වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 025 සබ්බචිත්ත සාධාරණ චේතසික 7 පිළිබඳ විග්‍රහය අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත පාඩම් මාලාව යටතේ සබ්බචිත්ත සාධාරණ චේතසික 7 පිළිබඳව කෙරෙන සවිස්තරාත්මක ධර්ම දේශනාව. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සබ්බචිත්ත සාධාරණ චේතසික 7 පිළිබඳ හැඳින්වීම ඵස්ස චේතසිකයේ ස්වභාවය, ලක්ෂණ සහ ක්‍රියාකාරීත්වය වේදනා චේතසිකය සහ අරමුණෙහි රස විඳීම සඤ්ඤා චේතසිකය සහ අරමුණු හඳුනාගැනීම සෑම සිතකම මෙම චේතසික පැ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 059 පුබ්බේනිවාසානුස්සති අභිඥා ඥානය පිළිබඳ විග්‍රහය අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාව යටතේ පුබ්බේනිවාසානුස්සති අභිඥා ඥානය පිළිබඳව සිදුකළ දීර්ඝ විග්‍රහයකි. මෙහිදී සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය යනු කුමක්ද සහ එහි අර්ථ දැක්වීම. නියුත්ත ස්කන්ධ සහ නියුත්ත ධර්ම පිළිබඳ විග්‍රහය. ඡින්න වට්ටුමක අනුස්සරණය සහ පිරිනිවන් පෑ උතුමන්ගේ අතීත භවයන් සිහිකිරීමේ ක්‍රමය. පෙර භවයන් සිහි කළ...

චතුරාර්ය සත්‍යය සහ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව ධර්ම දේශනාව මගින් චතුරාර්ය සත්‍යය සහ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරනු ලබයි. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: ධර්ම දේශනාවේ ආරම්භය සහ පුණ්‍යානුමෝදනාව. අන්ත දෙකෙන් වෙන්වූ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව. සම්මුති සත්‍යය, පරමාර්ථ සත්‍යය සහ ආර්ය සත්‍යය අතර වෙනස. දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය සහ පංචුපාදානස්කන්ධයේ ස්වභාවය. කර්මය, අනිත්‍යතාවය සහ සංසාරික පැවැත්මේ ස්වභාවය. දුක්...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 058 චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව උපදවා ගැනීම අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාව යටතේ චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ ඒ සඳහා කළ යුතු පරිකර්ම භාවනා ක්‍රමය පිළිබඳව කෙරෙන සවිස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීමකි. චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව සඳහා පූර්ව අවශ්‍යතාවයක් ලෙස දිව්‍ය චක්ඛු අභිඤ්ඤාව උපදවා ගැනීම. කසිණ ආලෝකය වඩවා හෘදය මාංශය ඇසුරු කරගෙන පවතින රුධිරයේ වර්ණය දිබ්බ චක්ඛු අභිඤ්ඤාවෙන් පරීක්ෂා කිරීම. සෝමනස්ස, දෝමනස්ස...

බද්දේකරත්ත සූත්‍රය සහ විපස්සනා භාවනාව බද්දේකරත්ත සූත්‍රය ඇසුරින් විපස්සනා භාවනාව වඩන ආකාරය සහ එහි ඇති වැදගත්කම පිළිබඳව කෙරෙන ගැඹුරු ධර්ම දේශනාවකි. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: බුද්ධ ශාසනයේ මූලික ඉලක්කය වන නිර්වාණ ධාතුව අවබෝධ කරගැනීම. විපස්සනා භාවනාව යනු සංස්කාර ධර්මයන් අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත ලෙස මෙනෙහි කිරීමයි. බද්දේකරත්ත සූත්‍රයට අනුව අතීතයට සිත යැවීමෙන් සහ අනාගතය ප්‍රාර්ථනා කිරීමෙන් වැළකී සිටීම...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 102 ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයට අනුව මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය විග්‍රහ කිරීම ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත පාඨමාලාව යටතේ දෘෂ්ටිය (මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය) පිළිබඳව කෙරෙන තෙවන සාකච්ඡාව මෙහි අඩංගු වේ. දෘෂ්ටිය සහ විචිකිච්ඡාව අතර පවතින වෙනස, පුද්ගලයාගේ ජීවිතය සහ ලෝකය පිළිබඳව ඇතිවන වැරදි මතවාදයන්, සහ තර්කයට පමණක් බැසී ස්ථිර නිගමනවලට පැමිණීමේ ආදීනව මෙහිදී විග්‍රහ කෙරේ. විශේෂයෙන්ම අභ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 101 දිට්ඨි චෛතසිකය සහ එහි පදට්ඨාන මෙම දේශනාවෙන් ථේරවාද අභිධර්මයට අනුව දිට්ඨි චෛතසිකය, එහි ලක්ෂණ, රස, පච්චුපට්ඨාන සහ පදට්ඨාන (ආසන්න කාරණා) පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස විග්‍රහ කෙරේ. දේශනාවේදී සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: දිට්ඨිය, ප්‍රඥාව, ශ්‍රද්ධාව, මෝහය සහ විචිකිච්ඡාව යන චෛතසික ධර්ම අතර පවතින වෙනස්කම් සහ සම්බන්ධතාව. දිට්ඨි චෛතසිකයේ පදට්ඨාන සතර: අසද්ධර්ම ශ්‍රවණ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 057 සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ චේතෝපරිය ඥාන විග්‍රහය සහ චිත්ත ප්‍රභේද මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ සඳහන් චේතෝපරිය ඥානයට අදාළව සිත් වර්ගීකරණය වන ආකාරය සහ විවිධ චිත්ත ප්‍රභේද පිළිබඳව මෙහිදී දීර්ඝ වශයෙන් පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සමෝහ සහ වීතමෝහ සිත්වල ලක්ෂණ සහ විග්‍රහය. සංඛිත්ත සහ වික්ඛිත්ත සිත් හඳුනාගන්නා ආකාරය. මහග්ගත සහ අමහග්ගත සිත්වල වෙනස සහ ධ්‍යාන සිත්වල ස්භාවය. සඋත්තර,...

