වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 026 ප්‍රකීර්ණක චෛතසික 6 සහ ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත දේශනා මාලාවේ මෙම පාඩමෙන් ප්‍රකීර්ණක චෛතසික හය සහ ඒවායේ ස්වභාවය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික හත සහ ආරම්මණයක් ග්‍රහණය කරගැනීමේදී සිත සහ චෛතසික එක්ව ක්‍රියාකරන ආකාරය නැවත මතක් කිරීම. ප්‍රකීර්ණක චෛතසික හය වන විතක්ක, විචාර, අධිමොක්ඛ, විරි...

පාරාජිකා වූ භික්ෂුවකගේ සිවුරු ගැලවිය හැකිද භික්ෂුවක් පාරාජිකා වීම, සිවුර සහ සංඝික ඉඩම් පිළිබඳ අයිතිය, මෙන්ම ශාසන ඉතිහාසයේ සිදුවූ ශාසන ශෝධන පිළිබඳව මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහි සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: පාරාජිකා වූ භික්ෂුවකගේ මහණකම අහෝසි වුවද ඔහුගේ පෞද්ගලික සිවුර බලහත්කාරයෙන් ගැලවීමට හෝ සාංඝික භූමියකින් එළවා දැමීමට ගිහියන්ට ඇති විනයානුකූල අයිතියක් නොමැති වීම. භික්ෂූන් වහන්සේලා නෙරපීම හෝ බැහැර කිරීම පි...

දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය විග්‍රහය චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයන් අතර තෙවන ආර්ය සත්‍යය වන දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය පිළිබඳව දේශනා කරන ලද ධර්ම දේශනාවකි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සම්මුති සත්‍යය, පරමාර්ථ සත්‍යය සහ ආර්ය සත්‍යය අතර පවතින වෙනස. සත්වයා තුළ පවතින භව තෘෂ්ණාව සහ මරණය පිළිබඳව ඇති වන මානසික ආකල්පය. කර්ම ශක්තියේ සීමාසහිත බව සහ සුගති හෝ දුර්ගති ඕනෑම භවයක අවසානය මරණයෙන් කෙළවර වීම නිසා දුක්ඛයට අයත් ව...

සෝවාන් ආර්යයන් වහන්සේගේ ගුණ හා විශේෂතා රතන සූත්‍රයේ සහ අභිධර්මයේ සඳහන් කරුණු පාදක කරගනිමින් සෝවාන් ආර්ය ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා තුළ පවතින සුවිශේෂී ගුණාංග හා ස්වභාවයන් පිළිබඳව සිදුකරන ලද ධර්ම දේශනාවකි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ධර්ම ශ්‍රවණය නිසි ලෙස සිදුකිරීමේ වැදගත්කම සහ ධර්ම ගෞරවය. ඉන්ද්‍රඛීල උපමාව සහ සෝවාන් ඵලයට පත් උතුමන්ගේ අකම්ප්‍ය ස්වභාවය. ඒකබීජී, කෝලංකෝල සහ සත්තක්ඛත්තුපරම යන සෝවාන් පුද්ගල...

සන්දිට්ඨික ගුණය සහ කෙලෙස් දුරුකිරීම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ධර්ම රත්නයේ 'සන්දිට්ඨික' ගුණය පිළිබඳව සහ කෙලෙස් ප්‍රහාණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් කරුණු පැහැදිලි කෙරේ. ධර්මයේ සන්දිට්ඨික ගුණය යනු තමන් විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් අත්දැකිය යුතු ධර්මයක් වීම. බෙහෙතක ගුණ තමා විසින්ම අත්දකින්නාක් මෙන් ධර්මය පිළිපැදීමෙන් ලබන මාර්ග, ඵල, නිවන් අවබෝධය තමාටම ප්‍රත්‍යක්ෂ වන ආකාරය. කෙලෙස් යටපත් කිරීම සහ සම්පූර්ණයෙන්ම මුලිනුපුටා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 061 පුබ්බේනිවාසානුස්සති අභිඥාව සහ පරිකර්ම භාවනා ක්‍රමය අධිචිත්ත සික්ඛා වැඩසටහන් මාලාවේ පුබ්බේනිවාසානුස්සති අභිඥාව පිළිබඳව මෙම ධර්ම දේශනාවේදී සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡාවට බඳුන්වන ප්‍රධාන කරුණු: පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් පෙර භවයන් සිහිපත් කිරීමේදී විමසන භව, යෝනි, ගති, විඤ්ඤාණට්ඨිති, සත්තාවාස සහ සත්තනිකාය පිළිබඳ විවරණය. පෙර භවයන්හි නම (ඒවං නාමෝ), ගෝත්‍රය (ඒවං ගොත්තෝ), ශරීර වර්ණය...

