Khám phá thế giới Khoa học

Điều gì sẽ xảy ra nếu ánh sáng có thể trở thành một “công tắc” của não? 💡🧠 Giải Nobel Y Sinh 2026 tôn vinh một hành trình khoa học đáng kinh ngạc: từ những loài tảo xanh siêu nhỏ có khả năng cảm nhận ánh sáng đến một công nghệ cho phép các nhà khoa học điều khiển hoạt động của những tế bào cụ thể bằng những tia sáng được kiểm soát chính xác. Tập này khám phá optogenetics (quang di truyền học) —...

Chúng ta tưởng mình biết khối lượng là gì. Nhưng khi hỏi một câu tưởng như đơn giản — “Điều gì thực sự tạo nên khối lượng?” — vật lý hiện đại bắt đầu trở nên kỳ lạ. 🔬 Từ định nghĩa của Newton và cái bẫy logic ẩn bên trong, đến Einstein và câu hỏi liệu khối lượng có thực sự là một “thứ” nằm bên trong vật thể, tập này đưa chúng ta đi qua những tầng sâu hơn của vật lý. 🌌 Vì sao “khối lượng tương đố...

Một đứa trẻ có thể mang trong DNA của mình dấu vết đột biến tương đương với những gì thường tích lũy qua nhiều năm tuổi đời? ⏳🧬 Tập này đi sâu vào câu hỏi đó qua một nghiên cứu mới về hóa trị platinum và DNA của các mô khỏe mạnh. Công nghệ NanoSeq cho phép các nhà khoa học nhìn thấy những đột biến đơn lẻ mà các phương pháp giải trình tự thông thường khó phát hiện. 🔬 Nghiên cứu của Wenger và cộn...

Điều gì xảy ra khi một con ếch mang bộ gen XX —vốn thường được xem là kiểu gen cái—lại phát triển thành con đực? 🐸🧬🌡️ Ở ếch đồng nhanh ( Rana dalmatina ), nhiệt độ trong giai đoạn ấu trùng có thể làm đảo ngược mối liên hệ quen thuộc giữa giới tính di truyền và giới tính hình thái . Đáng kinh ngạc hơn, những con đực XX này không nhất thiết vô sinh: chúng có thể giao phối và tạo ra con non sống đư...

Bạn nghĩ trí nhớ hoàn toàn nằm trong não? Có thể câu chuyện phức tạp hơn nhiều. 🧠🍽️ Một nghiên cứu mới cho thấy ở chuột, những gì xảy ra trong đường ruột sau khi ăn có thể gửi tín hiệu qua dây thần kinh phế vị đến một mạch thần kinh liên kết với hồi hải mã —vùng não quan trọng đối với trí nhớ. Khi động vật ăn chất dinh dưỡng thực sự, acetylcholine trong hồi hải mã tăng lên; nhưng vị ngọt không ch...

Chúng ta cảm nhận thời gian đang trôi từng giây. Nhưng có một nghịch lý kỳ lạ: khi các nhà vật lý cố mô tả toàn bộ vũ trụ ở cấp độ cơ bản nhất, thời gian dường như biến mất khỏi phương trình. Nếu vũ trụ ở tầng sâu nhất là “đóng băng”, vậy sự thay đổi đến từ đâu? Trong tập này, chúng ta đi từ phương trình Wheeler–DeWitt đến cơ chế Page–Wootters — nơi thời gian có thể nổi lên từ sự vướng víu lượng t...

Nếu ánh sáng khả kiến có thể tác động lên nước, liệu nó có thể thúc đẩy bay hơi mà không cần nhiệt? Đó là một giả thuyết táo bạo về “hiệu ứng quang phân tử” —và một nghiên cứu mới đã kiểm tra nó bằng những phép đo ở cả cấp độ vĩ mô lẫn phân tử. 💡💧 Nhóm nghiên cứu chiếu laser xanh, lục và đỏ lên bề mặt nước tinh khiết, đồng thời theo dõi mức nước với độ chính xác dưới micromet. Họ cũng dùng HD-SF...

Điều gì sẽ xảy ra nếu nguồn sáng EUV cho những con chip tương lai không còn nằm trong từng máy quang khắc, mà đến từ một máy gia tốc hạt khổng lồ ? ⚛️💡 Công nghệ EUV hiện nay dựa vào plasma thiếc nóng chảy để tạo ánh sáng 13,5 nm. Nhưng khi ngành bán dẫn tiến tới các thế hệ chip nhỏ hơn, công suất EUV, hiệu suất năng lượng và giới hạn do photon stochastics đặt ra những bài toán ngày càng khó. Tập...