ශීලයේ උතුම් ආනිශංස සහ එය ප්‍රගුණ කිරීමේ මග උඩුවප් පෝහෝ දින නිමිත්තෙන් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ශීලයේ වැදගත්කම, ශීල පාරමිතාව ප්‍රගුණ කිරීම සහ ශීලය රැකීමෙන් ලැබෙන උතුම් ආනිශංස පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. දේශනාවේදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: බුද්ධ දේශනාවේ මූලික අරමුණ වන අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය කිරීම සහ නිර්වාණ ධාතුව සාක්ෂාත් කිරීම. මාර්ග ඥානය ලබා ගැනීම සඳහා පාරමිතා ධර්ම පිරීමේ වැදගත්කම. ගිහියන්ට සහ පැවිද්ද...

සංසාර රෝගය සහ සතර සරණ සංසාර දුක සහ කෙළෙස් රෝගය සුවපත් කරගැනීම සඳහා බුදුදහමේ දැක්වෙන සතර සරණ රෝහලක උපමාව ඇසුරෙන් මෙම ධර්ම දේශනාවෙන් පැහැදිලි කෙරේ. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: සංසාර රෝගය සහ එහි කොටස් දෙක (කෙළෙස් රෝගය සහ සංසාරික දුක). බුද්ධ ශාසනය නමැති රෝහලට තිසරණ සරණ යාමෙන් ඇතුළත් වීම. බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨතම වෛද්‍යවරයාණන් ලෙසත්, ත්‍රිපිටක ධර්මය සහ ශීල, සමාධි, ප්‍රඥා ප්‍රතිපදාව ඖෂධය ලෙසත් හ...

සත්‍යාවබෝධය සහ විදර්ශනා භාවනා මාර්ගය පූජනීය වතුරගම මණිරතන ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව තුළින් චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය සහ විදර්ශනා භාවනා මාර්ගය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදුකෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය හුදෙක් ශ්‍රුතමය දැනුමක් පමණක් නොව අභ්‍යන්තර ජීවිත පරිවර්තනයක් වන ආකාරය. සංසාර පැවැත්ම තුළ පුනර්භවය සිදුවන ආකාරය සහ එහි ඇති දුක්ඛිත ස්වභාවය. ලෞකික සැ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 056 පරචිත්ත විජානන ඥානය සහ සරාග වීතරාග සිත මෙම ධර්ම දේශනාවේදී පරචිත්ත විජානන ඥානය, අභිඤ්ඤා ඥානයන්හි පරාසය සහ සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයේදී පෙන්වා දෙන සිත් වර්ගීකරණය පිළිබඳව දීර්ඝ වශයෙන් කරුණු පැහැදිලි කරනු ලබයි. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: පරචිත්ත විජානන ඥානයෙන් අන් අයගේ සිත් දැනගැනීම සහ එහි ඇති සීමාවන්. අභිඤ්ඤා ඥානය මගින් යම් කරුණක් අවබෝධ කරගැනීම සහ එය අත්දැකීමෙන් විඳීම අතර ඇති වෙනස. සාමඤ්ඤ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 055 චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව සහ පරචිත්ත විජානන ඥානය අධිචිත්ත සික්ඛා දේසනාව මාලාවේ මෙම පාඩමෙන් චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව හෙවත් පරචිත්ත විජානන ඥානය පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස විග්‍රහ කරනු ලබයි. අනුන්ගේ සිත් වෙන් කොට දැනගැනීමේ හැකියාව සහ එහි ඇති ලක්ෂණ මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයෙහි අභිඤ්ඤා පහළ වන ආකාරය දක්වා ඇති අන්දම. චේතෝපරිය ඥානයට අයත් සරාග, වීතරාග, සදෝස, වීතදෝස ආදී...