අනුත්තර බුද්ධ ගුණය සහ පාරමී ධර්ම විග්‍රහය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනන්ත ගුණ සමුදාය අතුරින් 'අනුත්තර' ගුණය සහ උන්වහන්සේගේ ගුණ ධර්මයන්හි පාරප්‍රාප්තිය පිළිබඳව ගැඹුරු ධර්ම විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. දේශනාවේදී සාකච්ඡාවට බඳුන්වන ප්‍රධාන කරුණු: බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් පසු ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව සඳහා බරණැස ඉසිපතනයට වඩින අතරමගදී උපක ආජීවකයා හමුවීම සහ එහිදී තමන් වහන්සේගේ ගුණයන් ප්‍රකාශ...

නෙක්ඛම්ම පාරමිතාවේ ආනිසංස සහ එහි ස්වභාවය නිකිණි පුර පසළොස්වක පොහෝ දින පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාවේදී නෙක්ඛම්ම පාරමිතාව, එහි අර්ථය සහ ආනිසංස විස්තර කෙරේ. දේශනාවේදී සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: චතුරාර්ය සත්‍යාවබෝධය සහ නිවන් දැකීම සඳහා දස පාරමී ධර්ම සම්පූර්ණ කිරීමේ අවශ්‍යතාව. නෙක්ඛම්මය යනු කුමක්ද සහ කාමයන්ගෙන්, සංසාරික බැඳීම්වලින් නික්මීමේ ප්‍රභේද. කාය විවේකය, චිත්ත විවේකය සහ භාවනාව සඳහා නිවැරදි අරමුණු (ක...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 060 පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය සහ කල්ප විවරණය විසුද්ධිමාර්ගය ඇසුරින් අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාවේ පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය සහ කල්ප පිළිබඳ විස්තරය මෙම දේශනයෙන් සාකච්ඡා කෙරේ. පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් අතීතය සිහිපත් කිරීමේදී ආරම්මණ ගනු ලබන ආකාර තුන: ඛන්ධ පටිපාටි, චුති පටිසන්ධි සහ සීහොක්කන්තික ක්‍රමය. තීර්ථකයන්, ප්‍රකෘති ශ්‍රාවකයන්, මහා ශ්‍රාවකයන්, අග්‍රශ්‍රාවකයන්, පසේබුදුවරුන් සහ සම...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 025 සබ්බචිත්ත සාධාරණ චේතසික 7 පිළිබඳ විග්‍රහය අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත පාඩම් මාලාව යටතේ සබ්බචිත්ත සාධාරණ චේතසික 7 පිළිබඳව කෙරෙන සවිස්තරාත්මක ධර්ම දේශනාව. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සබ්බචිත්ත සාධාරණ චේතසික 7 පිළිබඳ හැඳින්වීම ඵස්ස චේතසිකයේ ස්වභාවය, ලක්ෂණ සහ ක්‍රියාකාරීත්වය වේදනා චේතසිකය සහ අරමුණෙහි රස විඳීම සඤ්ඤා චේතසිකය සහ අරමුණු හඳුනාගැනීම සෑම සිතකම මෙම චේතසික පැ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 059 පුබ්බේනිවාසානුස්සති අභිඥා ඥානය පිළිබඳ විග්‍රහය අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාව යටතේ පුබ්බේනිවාසානුස්සති අභිඥා ඥානය පිළිබඳව සිදුකළ දීර්ඝ විග්‍රහයකි. මෙහිදී සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය යනු කුමක්ද සහ එහි අර්ථ දැක්වීම. නියුත්ත ස්කන්ධ සහ නියුත්ත ධර්ම පිළිබඳ විග්‍රහය. ඡින්න වට්ටුමක අනුස්සරණය සහ පිරිනිවන් පෑ උතුමන්ගේ අතීත භවයන් සිහිකිරීමේ ක්‍රමය. පෙර භවයන් සිහි කළ...

චතුරාර්ය සත්‍යය සහ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව ධර්ම දේශනාව මගින් චතුරාර්ය සත්‍යය සහ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරනු ලබයි. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: ධර්ම දේශනාවේ ආරම්භය සහ පුණ්‍යානුමෝදනාව. අන්ත දෙකෙන් වෙන්වූ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව. සම්මුති සත්‍යය, පරමාර්ථ සත්‍යය සහ ආර්ය සත්‍යය අතර වෙනස. දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය සහ පංචුපාදානස්කන්ධයේ ස්වභාවය. කර්මය, අනිත්‍යතාවය සහ සංසාරික පැවැත්මේ ස්වභාවය. දුක්...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 058 චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව උපදවා ගැනීම අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාව යටතේ චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ ඒ සඳහා කළ යුතු පරිකර්ම භාවනා ක්‍රමය පිළිබඳව කෙරෙන සවිස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීමකි. චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව සඳහා පූර්ව අවශ්‍යතාවයක් ලෙස දිව්‍ය චක්ඛු අභිඤ්ඤාව උපදවා ගැනීම. කසිණ ආලෝකය වඩවා හෘදය මාංශය ඇසුරු කරගෙන පවතින රුධිරයේ වර්ණය දිබ්බ චක්ඛු අභිඤ්ඤාවෙන් පරීක්ෂා කිරීම. සෝමනස්ස, දෝමනස්ස...