Điều gì xảy ra khi mô não người được đưa vào một não chuột đang phát triển? 🧠🐭 Trong nghiên cứu đáng chú ý này, các nhà khoa học tạo ra những con chuột có phần lớn vùng vỏ não được loại bỏ có chủ đích trong quá trình phát triển, sau đó cấy các organoid vỏ não người vào khoảng trống đó. Điều bất ngờ là mô người không chỉ sống sót mà còn phát triển mạnh, chiếm phần lớn thể tích vùng vỏ não và hình...

Não xử lý thông tin mới chỉ trong thời gian rất ngắn, nhưng một mục tiêu có thể được duy trì trong nhiều phút. Vậy điều gì giúp mục tiêu không biến mất giữa dòng thông tin liên tục thay đổi? 🧠 Trong tập này, chúng ta khám phá nghiên cứu năm 2026 trên Nature Human Behaviour về khả năng duy trì “bối cảnh nhiệm vụ” của não người. Các nhà khoa học sử dụng ghi nhận hoạt động từng neuron ở vỏ não trán...

🌡️ Nhiệt Độ Thực Chất Đo Cái Gì? Nếu 0°C là điểm đóng băng của nước, vậy nhiệt độ có thực sự chỉ đơn giản là “mức độ nóng hay lạnh” không? Trong tập này, chúng ta đi sâu vào một câu hỏi tưởng như rất quen thuộc nhưng lại dẫn tới một nghịch lý đặc biệt của vật lý: nhiệt độ thực chất là đại lượng gì, và “nhiệt độ tuyệt đối âm” có nghĩa là gì? 🧠 Điều đáng kinh ngạc là nhiệt độ tuyệt đối âm (negative...

Tại sao con người dần ngừng hợp tác, ngay cả khi ai cũng biết rằng hợp tác sẽ mang lại lợi ích cho tất cả? 🤝🧠 Một nghiên cứu kéo dài 5 năm tại Sierra Leone hé lộ một lời giải bất ngờ: sự hợp tác có thể không sụp đổ chỉ vì con người trở nên ích kỷ hay tính toán hơn, mà vì động lực và nỗ lực hợp tác dần suy giảm theo thời gian . Trong tập này, chúng ta sẽ khám phá “ restart effect ” — hiện tượng s...

Hai tách cà phê có thể có cùng độ đậm, cùng màu rang, nhưng hương vị lại khác nhau. Vậy nếu thay vì chỉ dùng ánh sáng hay vị giác của con người, chúng ta dùng điện để “đọc” hóa học bên trong tách cà phê thì sao? Trong tập này của The DeepDive Lab , chúng ta khám phá cách các nhà nghiên cứu sử dụng cyclic voltammetry (quét thế vòng) để đánh giá trực tiếp cà phê đen mà không cần quy trình chuẩn bị m...

Bạn tưởng rằng khi ngồi yên, không làm gì, não cũng đang “nghỉ”? Thực ra, bên trong đầu bạn có một mạng lưới thần kinh vẫn hoạt động mạnh mẽ— Mạng Lưới Chế Độ Mặc Định (Default Mode Network – DMN) . 🧠 DMN là gì, và tại sao nó lại liên quan đến ký ức, trí tưởng tượng và cách chúng ta xây dựng “cái tôi” ? Trong tập này, chúng ta lần theo câu chuyện các nhà khoa học phát hiện ra mạng lưới tưởng như...

Tại sao chỉ vài cái chạm vào nách, bàn chân hay bụng lại khiến chúng ta bật cười, co người và tìm cách trốn thoát? 🤔 Cảm giác nhột tưởng như chỉ là một trò đùa trẻ con, nhưng khoa học cho thấy đằng sau nó là cả một câu chuyện về não bộ, xúc giác và tiến hóa. Nghiên cứu mới cho thấy cảm giác nhột không đơn giản là do da “nhạy” hơn. Các nhà khoa học đã lập bản đồ cảm giác nhột trên toàn cơ thể và p...

🍄 Một loài nấm sống trong ruột bạn có thể đang làm điều mà chúng ta hoàn toàn không ngờ tới: giúp cơ thể chống lại tổn thương do bức xạ. Trong nhiều năm, nấm trong hệ vi sinh đường ruột thường bị xem là những “kẻ ngoài cuộc”. Nhưng nghiên cứu mới về Mucor racemosus đang hé lộ một câu chuyện khác: loài nấm này có thể cư trú lâu dài trong ruột và tham gia vào một mạng lưới trao đổi chất giúp cơ thể...

