Eksik Mecaz

Sezonun son programında İstanbul'u Suat Derviş'in Fosforlu Cevriye 'si, Orhan Pamuk'un Kara Kitap ile İstanbul Hatıralar ve Şehir 'i, Selim İleri'nin Yaşayan İstanbul 'u üzerinden konuşuyoruz. Yıkım ve yenilginin şehrini, şehre sinen hüznü, şehrin nesneleri, binaları, semtleri, yıkıntıları, atıkları ile ele alıyoruz. Birhan Keskin ve Küçük İskender şiirleri ile veda ediyoruz. 

İstanbul'un çağdaş roman ve şiirdeki yansımalarına bakıyoruz. Tanpınar'dan Yahya Kemal'e, Attila İlhan'a, İlhan Berk'ten Birhan Keskin'e, Lale Müldür'e, Nazım Hikmet'e uzanan hattı şehrin dönüşümü etrafında, güzellemeden yergiye açılan eleştirelliğin içinden konuşuyor; palimsest şehrin katmanlarını, kaybedilen geçmişi ve inşa edilen hafızayı ele alıyoruz. 

Konuğumuz mimar, akademisyen, yazar, senarist Feride Çiçekoğlu ile Vesikalı Şehir (2007), Şehrin İtirazı (2015) ve İsyankar Şehir (2019) üçlemesi üzerinden cinsiyetlendirilen şehri, kadının kamusal alandan dışlanma arzusunu, sinema ve şehir ilişkisinin seyrini konuşuyoruz. Kişisel deneyimle, mekansal dönüşümün ve toplumsal cinsiyetin mekansal izlerinin sinemadaki izdüşümleri ile nasıl bir araya ge...

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümü öğretim üyesi İpek Hüner ile 16.yüzyıl İstanbul'unda geçen mensur hikayelerde nasıl bir şehir deneyimi olduğunu, farklı yüzyıllarda kime İstanbullu dendiğini, toplumsal cinsiyet ve mekan ilişkisi üzerinden İstanbul'u kadınların ve erkeklerin nasıl farklı biçimlerde deneyimlediğini konuşuyoruz.  

Sait Faik'in öykülerini şehirle ve yazıyla kurduğu ilişki üzerinden konuşmaya devam ediyoruz.  ​​​​​​​Şehrin dışına kaçmak, çeperinde dolaşmak ya da ta içindeki mahallelere sığınmak, kapanmak isteyen karakterlerin dünyasında dolaşırken yazarın yazarlık anlayışının, yazma yordamının öykü evreninde nasıl bir izleğe dönüştüğünü, yazmakla yaşamanın Sait Faik için yan yana, iç içe olmaklığını hatta hay...

Sait Faik'in kurmaca evreninde şehirle kurduğu ilişkiyi, şehirden büyülenmekle ürküntü ve korkuyla şehirden kaçmak arasında salınan karakterlerini konuşuyoruz. Sait Faik'in ben anlatıcı karakterlerinin bir yandan bir yazar personası olarak kendi iç dünyasının izdüşümünde kurulduğunu, tıpkı Sait Faik gibi İstanbul'un mahallelerinde, sokaklarında, adalarında seyreden, tanıklık eden anlatıcıların bu...

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Veysel Öztürk ile Tevfik Fikret şiirinde İstanbul'u "Sis" şiiri etrafında konuşuyor; Fikret'in şehirle, kamusal alanla kurduğu ilişkiyi ve şehre yüklediği anlamları tartışıyoruz ve ardından Fikret'le ilişkisi üzerinden Yahya Kemal'in İstanbul'unu ele alıyoruz. Şairin ideolojisinin, dünya görüşünün şiirindeki izleriyle birl...

Eksik Mecaz programından Murat Gülsoy ve Zeynep Uysal, 23. Radyo Şenliği destek yayınında edebiyat, düşünce ve radyo üzerine samimi bir sohbet gerçekleştirirken; bağımsız üretimin ve dinleyiciyle kurulan bağın önemini vurguluyorlar: “Bağımsız bir ses, ancak ona kulak verenlerle birlikte var olur; bir radyo ise ona inananların dayanışmasıyla gerçekten var olur.”