තෙළෙස් ධුතාංග සහ උන්වහන්සේලාගේ ප්‍රතිපදාව මෙම දේශනාව මගින් බුද්ධ ශාසනයෙහි අග්‍රධුතාංගධාරී මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේගේ ජීවිත පුවත සහ උන්වහන්සේ රක්ෂා කළ තෙළෙස් (13) ධුතාංග පිළිබඳව සවිස්තරාත්මක විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: පිප්ඵලී මානවකයන්ගේ ගිහි ජීවිතය, පැවිදි වීම සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟ සිවුරු හුවමාරු කර ගැනීම. ධුතාංගවල අර්ථය, ස්වභාවය සහ කෙලෙස් තැවීම සඳහා එහි ඇති වැ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 100 අභිධර්ම පාඩම් මාලාව - දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳ විග්‍රහය අභිධර්ම පාඨමාලාව යටතේ දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳව කෙරෙන ගැඹුරු විශ්ලේෂණාත්මක දේශනාවකි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: දිට්ඨි යන්නෙහි අර්ථය සහ දර්ශනය යන්න සමග එහි ඇති සබඳතාවය. බුද්ධ දේශනාව තුළ දර්ශනය (දස්සන) අර්ථදැක්වෙන ආකාරය සහ බටහිර දර්ශනය සමග එහි ඇති වෙනස. සම්මා දිට්ඨි සහ මිච්ඡා දිට්ඨි පිළිබ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 099 ලෝභයේ නිරුක්ති පද විග්‍රහය සහ පංචුපාදානස්කන්ධය මෙම දේශනාවේදී අභිධර්මයේ නිකේඛප කාණ්ඩයේ සඳහන් ලෝභය හඳුන්වන පද සියයේ විග්‍රහය අවසන් කරමින් ලෝභයේ විවිධ ස්වභාවයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කරනු ලබයි. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: අධම්මරාගය, විසමලෝභය, නිකන්ති, පත්ථනා, පිහනා සහ සම්පත්ථනා යන පදවල අර්ථ දැක්වීම්. කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා, රූපතණ්හා, අරූප...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 054 චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව පිළිබඳ විග්‍රහය මෙම දේශනාවෙන් චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව හෙවත් පරචිත්ත විජානන අභිඤ්ඤාව පිළිබඳව අභිධර්ම හා සූත්‍ර දේශනා ඇසුරින් දීර්ඝ ලෙස විග්‍රහ කරනු ලබයි. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාවෙහි මූලික අර්ථය සහ සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයෙහි එය දක්වා ඇති ආකාරය. පාදක චතුර්ථ ධ්‍යානය සහ අෂ්ට ධර්ම සමෝධානයෙන් යුක්ත පරිසුද්ධ සිත. පරචිත්ත විජානන අභිඤ්ඤාව සඳහා පරිකර්ම සිත, අභිඤ්...

ශ්‍රී ලංකා උත්තරීතර සංඝ ව්‍යවස්ථා යෝජනාව පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ සම්බුද්ධ ශාසනයේ චිරස්ථිතිය සහ සංඝ සාමග්‍රිය උදෙසා යෝජිත "ශ්‍රී ලංකා උත්තරීතර සංඝ ව්‍යවස්ථාව" පිළිබඳව කෙරෙන සවිස්තරාත්මක විග්‍රහයකි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු: වර්තමාන නිකාය සහ පාර්ශවීය ව්‍යුහය හා ශාසනික අර්බුද. උත්තරීතර සංඝ සභාව, මහා නායක මණ්ඩලය සහ ස්ථවිර සභාවේ ව්‍යුහය හා බලතල. පළමුවැනි ධර්ම සංගායනාව ඇසුරින් ක...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 053 දිව්‍ය සෝත ඥානය සහ එය උපදවා ගන්නා ආකාරය මෙම දේශනය මගින් අභිඥා අතර පවතින දිව්‍ය සෝත ඥානය හෙවත් දිව්‍යමය කන පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: දිව්‍ය සෝත ඥානය යනු කුමක්ද සහ එහි ස්වභාවය. මිනිස් ශ්‍රවණ පරාසය ඉක්මවා යන ආකාරය විෂය මුඛයෙන් සහ විෂයී මුඛයෙන් පැහැදිලි කිරීම. දිව්‍ය සෝත ඥානය උපදවා ගැනීම සඳහා භාවනානුයෝගියෙකු අනුග...

