වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

නිවන් මඟ අවහිර කරන බාධක සහ සංයෝජන ධර්ම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් නිවන් මඟ ගමන් කිරීමේදී පුද්ගලයෙකුට ඇතිවන විවිධ බාධක සහ කෙලෙස් ස්වභාවයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ. සැවැත් නුවර පැවති මහා දානමය පින්කමක් ඇසුරින්, ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට පැමිණි පිරිස අතරින් ඇතැමුන් ලෝභය, ද්වේෂය, මානය සහ ථීනමිද්ධය නිසා ධර්මාවබෝධය ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වූ ආකාරය මෙහිදී පැහැදිලි කරයි. නිවන් මඟ ආරම්භ කළ පමණින් එය අවසානය දක්වා ග...

කර්ම විෂය සහ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුදහමේ ඉගැන්වෙන කර්ම විෂය පිළිබඳව ඉතා ගැඹුරු සහ තාර්කික විග්‍රහයක් සිදුකරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කර ඇති කරුණු පහත පරිදි වේ: කර්මය යනු කුමක්ද සහ එය සත්ත්වයාගේ නැවත ඉපදීමට බලපාන ආකාරය. කර්ම ශක්තිය සන්තානය තුළ රැඳී පවතින ආකාරය සහ එය විපාක දීමට අවස්ථාව (කර්ම අවකාශය) බලා සිටින ආකාරය. කර්ම විපාක දීමට බලපාන කර...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 024 අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත - චෛතසික පිළිබඳ හැඳින්වීම මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ දෙවන පරිච්ඡේදය වන චෛතසික පිළිබඳ මූලික හැඳින්වීමක් සිදු කරයි. මෙහිදී චෛතසික යනු මොනවාද, ඒවා සිත සමග පවතින ආකාරය සහ සිතේ ක්‍රියාකාරීත්වයට චෛතසිකවල ඇති අත්‍යවශ්‍යතාවය පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ. චෛතසිකවල මූලික ලක්ෂණ සහ සිත හා චෛතසික අතර ඇති අවිනාභාවී සම්බන්ධය. සම්ප්‍රයෝග ලක්ෂණ හතර: ඒකුප්පා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 052 දිබ්බසෝත අභිඥාව පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම දේශනය මගින් දිබ්බසෝත අභිඥාව හෙවත් දිව්‍ය කන පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රය ඇසුරින් දිබ්බසෝත අභිඥාව යනු කුමක්ද සහ එය උපදවා ගන්නා ආකාරය පැහැදිලි කරයි. අභිඥා පාදක චතුර්ථ ධ්‍යාන සිතක තිබිය යුතු ලක්ෂණ අට පිළිබඳ විස්තරය. ධ්‍යාන සිත පරිකර්ම සිතක් හරහා අභිඥාවකට යොමු කරන ආකාරය. දිව්‍යමය ශබ්ද සහ මානුෂික ශබ්ද මෙන්ම දුර සහ...

වෛරය සංසිඳුවා ගැනීම සහ ක්ලේශ ධර්ම ප්‍රහාණය කිරීම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් වෛරය සංසිඳුවා ගන්නා ආකාරය සහ සත්වයා තුළ පවතින ක්ලේශ ධර්මයන්ගේ ස්වභාවය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ: කාලී යක්ෂණියගේ කථා පුවත ඇසුරින් වෛරය නිසා සිදුවන විනාශය සහ එය අවෛරයෙන් ජය ගන්නා ආකාරය. සත්වයා තුළ පවතින අකුසල ධර්මයන් සහ ඒවා භව ගමන පවත්වාගෙන යාමට බලපාන අයුරු. ලෝභය,...

දස පාරමිතා › සීල පාරමිතාව සහ ජාතක කථා විග්‍රහය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සීල පාරමිතාව සහ එය ප්‍රායෝගිකව ජීවිතයට සම්බන්ධ කරගන්නා ආකාරය ජාතක කථා ඇසුරින් විග්‍රහ කෙරේ. මහිස ජාතකය ඇසුරින් ඉවසීම සහ අභ්‍යන්තර පාරිශුද්ධත්වය පිළිබඳ විග්‍රහය. කය සහ වචනය සංවර කරගැනීම තුළින් සීලය ආරක්ෂා කරගන්නා ආකාරය. රුරු මිග ජාතකය ඇසුරින් අකෘතඥ පුද්ගලයන් හමුවේ වුවද මෛත්‍රිය සහ සීලය පවත්වා ගැනීම. වෛරය සහ ක්‍රෝධය අත්හැරීම තුළින්...