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Veysel Öztürk ile Servet-i Fünun Dergisi üzerinden dönemin öne çıkan şiir estetiğinde mekan sembolizminden söz ettikten sonra, Hüseyin Cahit Yalçın'ın yine dergide tefrika edilmiş romanı Hayal İçinde 'yi konuşuyoruz. Roman karakterinin aşık olduğu kadının peşinde Tepebaşı Bahçesi'nden Büyükada sokaklarına uzanan gezintiler...

Konuğumuz Sabancı Üniversitesi öğretim görevlisi Deniz Aktan Küçük ile 19. yüzyıl sonunda Servet-i Fünun Dergisi 'nde tefrika edilen Nabizade Nazım'ın Zehra , Recaizade Ekrem'in Araba Sevdası , Halit Ziya Uşaklıgil'in Mai ve Siyah , Aşk-ı Memnu , Mehmet Rauf'un Eylül ve Saffeti Ziya'nın Salon Köşelerinde romanlarında İstanbul'la, şehrin yeni kamusal alanları, sokakları, manzaraları ile kurulan ili...

Konuğumuz Sabancı Üniversitesi öğretim görevlisi Deniz Aktan Küçük ile 19. yüzyıl Osmanlı başkentinin dönüşümünü dönemin romanları üzerinden konuşuyor; Tanzimat dönemindeki modern kamusal alan kullanımı ile paralel bir hatta yeni modern insanı tarifleyen romanları takiben 1891'de yayın hayatına başlayan Servet-i Fünun dergisindeki şehir tasavvurunu ele alıyoruz ve Servet-i Fünun 'da tefrika edilen...

Geçtiğimiz yıl genişletilmiş yeni baskısıyla okurun karşısına çıkan İstanbul Edebiyat Haritası kitabının yazarı araştırmacı, akademisyen Bahriye Çeri'yi konuk ediyor; kent ve edebiyatın ilişkisini bu kez yazar ve şairlerin yaşadıkları, buluştukları mekanlar üzerinden ele alıyoruz.   ​​​​​​​Yazarların hayatlarının geçtiği semtlerin, binaların, kahvelerin edebiyata etkisini, kamusal alanlarda kolekt...

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türkçe Dersleri Koordinatörlüğü öğretim görevlisi Esra Dicle ile kamusal alan kavramını teatrallik ve tiyatro etrafında konuşuyor; 19. yüzyılda modern Osmanlı tiyatrosunun kamusal alanın dönüşümündeki rolünü tartışıyoruz.  

Marshall Berman'ın St. Petersburg'da yükselen Rus modernliğinin merkezi olarak işaret ettiği Nevski Bulvarı'ndan geçen Dostoyevski karakterlerini, Öteki 'nin Golyadkin'ini ve Yeraltından Notlar'ın anlatıcısı yeraltı insanını konuşuyor; onurlu bir varoluşun peşinde deliren küçük adamın hikayesini modern şehrin çelişkili sinyaller veren, modern yaşamı dayatan karmaşası ile ilişkilendirerek tartışıyo...

Modernliği "tarihin molozları"ndan, nesnelerden, parçalardan yola çıkarak okuyan Walter Benjamin'in Pasajlar kitabı ile açıyoruz. Benjamin'in Baudelaire'den yola çıkarak kavramsallaştırdığı flanör figürünün şehirdeki ayak izlerini takip ederek 19. yüzyılda modern insan olmanın anlamını sorguluyoruz.  ​​​​​​​Programın ikinci yarısında ise Paris'ten St. Petersburg'a giderek Marshall Berman'ın "azgel...

Marshall Berman'ın Katı Olan Her şey Buharlaşıyor adlı kitabında ele aldığı Baudelaire'in "Yoksulların Gözleri" ve "Kaybolan hale" şiirlerini Avrupa modernliğinin merkezi Paris'in sokakları, yeni inşa edilen bulvarlar ve dönüşen kent etrafında konuşuyoruz. Modernlik ve kent ilişkisinin çarpıcı izlerini, sınıfsal karşılaşmaları, kamusal alan içindeki özel alanı tartışıyoruz.  