තෘෂ්ණාව සහ එහි ප්‍රභේද පිළිබඳ ධර්ම දේශනාව මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් තෘෂ්ණාව, එහි ස්වභාවය සහ එය සසර පැවැත්මට හේතු වන ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: ධම්මපදයේ සඳහන් 'යථාපි මූලේ අනුපද්දවේ දළ්හේ' යන ගාථාව ඇසුරින් තෘෂ්ණාව සහ සසර දුක පිළිබඳ උපමාවන් පැහැදිලි කිරීම. තෘෂ්ණාව සන්තානය තුළ මුල් බැසගෙන ඇති ආකාරය සහ එය ප්‍රහීණ නොකිරීමෙන් නැවත නැවතත...

සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍යතාවය සහ ආර්ය සත්‍යය පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසාන බුද්ධ වචනය වන 'වයධම්මා සංඛාරා අප්පමාදේන සම්පාදේථ' යන්න පාදක කරගනිමින් සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍යතාවය සහ අප්‍රමාදීව කටයුතු කිරීමේ වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි. සම්මුති සත්‍යය සහ පරමාර්ථ සත්‍යය අතර වෙනස. පුද්ගල අනන්‍යතාවය පිළිබඳ ගැටලුව සහ අනාත්ම ධර්මය. නාම රූප පරම්පරාව සහ පුනර්භවය සිදුවන ආකාරය. දුක්ඛ...

සීලදස්සනසම්පන්න ගාථාව සහ මිනිසුන්ට ප්‍රියවන ගුණාංග පහක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ධම්මපදයේ එන 'සීලදස්සනසම්පන්නං' යන ගාථාව ඇසුරින් ලෝකයාට ප්‍රියවන පුද්ගලයෙකු සතු විය යුතු ගුණාංග පහක් පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: සීල සම්පන්න බව: කය සහ වචනය වැරදි වැඩවලින් වළක්වා ගනිමින් සංවර කරගැනීම. දස්සන සම්පන්න බව: කර්ම විපාක, මෙලොව පරලොව සහ හරි වැරැද්ද පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් ඇති කරගැනීම. ධම්...

මිනිසුන්ට ප්‍රියමනාප වන ගුණාංග හතරක් මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ධම්මපදයේ පිය වග්ගයට අයත් "සීලදස්සන සම්පන්නං..." යන ගාථාව ඇසුරින් පුද්ගලයෙකු දෙවි මිනිසුන්ට ප්‍රියමනාප වීමට හේතු වන කරුණු හතරක් සාකච්ඡා කෙරේ. සීල දස්සන සම්පන්න බව: කය වචනය සංවර කර ගැනීම සහ නිවැරදි දැක්මක් ඇතිව කටයුතු කිරීම. ධම්මට්ඨ බව: ධර්මයෙහි ස්ථාවරව පිහිටා සිටීම සහ අගතියට නොගොස් සාධාරණව කටයුතු කිරීම. සච්චවේදී බව: සත්‍යය දැකීම සහ චතුරාර්ය...

සීලය, සත්‍යය සහ ජීවිතයේ උසස් බව මෙම දේශනය මගින් සීලය, සත්‍යය සහ මනුෂ්‍ය ජීවිතයක ඇති වටිනාකම පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ: පංච සීලය සහ අෂ්ටාංග සීලය අතර වෙනස සහ සීලයක් රැකීමේ ඇති වැදගත්කම. මිනිසා සැපයට වඩා සත්‍යයට (Reality) ඇති ලැදියාව උපමාවන් ඇසුරින් පැහැදිලි කිරීම. තිරිසන් සතුන්ට වඩා මනුෂ්‍යයා උසස් වීමට බලපාන ඥාන ශක්තිය සහ විමර්ශන බුද්ධිය...

වෝහාර දේසනා › 021 දක්ඛිණා විභංග සූත්‍රය සහ පුද්ගලික දාන 14 මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් දක්ඛිණා විභංග සූත්‍රය පදනම් කරගනිමින් පුද්ගලික දාන 14 පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව පැහැදිලි කරනු ලබයි. මෙහිදී දානයක් පිරිනැමීමේදී ප්‍රතිග්‍රාහකයාගේ ගුණාංග අනුව ලැබෙන ආනිශංසවල වෙනස්කම් සහ විවිධ පුද්ගල මට්ටම් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. පුද්ගලික දාන 14 හි අනුපිළිවෙල සහ එක් එක් මට්ටම්වල විශේෂත්වය. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේග...