Ka Alala

Hoolaha ia kekahi mau nuhou kuwaho me ka nuhou kuloko nui. Oia ka pila 499. Aole kakou e ohumu wale no. E hana kakou! He aha ka kakou e hana ai ke hooholo ia keia pila? He manao ko’u. He manao paha ko oukou?

He olelo keia e pili ana i ka unuhi wale ana i na manao i ku i ka olelo haole. Oia ka olelo Hawaii ana ma o ka noonoo haole. Ua like no ka’u hana ana he mau makahiki aku nei. Oia mau no ma kekahi ano. E hooikaika kakou i ka kakou olelo ma na ano a pau loa.

No na nuhou kuloko a me na nuhou kuwaho. He pukana no na hua olelo hou i komo mai i ka olelo Hawaii i kela au aku nei. Hoike ia kekahi mau manao no na hua olelo i hookomoia mai i keia au nei.

He puiwa ae no paha kahi poe i ka ike ana i keia olelo no ka laha loa o ka huhewa no ia huaolelo. Aole no kulike o Pihoihoi i ka manao o “excited”. Ke loaa kahi huaolelo ma ka nupepa, e imi i kona mau manao a pau a paa loa ia mau manao. Oia ka manawa e hoohana ai i kahi huaolelo me ka manao paa a pihoihoi ole.

Hemahema kakou a pau loa. He mau kanaka wale no. Aole au mamake i ka poe hoowahawaha a hoohalahala wale aku i ka poe haumana olelo Hawaii. He wa e hoopololei ai i ka haumana. Eia nae, e hanaia me ke aloha a me ka ike ana i ke ano o ka haumana au e hoopololei ana. Aole hookahi ko kakou mau ano. Oolea kekahi a palupalu kekahi. Aole e hoopoina i keia.

Ka hui ana me Kahea Faria (kaohelaulii) me Ipo Wong (Kanahele). Ka huakai i Kauai me Niihau. Ke kulana kiekie o ka olelo a ka poe Niihau. Ke kulana kiekie o ka olelo a na kupuna. E like ka kakou olelo me ka lakou.

Heluhelu au i kekahi kolamu nupepa no “eha ano okoa” o ka olelo Hawaii. A hoike aku i ko’u mau manao no kela kolamu nupepa. Mamake loa ia keia kolamu.

Ka huakai i Ulupo. Ka huli ana i mau hoa walaau i mea e hooikaika a e hoomau ai i ka kakou olelo. Mai haawi pio. He mea nui ka olelo a kakou, ka poe Hawaii.

No ko’u ola mai ko’u hanau ia ana a nui. Ka hui ana me kuu wahine. Ka noho ana ma Ethiopia. Ke ao ana i ka olelo Hawaii. Ko’u mau manao no ka hahai ana i na kupuna me ka poe olelo mua o keia au.

Hookomo ia he manao hou i loko o na hua olelo kahiko. Puana ia na hua olelo haole ma ka olelo Hawaii. Pela i loaa ai na manao okoa o na hua olelo kahiko. Peia na kupuna i hana ai. Peia pu ka poe olelo mua e hana mai nei i keia au hou nei. E aho ke kaikai ana o ka poe olelo mua i ka poe olelo elua ma ka haku hua olelo ana.

Ke kakou hele i ka aina o ka lahui e, e makaala kakou i na loina o ua lahui e nei. Oia ko kakou kuleana ma ke ano malihini. Ina he mau kamaaina kakou no Hawaii, he mau kuleana e malama ai. Ina hemahema ka malama ana i keia pilina me ka malihini, a ina pela no hoi ka ka malihini, pilikia ka noho ana.

Ua kono ia maua e komo i ka papa hana o Aikole. He hoolauna, he hai moolelo, he kolekole a he akaaka ka mea e lohe ia ana ma keia lola nei. E hoeolohe mai oukou!

Hiki i na keiki, na opio, na makua me na kupuna ke ao i ka olelo Hawaii. O ko lakou hoomaloka ka mea nana e alalai i ka lakou ao ana. O kekahi kumu manao o keia lola, oia na hua olelo hou i haku ia e ka hui haku hua olelo a me na kumu o ka maua hooke ana i ia ano mau hua olelo hou. E hoolohe mai!

I loko o ka hana maikai o ka maua mau hana ma IG, Tiktok, FB a pela aku, mau no ka hoao mai a ka poe imi hana a hookiekie. Eia nae, aole maua kue i ia mea he hoopaapaa. Nune mau maua, “i mea aha ka ia ala hoopaapaa ana mai? I mea aha la!? I loko o na hoopaapaa ana ma waena o kakou, e holo like kakou no ka pono o keia olelo.