බද්දේකරත්ත සූත්‍රය සහ විපස්සනා භාවනාව බද්දේකරත්ත සූත්‍රය ඇසුරින් විපස්සනා භාවනාව වඩන ආකාරය සහ එහි ඇති වැදගත්කම පිළිබඳව කෙරෙන ගැඹුරු ධර්ම දේශනාවකි. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: බුද්ධ ශාසනයේ මූලික ඉලක්කය වන නිර්වාණ ධාතුව අවබෝධ කරගැනීම. විපස්සනා භාවනාව යනු සංස්කාර ධර්මයන් අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත ලෙස මෙනෙහි කිරීමයි. බද්දේකරත්ත සූත්‍රයට අනුව අතීතයට සිත යැවීමෙන් සහ අනාගතය ප්‍රාර්ථනා කිරීමෙන් වැළකී සිටීම...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 102 ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයට අනුව මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය විග්‍රහ කිරීම ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත පාඨමාලාව යටතේ දෘෂ්ටිය (මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය) පිළිබඳව කෙරෙන තෙවන සාකච්ඡාව මෙහි අඩංගු වේ. දෘෂ්ටිය සහ විචිකිච්ඡාව අතර පවතින වෙනස, පුද්ගලයාගේ ජීවිතය සහ ලෝකය පිළිබඳව ඇතිවන වැරදි මතවාදයන්, සහ තර්කයට පමණක් බැසී ස්ථිර නිගමනවලට පැමිණීමේ ආදීනව මෙහිදී විග්‍රහ කෙරේ. විශේෂයෙන්ම අභ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 101 දිට්ඨි චෛතසිකය සහ එහි පදට්ඨාන මෙම දේශනාවෙන් ථේරවාද අභිධර්මයට අනුව දිට්ඨි චෛතසිකය, එහි ලක්ෂණ, රස, පච්චුපට්ඨාන සහ පදට්ඨාන (ආසන්න කාරණා) පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස විග්‍රහ කෙරේ. දේශනාවේදී සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: දිට්ඨිය, ප්‍රඥාව, ශ්‍රද්ධාව, මෝහය සහ විචිකිච්ඡාව යන චෛතසික ධර්ම අතර පවතින වෙනස්කම් සහ සම්බන්ධතාව. දිට්ඨි චෛතසිකයේ පදට්ඨාන සතර: අසද්ධර්ම ශ්‍රවණ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 057 සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ චේතෝපරිය ඥාන විග්‍රහය සහ චිත්ත ප්‍රභේද මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ සඳහන් චේතෝපරිය ඥානයට අදාළව සිත් වර්ගීකරණය වන ආකාරය සහ විවිධ චිත්ත ප්‍රභේද පිළිබඳව මෙහිදී දීර්ඝ වශයෙන් පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සමෝහ සහ වීතමෝහ සිත්වල ලක්ෂණ සහ විග්‍රහය. සංඛිත්ත සහ වික්ඛිත්ත සිත් හඳුනාගන්නා ආකාරය. මහග්ගත සහ අමහග්ගත සිත්වල වෙනස සහ ධ්‍යාන සිත්වල ස්භාවය. සඋත්තර,...

ශීලයේ උතුම් ආනිශංස සහ එය ප්‍රගුණ කිරීමේ මග උඩුවප් පෝහෝ දින නිමිත්තෙන් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ශීලයේ වැදගත්කම, ශීල පාරමිතාව ප්‍රගුණ කිරීම සහ ශීලය රැකීමෙන් ලැබෙන උතුම් ආනිශංස පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. දේශනාවේදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: බුද්ධ දේශනාවේ මූලික අරමුණ වන අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය කිරීම සහ නිර්වාණ ධාතුව සාක්ෂාත් කිරීම. මාර්ග ඥානය ලබා ගැනීම සඳහා පාරමිතා ධර්ම පිරීමේ වැදගත්කම. ගිහියන්ට සහ පැවිද්ද...