බුද්ධානුස්සති භාවනාව වඩන නිවැරදි ක්‍රමය මෙම දේශනය මගින් බුද්ධානුස්සති භාවනාව නිවැරදිව වඩන ආකාරය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව පැහැදිලි කෙරේ. බුද්ධානුස්සතිය යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනන්ත වූ ගුණ සමුදාය නැවත නැවතත් සිහිපත් කිරීමයි. දේශනයේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: බුද්ධානුස්සති භාවනාව ආරම්භ කිරීමට පෙර බුදුගුණ පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් ලබා ගැනීමේ වැදගත්කම. භාවනාව සඳහා සුදුසු පරිසරයක් තෝරා ගැනීම සහ බුදුරජාණන් වහන්සේග...

දස පාරමිතා › දාන පාරමිතාව සහ බුද්ධත්වය කරා යන ගමන පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් බුද්ධත්වය කරා යන දීර්ඝ ගමන් මග සහ එහිදී සම්පූර්ණ කළ යුතු දාන පාරමිතාව පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහි අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: බුද්ධත්වය සඳහා පෙරුම් පිරීමට ගතවන අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂ ගණනක දීර්ඝ කාලය පිළිබඳ විස්තරය. නියත විවරණ ලැබීම සඳහා සම්පූර්ණ විය යුතු අෂ්ට ධර...

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාස්තෘ ගුණය සහ ශාසනයේ පැවැත්ම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'සත්ථා දේවමනුස්සානං' යන ශාස්තෘ ගුණය සහ උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ශාසනයේ පැවැත්ම සඳහා දේශනා කරන ලද කරුණු පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ පරිනිර්වාණයට පෙර ආනන්ද හිමියන් අමතා දේශනා කරන ලද අවසාන උපදෙස්. තමන් වහන්සේගෙන් පසුව ධර්මය සහ විනය ශාස්තෘන් වහන්සේ ලෙස පිළිගත යුතු බවට කළ නියමය. සංඝ ස...

දස පාරමිතා › නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාව පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් දස පාරමිතාවන් අතර තෙවන පාරමිතාව වන නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාව පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: පාරමිතා පිරීමේ මූලික අරමුණ සහ සතර ඕඝයන් (කාම, භව, දිට්ඨි, අවිජ්ජා) තරණය කිරීමේ වැදගත්කම. කාමය යනු කුමක්ද සහ එහි ඇති ආදීනව බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ උපමා (ඇටසැකිල්ලක්, මස් වැද...

දානයේ ආනිසංස සහ පුද්ගල උසස් බව මෙම දේශනය මගින් දක්ෂිණා විභංග සූත්‍රය ඇසුරින් දානය පිරිනැමීමේදී පුද්ගලයන්ගේ ශීලමය සහ ප්‍රතිපත්තිමය මට්ටම් අනුව ලැබෙන ආනිසංසවල වෙනස්කම් පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ. තිරිසන් සතුන්, දුශ්ශීල මිනිසුන් සහ සිල්වත් මිනිසුන් යන පිළිවෙළින් දානයේ ආනිසංස වැඩි වන ආකාරය. බුද්ධ ශාසනයෙන් බැහැරව ධ්‍යාන අභිඥා ලැබූ තාපසයෙකුට වඩා, තිසරණ සහිතව නිවන් මඟට පිළිපන් ගිහියෙකුට දානය දීමේ ඇති...

බුදුන් සරණ යාම සහ චතුරාර්ය සත්‍ය සම්මා දිට්ඨිය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් මහාසමය සූත්‍රයේ එන "යේකේචි බුද්ධං සරණං ගතාසේ" යන ගාථාව පාදක කරගනිමින් බුදුන් සරණ යාමේ ගැඹුරු අර්ථය සහ එහි ඇති වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි. පෘථග්ජන සහ ආර්ය වශයෙන් බුදුන් සරණ යාමේ ක්‍රම දෙක පිළිබඳ විග්‍රහය. සරණ යාම යනු කායිකව බුදුන් වෙත යාමක් නොව, බුදුන් වහන්සේගේ අවබෝධය තමා තුළ ඇති කරගන්නා ඥාන ගමනක් (මානසික පරිවර්තනයක්) බව. චතුරාර්ය සත්...

කටාන ගංගාරාම භාවනා මධ්‍යස්ථානයේ පට්ඨාන පූජාව සහ ධර්ම දේශනාව කටාන ගංගාරාම භාවනා මධ්‍යස්ථානයේදී පවත්වන ලද විශේෂ පට්ඨාන පූජා පින්කම සහ ධර්ම දේශනාව මෙම වැඩසටහනට ඇතුළත් වේ. මෙහිදී මහා සංඝරත්නය විෂයෙහි සිදුකරන ලද විවිධ පූජාවන් සහ ශාසනික වත්පිළිවෙත් පිළිබඳව අවධානය යොමු කෙරේ. දේශනාව මගින් ආවරණය වන ප්‍රධාන කරුණු: බුද්ධ ශාසනයක ඇති වටිනාකම සහ එය ලෝකයේ පවතින දුර්ලභ අවස්ථාවක් වීම. මහා සංඝරත්නය විසින් සම්බුද්ධ...

