فینسوف» به پرسشی بنیادین می‌پردازیم: ایران چیست و تمدن ملت ایرانی چگونه ساخته می‌شود؟ از اسطوره‌های شاهنامه و روایت‌های صفوی گرفته تا ایده «تمدن ملت» فرانسوا بایار، ما به دنبال این هستیم که بفهمیم چگونه تاریخ، تخیل و سیاست در کنار هم چیزی به نام «ایران» را شکل داده‌اند. اما این بحث صرفاً تاریخی یا سیاسی نیست. نگاه نیچه به تراژدی و روایت به ما یادآوری می‌کند که هر تمدنی در دل خود...

در این اپیزود از فینسوف، به سراغ یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم سیاسی و هویتی دوران مدرن می‌رویم: وطن. مفهومی که تا پیش از سده‌های اخیر، به‌سختی معنایی فراتر از «زادگاه» داشت، اما با طلوع مدرنیته، ظهور صنعت چاپ، و انباشت سرمایه، تبدیل به ساختاری مقدس و گاه مرگ‌بار شد. آن‌گونه که بندیکت اندرسون در کتاب جماعت‌های خیالی می‌گوید، ملت مفهومی‌ست که بیشتر خیال‌پردازی شده تا کشف‌شده باشد؛ امری که به‌واسطه نهاد...

کار، برخلاف آنچه نظام‌های سرمایه‌داری و ایدئولوژی‌های مدرن القا کرده‌اند، نه تنها ابزار رهایی نیست، بلکه به‌تعبیر کارل مارکس ، شکلی از بیگانگی است. انسان در روند تولید سرمایه‌داری، از محصول کار خود جدا می‌شود و به ابژه‌ای در زنجیره‌ی ارزش تبدیل می‌گردد؛ نه خودش را در کار بازمی‌یابد، نه در آن آزاد می‌شود. هگل گرچه کار را در فرایند دیالکتیکی به‌عنوان ابزار آگاهیِ برده می‌دید، اما این آگاهی، در جامعه...

در طول تاریخ هر زمان که تورم ایجاد شده است، بهره‌کشی و استثمار همراه آن آمده است. دلیل این امر در ذات پول نهفته است. یک گزاره منتسب به هنری کسینجر هست که می‌گوید:« هرکس جریان غذا را کنترل کند، مردم را کنترل می‌کند، هرکس جریان انرژی را کنترل کند، قاره‌ها را کنترل می‌کند و هرکس پول را کنترل کند، جهان را کنترل می‌کند.» اما ما امروز در مورد پول می‌پرسیم. نه فقط ما در ایران، بلکه ما مردم جهان. با ظهور...

«دلار پول ماست اما مشکل شماست» این جمله معروفی است که در سال ۱۹۷۱، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده جان کانلی گفت. از آن زمان تا به امروز دلار تبدیل به بزرگترین ارز جهانی در تاریخ شده است که توانسته هژمونی اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و نظامی ایالات متحده را تامین مالی کند. امروز ایالات متحده می‌تواند بدون مشکل هزاران میلیارد دلار پول چاپ کرده و به مردم جهان بفروشد و در ازای آن هزاران میلیارد دلار سرمایه‌گذ...

تمام زندگی ما مملو از ریسک است. در واقع هر انتخابی که می‌کنیم، هر اقدامی که می‌کنیم و هر تصمیمی که می‌گیریم نشان دهنده ریسک است. نسیم نیکلاس طالب می‌گوید :« زندگی بیش از آنچه که ما فکر می‌کنیم تصادفی است. هزارتویی که ما را در معرض رخدادهای بدون ساختار قرار می‌دهد و اشتباهات ما ناشی از عدم درک ما از این پیچیدگی است.» بنابراین اولین و مهم‌ترین کاری که باید انجام دهیم این است که خاصیت مدیریت ریسک را...

کارل مارکس دو جمله کلیدی دارد که نحوه رابطه بین دولت و ملت را نشان می‌دهد. جمله اول این است که «ایده‌های طبقه حاکم در هر دوره‌ای ایده‌های حاکم بر جامعه است.» اگر طبقه حاکم در مناسبات خود دزدی را ترویج کند، جامعه دزد می‌شود، اگر طبقه حاکم تجارت را ترویج کند، جامعه تاجر می‌شود. بحث بعدی مارکس در مورد شیوه تولید مادی است. شیوه تولید مادی و شیوه‌ای که مازاد تولید در جامعه شکل می‌گیرد، به طور کلی زندگی...

چرا مدرسه، زندان و پادگان تا این حد به هم شبیه هستند؟ آلبرت اینیشتین می‌گوید :«هرآنچه بعد از فراموش کردن آنچه در مدرسه آموخته‌ایم، باقی می‌ماند، همان آموزش است». نیچه نیز می‌گوید «مدرسه به جای اینکه بیاموزد چگونه فکر کنیم، به ما می‌آموزد که به چه چیز فکر کنیم.» اما بعد از نزدیک به ۳۰۰ سال که از احداث اولین مدارس مدرن می‌گذرد چرا همچنان مدارس تا این حد شبیه زندان است؟ شاید از ابتدا مدرسه محل یادگیر...

میشل فوکو در جایی می‌گوید: «قدرت در زبان نهفته است و کسانی که قدرت دارند، زبان را کنترل می‌کنند» از طرفی خود زبان هم به نوعی سازوکار قدرت را شکل می‌دهد، ادبیات باعث ایجاد نوع خاصی از ساختار سیاسی و سازوکار قدرت می‌شود. اما رابطه بین زبان و سیاست چیست؟ چه رابطه‌ای بین فرهنگ زبانی ایرانیان و ساختار سیاسی آن وجود دارد و شاید از آن مهم‌تر، چگونه می‌توان با تغییر زبان، ساختارهای سیاسی را تغییر داد یا ب...

نیچه در کتاب فراسوی نیک و بد می‌گوید: «شما دانشمندان، هنگامی که به اعماق چیزها می‌نگرید، همیشه به خودتان می‌نگرید» آیا نیچه نمی‌خواهد بگوید که علم به جای اینکه به جهان خارج اشاره کند به اراده دانشمند اشاره دارد؟ نیچه در غروب بتان، به دنبال شکستن بت علم نیز هست. اما شاید کمی با دقت اینکار را می‌کند. شاید خود نیچه هم می‌داند شکستن بت علم چقدر سخت‌تر از شکستن بت‌های دیگر است. چرا که بت علم در دل خود...

احتمالا در مورد تسلا و ادیسون زیاد شنیدید. اما در مورد جنگ جریان‌ها هم چیزی شنیده بودید؟ توی این اپیزود خیلی خلاصه در مورد زندگینامه تسلا و ادیسون صحبت کردم و سعی کردم بعضی اسطوره‌ها در مورد این دو شخصیت رو کنار بزنم. همینطور در مورد جنگ جریان‌ها و روند این جنگ هم صحبت کردم. وبسایت فینسوف: finsoph.ir Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بعد از انتخابات سال ۱۴۰۳ و مشارکت ۴۰ درصدی مردم، خیلی ها تلاش کردن این مشارکت پایین رو تفسیر کنن. اما تا این لحظه تفسیر درستی از این مشارکت پایین ندیدم. توی این اپیزود تلاش کردم تبیین و تفسیر خودم از این مشارکت پایین رو بیان کنم. محتوای این اپیزود ابدا سوگیری سیاسی نداره. متن‌های مرتبط با اپیزود: خودفرمانی چیست و سوژه خودفرمان کیست؟ https://finsoph.ir/3288/ نگاهی به اتفاقات اخیر: آیا انقلابی در را...