Năng lượng là một trong những khái niệm cơ bản nhất của vật lý. Chúng ta được dạy rằng “năng lượng không thể tự sinh ra hay mất đi” . Nhưng liệu câu nói quen thuộc này có thực sự đúng trong mọi hoàn cảnh? ⚡🌌 Trong tập thứ hai của series Back to Basics , The DeepDive Lab quay lại với một câu hỏi tưởng như rất đơn giản: Năng lượng thực sự là gì? Hóa ra, năng lượng không phải là một loại “chất” tồn...

Chip AI ngày càng mạnh, nhưng có một câu hỏi ngày càng khó: làm thế nào để đưa nhiệt ra khỏi những con chip ngày càng nhỏ, dày đặc và được xếp theo chiều 3D? 🔥 Trong tập này của The DeepDive Lab , chúng ta không chỉ tìm hiểu về “bức tường nhiệt” mà còn đi tìm những lời giải đang được các nhà khoa học phát triển . Từ kim cương với khả năng dẫn nhiệt phi thường, đến boron arsenide —một chất bán dẫn...

Tại sao một giọt nước rơi xuống kim loại có thể chẳng gây ra điều gì đáng kể, nhưng một giọt nước lăn trên bề mặt lại có thể góp phần phá hủy lớp bảo vệ và khởi đầu quá trình ăn mòn? 💧⚡ Câu trả lời nằm ở một hiện tượng mà chúng ta thường không để ý: nhiễm điện do chuyển động (slide electrification) . Khi lăn trên một bề mặt cách điện, giọt nước có thể tự tích điện—thậm chí tạo ra điện thế lên tớ...

Nếu một phần con người bạn đã được ghi dấu trong DNA thì sao? Một nghiên cứu quy mô chưa từng có về di truyền tính cách đã phân tích dữ liệu từ tới 1,14 triệu người thuộc 46 nhóm nghiên cứu. Các nhà khoa học xác định 1.260 biến thể di truyền liên quan đến năm nhóm tính cách Big Five—trong đó có 824 biến thể mới chưa từng được liên kết với tính cách trước đây. 🧬🔬 Nhưng phát hiện thú vị nhất lại n...

X-quang có thể nhìn thấy những chi tiết nhỏ đến mức nào? Một vật liệu mới đang đưa giới hạn đó xuống dưới 3 micromet — nhỏ hơn nhiều lần so với đường kính của một sợi tóc. 🔬🩻 Trong tập này của The DeepDive Lab , chúng ta khám phá Nanocluster Glass (NCG) — một loại thủy tinh phát quang được tạo thành từ các nanocluster Cu-I 0D, hay còn được ví như những “siêu nguyên tử”. Điểm đặc biệt nằm ở cấu t...

🎙️ Xin giới thiệu series mới – Back to Basics! Có những kiến thức tưởng như rất cơ bản, nhưng khi đào sâu hơn, chúng lại ẩn chứa những câu hỏi và câu chuyện khoa học vô cùng thú vị. Với Back to Basics , chúng tôi sẽ cùng bạn quay trở lại những nền tảng , lật lại và đào sâu những kiến thức quen thuộc để hiểu chúng một cách rõ ràng, chắc chắn và… thú vị hơn. 🔬 Không chỉ đơn giản là ôn lại những gì...

Vì sao sầu riêng có thể là món ngon tuyệt vời với người này nhưng lại giống “mùi rác thối” với người khác? Câu trả lời nằm ở nơi hóa học gặp gỡ gen, bộ não và trải nghiệm. 👃🧬🧪 Trong tập này của The DeepDive Lab, chúng ta giải mã mùi hương từ hai thế giới đối lập: sầu riêng nổi tiếng nồng nặc và những giống táo cua có hương hoa tinh tế. Bạn sẽ khám phá cách các gene MGL liên quan đến quá trình t...

Thí nghiệm LUX-ZEPLIN (LZ) —một trong những detector vật chất tối nhạy nhất thế giới—đang tìm kiếm những tương tác cực kỳ hiếm giữa các hạt vật chất tối và vật chất thông thường. Nhưng khi một thí nghiệm “nghe thấy” một tín hiệu đáng chú ý, điều đó có thực sự đồng nghĩa với việc chúng ta đã tìm ra vật chất tối? Trong tập này của The DeepDive Lab , chúng ta khám phá LZ đang tìm kiếm điều gì, tín hi...

Caffeine tinh khiết có vị đắng mạnh đến mức nếu hòa tan ở nồng độ tương đương một tách cà phê, nước caffeine sẽ trở nên gắt, đắng và mang cảm giác “dược chất”. Nhưng khi caffeine nằm trong chính tách cà phê, trải nghiệm vị giác lại hoàn toàn khác. 🤯 Bí mật nằm trong hóa học phân tử của quá trình rang . Tập này khám phá cách melanoidin —những polymer phức tạp được hình thành trong phản ứng Maillar...