පට්ඨාන දේශනාවේ එන හේතුඵල න්‍යාය සහ ප්‍රත්‍ය ශක්තිය මෙම දේශනාව මගින් පට්ඨාන ධර්මයේ එන හේතුඵල සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව කරුණු ඉදිරිපත් කරයි. හේතුවක් සහ ඵලයක් අතර පවතින ප්‍රත්‍ය ශක්තියේ ස්වභාවය, කර්ම ශක්තිය සන්තානය තුළ රැඳී පවතින ආකාරය සහ නිවන දක්වා මෙම හේතුඵල දහම ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය මෙහි සාකච්ඡා කෙරේ. ප්‍රත්‍ය ශක්තිය සහ හේතුඵල සම්බන්ධය පිළිබඳ හැඳින්වීම. මූලික ප්‍රත්‍ය ශක්තිය සහ ද්විතීයික ප්...

දුකෙන් මිදී නිවන් දැකීමට කළ යුතු දේ මෙම දේශනය මගින් සංසාර දුකෙන් මිදී නිවන අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. එහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: ජීවිතය කෙරෙහි පවතින දැඩි ඇල්ම නිසා කර්ම රැස්වන ආකාරය සහ එමගින් සංසාරය දික්වන ආකාරය. අවිද්‍යාව සහ තෘෂ්ණාව හේතුවෙන් සත්වයා භවය තුළ බැඳී සිටින ආකාරය. ශරීරයේ සහ නාම රූපයන්ගේ යථා ස්වභාවය (අශුභත්ව...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 023 අභිධර්මයේ ලෝකෝත්තර සිත් පිළිබඳ විග්‍රහය අභිධර්මයේ එන ලෝකෝත්තර සිත් පිළිබඳව මෙම දේශනයේදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ලෝකෝත්තර සිත්වල ස්වභාවය සහ ඒවා ලෞකික සිත්වලින් වෙනස් වන ආකාරය. සංසාර චක්‍රය තුළ සත්වයා බැඳ තබන ක්ලේශ ධර්මයන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය. අවිද්‍යාව සහ තෘෂ්ණාව පදනම් කරගෙන පංච උපාදානස්කන්ධය නැවත නැවත උපදින ආකාරය. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩීම තුළින් මාර්ග සිත් උපදවාග...

බුද්ධත්වය සඳහා සියල්ල දන් දීම මෙම සාකච්ඡාව මගින් බුද්ධත්වය ලැබීම සඳහා පූර්ණය කළ යුතු දාන පාරමිතාව සහ එහි ඇති ගැඹුරු අර්ථය පිළිබඳව පැහැදිලි කෙරේ. විශේෂයෙන්ම බිරිඳ සහ දරුවන් දන් දීම වැනි අතිශය දුෂ්කර ක්‍රියාවන් බුද්ධත්වය ලැබීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන්නේ ඇයිද යන්න මෙහිදී විස්තර කෙරේ. බුද්ධත්වය වැනි උත්තරීතර තත්ත්වයකට පත්වීම සඳහා සියලු බාහිර හා අභ්‍යන්තර වස්තූන් දන් දීමේ නියාම ධර්මය. භෞතික විද්‍යාත්මක නියම...

දස පාරමිතා › චූළබෝධි ජාතකය සහ සීල පාරමිතාව මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සීල පාරමිතාව පිළිබඳව චූළබෝධි ජාතකය ඇසුරින් ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: චූළබෝධි ජාතක කතාව සහ බෝධිසත්වයන් සීල පාරමිතාව පිරූ ආකාරය. තමන් සතු වස්තුවක් හෝ පුද්ගලයෙකු අහිමි වීමේදී සිත තුළ ද්වේෂය හටගන්නා ආකාරය. කෙලෙස් හටගැනීමේ අවස්ථා තුන වන අනුසය, පරියුට්ඨාන සහ වීතික්කම පිළිබඳ විස්තරය. ද...

සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත සහ සම්මා ආජීව විවරණය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට අයත් සීල ස්කන්ධයට අදාළ සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත සහ සම්මා ආජීව යන විරති චෛතසික පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: පාරමිතා පිරීමේදී සීලයේ ඇති වැදගත්කම සහ නිවන් දැකීම සඳහා එය උපකාරී වන ආකාරය. සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත සහ සම්මා ආජීව යන අංගයන්ගේ අර්ථ දැක්වීම් සහ ඒවා ක්‍රියාත්ම...