He poe koho paloka mau kakou? Maopopo ke koho paloka ana? I ko maua manao, he mea nui no ia. Eia nae, ma mua, he mea ole ia ia maua. Ma hope o ka loaa ana mai ia maua ka ike e pili ana ia koho paloka, ua loli ko maua manao. E koho paloka kakou!

O Lono Ikuwa, he kanaka no ia no Hawaii. Hai maila oia i ka moolelo no Kalaoa ai poeleele. Nui ka hoihoi o ia moolelo. Ua noho akula oia ka ke alo o kekahi mau kumpuna no Kona. Maikai kana olelo.

E huli ia Kauka Keanu Sai ma loko o YouTube no ka moolelo me ka ike o ke aupuni Hawaii me ke aupuni Amelika. Ua hoomanao ikaika ia kakou i ka noho luhi a noho hewa o ke aupuni Amelika ma luna o ke aupuni Hawaii i ka la 4 o Iulai. Ua hoomanao pu ia maila kakou i ka mea nui, oia ka imi naauao pakahi. I mua kakou i ke ala imi naauao ma na ano like ole.

Na ka inoa Hawaii wale no e hoike i kou lahui Hawaii? Aole paha. Eia nae, he mea ia e hoike ai i kou lahui Hawaii. Pehea na malihini i haawi ia ai na inoa Hawaii? Ia kakou, aole lakou he poʻe kanaka Hawaii. Pehea na kupuna i hala aku nei, aole inoa Hawaii o kekahi o lakou, aka ua maopopo ia lakou ka olelo kanaka me ka ike o ka wa kahiko. I ko’u manao, e aho ka noonoo ana, na ko kakou mau kupuna Ha...

Ua hoomau akula paha kakou pakahi i kekahi mau manao hookae ili me ka hoomaopopo ole. Ola ia mea he hookae ike me ka ike ole o ka lunaikehala. Na kakou e ao i ka hoomaopopo ana i ia mau manao hookae ili a laila koho e kapae aku. I lilo kakou he poe hookae ili ole, he poe hoopailua i ia mea he hookae ili o ola mau auanei na manao hookae ili i loko o na poopoo o ko kakou noonoo me ka ike ole.

Hahai ia mai he mau moolelo no kona ola ana ma Niihau, Kauai me Oahu. Hoakaka o Kahea i kona manao no ka olelo Niihau, ka olelo Hawaii a me ka olelo kanaka. A pane maila oia i ka ninau no keia lola.

Hoolauna o Tuti Kanahele ia ia iho. He maua ana i hahai maila no kona ola ponoi mai kona wa kamalii a kona wa makua. Kupaianaha a hoihoi kana mau olelo ma keia lola. E nanea ka pepeiao.

Ka lua o ka lola me Keoki Faria. Kamailio maua no ka olelo makuahine, ka olelo kanaka me ka olelo Hawaii. Hai maila o ia i na hua olelo e ola nei ma kona hale ma kahi o na hua olelo i haku wale ia.

O Keoki Faria, he hoa aloha a he hoa aoao no hoi no’u. O ia ala he kumu ao oelo Hawaii, he kane male, he makua kane, he aloha aina, he kanaka hoi oia makaukau i ka olelo. Pili no oia me na ohana Niihau, ma muli paha o kona male ana i kahi wahine Niihau, oia hoi o Kahea Faria. Olelo kanaka na lala a pau o kona ohana. Nui kona aloha i kona lahui a ke hoike ia nei keia aloha ma Windward Community Col...

Ua lalau aku no ko mau noonoo ma keia lola, eia nae he kia e noonoo ai. Ina hemahema ka haku, himeni, puana, a ku ka manao o kahi mele, i hewa ia wai? I hewa i ka mea nana i ka mele hemahema a i hewa no hoi i ka poe hoolohe i maopopo ole i ka olelo, a i hewa no ia kakou ka poe olelo. I hewa ia kakou. E hoonaauao kakou ia kakou iho a ma hope, haku a himeni i na mele a kakou me la hoomau ana i na me...

Ua ninau ia mai au i keia ninau he mau manawa. No laila, ua hooholo wau e kukala aku i ka’u mau mea i hana ai me ka manao e pane ai i keia ninau ma ke akea. E lohe ia auanei ke kulana haahaa o ka’u olelo. He 2 makahiki aku nei a’u i hana ai i ia lola. A mau no ka hoololi ana i ka’u olelo.