Romanın mekanı olarak kenti, 19. yüzyılın yükselen modern şehrini Marshall Berman'ın 1981 tarihli Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor kitabı üzerinden konuşuyor; Berman'ın 19. yüzyıl modernliğinin önde gelen ismi "ilk modernist"i Baudelaire etrafında biçimlendirdiği modern ortam ve modern insan ilişkisini ele alıyoruz. 

Yoldaşlık arkadaşlık dostluk hattını, kadınlar arası arkadaşlığın en samimi örneklerinden biriyle kapatıyoruz. Elena Ferrante'nin Napoli Romanları serisinin ilk romanını, 2011 tarihli Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım 'ı, dört romanlık serinin ana karakterleri Elena ve Lila'nın 50 yıllık dostluğunu tartışıyoruz. Romanın anlatıcısı yazar Elena Greco'nun ortadan kaybolan arkadaşı Lila'nın hikayesini...

Orhan Pamuk'un 1985 yılında yayımlanan Beyaz Kale adlı romanında Hoca Efendi ile Venedikli Köle'nin efendi/köle, dost/düşman, hoca/öğrenci, sevgi/nefret, benzerlik/farklılık eksenlerinde hiç durmadan yer değiştirerek ilerleyen ilişkilerini ve birbirlerine dönüşmelerini ele alıyor; "Niye benim ben?" sorusunun peşine düşen romanın kimlik arayışını nasıl varoluşsal bir kaygıyla iç içe geçirdiğini, ka...

124. doğum gününü kutlayacağımız Nazım Hikmet'i anarken edebi ve düşünsel yolculuğunda ona eşlik edenleri, yoldaşlıklarını, dostluklarını ve aşklarını şiirleriyle birlikte konuşuyoruz.

Konuğumuz Selen Erdoğan ile Bilge Karasu'nun Gec e romanından Toni Morrison'un Sula 'sına onarıcı okumanın imkanlarını ele almaya devam ediyoruz. Virginia Woolf'un Dalgalar 'ına bakarak başka bir kolektivite formu olarak arkadaşlığı konuşuyor, The Banshees of Inisherin filminde erkeklik krizine yenilen bir dostluğu, nihayet yeniden Klara ve Güneş ile arkadaşlığın etiğini tartışıyoruz.   

Konuğumuz Ashoka Üniversitesi İngilizce bölümünde misafir öğretim üyesi Selen Erdoğan ile Bilge Karasu'nun Gece romanını konuşuyoruz.  Çocukluk arkadaşlığından homoerotik yakınlıklara ve diktatoryal karşılaşmalara evrilen, bastırılan arzuyu şiddete dönüştüren, iktidarın sürekli el değiştirdiği bir ilişki biçimini Gece'nin karakterleri üzerinden ele alırken, romanın paranoid yakın okumanın ötesinde...

Oğuz Atay'ın Tehlikeli Oyunlar 'ından Barış Bıçakçı'nın Bizim Büyük Çaresizliğimiz 'e uzanan yoldaşlık hattını bir geriye dönüşle Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur karakterlerine bağlıyor; tutunamayan erkeklerin önceki örneklerini Huzur 'un Mümtaz ve Suat'i üzerinden tartışıyor; dostluktan düşmanlığa, yıkıcı yakınlığa dönüşü, bireyi parçalayan modern krizi konuşuyoruz.

Oğuz Atay’ın 1972’de yayımlanan romanı Tutunamayanlar ’da Turgut ve Selim karakterlerinin dostluğunu ele alıyoruz. Selim’in intiharının ardından, onun geride bıraktığı metinleri okuyarak bir “tutunamayan”a dönüşen Turgut’un Selim’le kurduğu metinsel ilişkiyi; arkadaşlıktan usta-çıraklığa, aşıklıktan yoldaşlığa uzanan homososyallik bağlamında tartışıyoruz.

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Olcay Akyıldız ile kadınlar arası yoldaşlık ve homososyal bağları Nezihe Meriç'in Korsan Çıkmazı romanı ve Nezihe Meriç-Gönül Hürkuş mektuplaşmaları etrafında ele alıyor; kadın dostluğunun, yakınlığının izlerini sürüyoruz.