බුදු දහමේ විද්‍යාව සහ අවිද්‍යාව පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදු දහමේ ඉගැන්වෙන 'විද්‍යාව' (Vijjā) සහ 'අවිද්‍යාව' (Avijjā) පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: වංගීස මහරහතන් වහන්සේගේ පටිභාන ශක්තිය සහ උන්වහන්සේ දේශනා කළ ගාථාවක අර්ථය. විද්‍යාව යනු ගැඹුරු සත්‍යයන් අවබෝධ කරගන්නා ඥානය බවත්, එය සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන ශික්ෂාත්‍රය මගින් ලබාගත යුතු බවත්...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 051 මනෝමය ඉද්ධි සහ විකුබ්බන ඉද්ධි පිළිබඳ විග්‍රහය අධිචිත්ත සික්ඛා පාඩම් මාලාවේ 50 වන පාඩම මගින් ඉද්ධිවිධ අභිඥා අතර පවතින මනෝමය ඉද්ධි සහ විකුබ්බන ඉද්ධි පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කරන කරුණු: විකුබ්බන ඉද්ධිය යනු කුමක්ද සහ තමාගේ ප්‍රකෘති රූපය සඟවා වෙනත් රූප මවාගන්නා ආකාරය. විකුබ්බන ඉද්ධිය සඳහා අවශ්‍ය වන පඨවි කසිණ ආදී සමාපත්ති පිළිබඳ තාක්ෂණික...

බාලයා සහ පණ්ඩිතයා හඳුනාගැනීම සහ සම්මා දිට්ඨිය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බාලයා සහ පණ්ඩිතයා හඳුනාගැනීම පිළිබඳවත්, සම්මා දිට්ඨියෙහි ඇති වැදගත්කම පිළිබඳවත් කරුණු පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: ජේතවනාරාමයේදී ධර්මය ශ්‍රවණය කළ යහළුවන් දෙදෙනාගේ කථා පුවත සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ "යෝ බාලෝ මඤ්ඤතී බාල්‍යං" යන ගාථාවේ අර්ථය. ධර්මානුකූලව බාලයා සහ පණ්ඩිතයා යනු කවුද යන්න නිර්වචනය කිරීම...

ධර්මයේ පිහිටා විනිශ්චය කිරීම සහ නිවන පිළිබඳ දාර්ශනික විග්‍රහය කොළඹ නීතිඥ සංගමයේ 50 වන සංවත්සරය නිමිත්තෙන් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව තුළින් ධම්මපදයේ ධම්මට්ඨ වග්ගයට අයත් ගාථාවක් ඇසුරින් ධර්මයේ පිහිටා කටයුතු කිරීමේ වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ධර්මයේ පිහිටි විනිශ්චයකරුවෙකුගේ ලක්ෂණ සහ සතර අගතියෙන් තොරව කටයුතු කිරීම. බුදු දහමේ ඉගැන්වෙන සදාචාරාත්මක නිරපේක්ෂවාදය (Moral Absolut...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 098 ලෝභය පිළිබඳ ධර්ම විග්‍රහය ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයේ නික්ඛේප කණ්ඩය ඇසුරින් ලෝභය හඳුන්වා දී ඇති විවිධ පර්යාය පද සහ එහි ස්වභාවය පිළිබඳව මෙහිදී ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. විශේෂයෙන්ම සන්තව, අපෙක්ඛා, පටිබන්ධු, ආසා සහ ලෝලුප්ප වැනි පදයන්හි අර්ථයන් මෙහිදී විග්‍රහ කර ඇත. සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ලෝභය සංසාර ගමන පවත්වාගෙන යාමට හේතු වන ආකාරය. සන්තවය යන්නෙහි ඇති තණ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 050 ඉර්ධිවිධ අභිඥා: බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා කයෙන් වසඟ කිරීම මෙම දේශනය මගින් ඉර්ධිවිධ අභිඥාවෙහි එන 'යාව බ්‍රහ්මලෝකා කායේන වසං වත්තේති' යන කොටස යටතේ විස්තර වන විවිධ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් අවධාරණය කෙරේ: බොහෝ වූ දේ ස්වල්පයක් ලෙස අධිෂ්ඨාන කිරීම (බහුකම්පි ථෝකන්ති අධිට්ඨාති) සහ ස්වල්ප වූ දේ බොහෝ කිරීම (ථෝකම්පි බහුකන්ති අධිට්ඨ...