සංසාර රෝගය සහ සතර සරණ සංසාර දුක සහ කෙළෙස් රෝගය සුවපත් කරගැනීම සඳහා බුදුදහමේ දැක්වෙන සතර සරණ රෝහලක උපමාව ඇසුරෙන් මෙම ධර්ම දේශනාවෙන් පැහැදිලි කෙරේ. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: සංසාර රෝගය සහ එහි කොටස් දෙක (කෙළෙස් රෝගය සහ සංසාරික දුක). බුද්ධ ශාසනය නමැති රෝහලට තිසරණ සරණ යාමෙන් ඇතුළත් වීම. බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨතම වෛද්‍යවරයාණන් ලෙසත්, ත්‍රිපිටක ධර්මය සහ ශීල, සමාධි, ප්‍රඥා ප්‍රතිපදාව ඖෂධය ලෙසත් හ...

සත්‍යාවබෝධය සහ විදර්ශනා භාවනා මාර්ගය පූජනීය වතුරගම මණිරතන ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව තුළින් චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය සහ විදර්ශනා භාවනා මාර්ගය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදුකෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය හුදෙක් ශ්‍රුතමය දැනුමක් පමණක් නොව අභ්‍යන්තර ජීවිත පරිවර්තනයක් වන ආකාරය. සංසාර පැවැත්ම තුළ පුනර්භවය සිදුවන ආකාරය සහ එහි ඇති දුක්ඛිත ස්වභාවය. ලෞකික සැ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 056 පරචිත්ත විජානන ඥානය සහ සරාග වීතරාග සිත මෙම ධර්ම දේශනාවේදී පරචිත්ත විජානන ඥානය, අභිඤ්ඤා ඥානයන්හි පරාසය සහ සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයේදී පෙන්වා දෙන සිත් වර්ගීකරණය පිළිබඳව දීර්ඝ වශයෙන් කරුණු පැහැදිලි කරනු ලබයි. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: පරචිත්ත විජානන ඥානයෙන් අන් අයගේ සිත් දැනගැනීම සහ එහි ඇති සීමාවන්. අභිඤ්ඤා ඥානය මගින් යම් කරුණක් අවබෝධ කරගැනීම සහ එය අත්දැකීමෙන් විඳීම අතර ඇති වෙනස. සාමඤ්ඤ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 055 චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව සහ පරචිත්ත විජානන ඥානය අධිචිත්ත සික්ඛා දේසනාව මාලාවේ මෙම පාඩමෙන් චේතෝපරිය අභිඤ්ඤාව හෙවත් පරචිත්ත විජානන ඥානය පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස විග්‍රහ කරනු ලබයි. අනුන්ගේ සිත් වෙන් කොට දැනගැනීමේ හැකියාව සහ එහි ඇති ලක්ෂණ මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයෙහි අභිඤ්ඤා පහළ වන ආකාරය දක්වා ඇති අන්දම. චේතෝපරිය ඥානයට අයත් සරාග, වීතරාග, සදෝස, වීතදෝස ආදී...

තෙළෙස් ධුතාංග සහ උන්වහන්සේලාගේ ප්‍රතිපදාව මෙම දේශනාව මගින් බුද්ධ ශාසනයෙහි අග්‍රධුතාංගධාරී මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේගේ ජීවිත පුවත සහ උන්වහන්සේ රක්ෂා කළ තෙළෙස් (13) ධුතාංග පිළිබඳව සවිස්තරාත්මක විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: පිප්ඵලී මානවකයන්ගේ ගිහි ජීවිතය, පැවිදි වීම සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟ සිවුරු හුවමාරු කර ගැනීම. ධුතාංගවල අර්ථය, ස්වභාවය සහ කෙලෙස් තැවීම සඳහා එහි ඇති වැ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 100 අභිධර්ම පාඩම් මාලාව - දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳ විග්‍රහය අභිධර්ම පාඨමාලාව යටතේ දිට්ඨි චෛතසිකය පිළිබඳව කෙරෙන ගැඹුරු විශ්ලේෂණාත්මක දේශනාවකි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: දිට්ඨි යන්නෙහි අර්ථය සහ දර්ශනය යන්න සමග එහි ඇති සබඳතාවය. බුද්ධ දේශනාව තුළ දර්ශනය (දස්සන) අර්ථදැක්වෙන ආකාරය සහ බටහිර දර්ශනය සමග එහි ඇති වෙනස. සම්මා දිට්ඨි සහ මිච්ඡා දිට්ඨි පිළිබ...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 099 ලෝභයේ නිරුක්ති පද විග්‍රහය සහ පංචුපාදානස්කන්ධය මෙම දේශනාවේදී අභිධර්මයේ නිකේඛප කාණ්ඩයේ සඳහන් ලෝභය හඳුන්වන පද සියයේ විග්‍රහය අවසන් කරමින් ලෝභයේ විවිධ ස්වභාවයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කරනු ලබයි. සාකච්ඡා වූ ප්‍රධාන කරුණු: අධම්මරාගය, විසමලෝභය, නිකන්ති, පත්ථනා, පිහනා සහ සම්පත්ථනා යන පදවල අර්ථ දැක්වීම්. කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා, රූපතණ්හා, අරූප...