Wetenschap Vandaag | BNR

Schade aan de vaten in onze hersenen kan voor allerlei problemen zorgen. Bijvoorbeeld op het gebied van taal of ons geheugen. Onderzoekers van het UMC Utrecht hebben nu slimme software ontwikkeld waarmee ze aan de hand van hersenscans proberen deze schade te voorspellen. In deze audio hoor je neuroloog en onderzoeker Matthijs Biesbroek en neuroloog in opleiding en promovenda Mirthe Coenen van het...

Terwijl honden tegenwoordig grotendeels gefokt worden op uiterlijke kenmerken, werd er verder terug in de tijd vooral gefokt op gedrag. En dat is volgens een nieuw onderzoek terug te zien in hersenstructuren van honden die vergelijkbare vaardigheden hebben.  Voor de studie is gekeken naar de genen van 4000 honden. Daartussen zaten zowel huisdieren, als half tamme en wilde honden, zoals wolven en c...

525 miljoen jaar oud is het fossiel waarin een bijzondere ontdekking werd gedaan. Al in 1984 werd het gevonden, maar pas nu konden onderzoekers zien wat er echt in verstopt zat.  Het gaat om een fossiel van een wormachtig zeediertje van 1,5 centimeter met allemaal kleine stompe pootjes, een beetje zoals een duizendpoot. In Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Amerika vind je nu nog verre familie, maar...

Al eeuwen merken schippers van de wereldzeeën op dat ze de ergste stormen moeten trotseren wanneer ze zich op het zuidelijk halfrond bevinden. Nu denken onderzoekers te weten waarom het daar stormachtiger is dan op andere plekken.  Sinds de jaren tachtig bevestigt ook satellietdata dat de stormen op het zuidelijk halfrond – waar je onder andere Australië en delen van Afrika en Zuid-Amerika vindt -...

Onderzoekers zijn het oudste DNA ooit op het spoor gekomen. Het geeft ons een kijkje in hoe een stukje van onze planeet er 2 miljoen jaar geleden uitzag. De samples zijn afkomstig uit de Kap København Formatie van Noord-Groenland en laten zien dat daar in die tijd - toen het er zo'n 10 tot 17 graden warmer was - rendieren en knaagdieren leefden, er berken, coniferen en populieren groeiden en er ze...

Wij mensen kunnen tegenwoordig amper onze weg vinden als we het zonder GPS moeten doen, maar een heleboel andere dieren hebben daar geen enkele moeite mee.  Neem monarchvlinders bijvoorbeeld, die leggen elk jaar met miljoenen tegelijk meer dan 4000 kilometer af van Noord-Amerika naar Mexico om daar te overwinteren, waarbij ze gebruik maken van het aardmagnetisch veld om hun richting te bepalen. Oo...

De bekende kattenparasiet toxoplasma - waar je vooral als je zwanger bent ver van uit de buurt moet blijven - blijkt er in wolven voor te zorgen dat ze sneller de leider van een groep worden. Dit heeft zowel gevolgen voor de inrichting van ecosystemen als onderzoek naar gedrag. Onderzoeker Jaap de Roode van Emory University in de VS doet zelf onderzoek naar parasieten en hoe dieren zichzelf daarte...

Tweelingen kunnen op elkaar lijken, maar zelden ziet hun leven er exact hetzelfde uit. In onze darmen - blijkt uit onderzoek - is dat een ander verhaal. Daar kiezen twee tegelijk geboren dochtercellen graag precies hetzelfde pad. En het is hun moeder die ze daartoe aanzet.  In deze audio hoor je Jeroen van Zon van AMOLF . Hij vertelt meer over de bijzondere processen in onze darmen en wat ze preci...

Mensen worden over het algemeen niet geassocieerd met schubben, maar daar moeten we volgens een onderzoek naar tanden anders over na gaan denken.  Hoe zijn tanden namelijk ooit ontstaan? Tanden die ervoor zorgden dat je als dier ineens beter prooien of planten vast kon pakken en ze ook nog eens makkelijker in stukjes kon krijgen. Het begon volgens onderzoekers allemaal bij één soort vis. De voorou...

Na tientallen jaren voorbereiding is vandaag de officiële bouw van start gegaan van de grootste telescoop ter wereld, tevens de gevoeligste radiotelescoop ooit gemaakt. Een project waar ook Nederland een belangrijke rol bij speelt. In deze audio bespreken we met Roelien Attema-van Waas van ASTRON waar de telescoop naar gaat kijken en welke rol Nederland precies binnen het project heeft. Lees hier...

Een plant die veel voorkomt in Japan - de Cayratia japonica - kan een trucje dat nooit eerder is gezien bij bloemen: meerdere keren van kleur veranderen.  Er zijn wel honderden planten met bloemen die gedurende hun ontwikkeling tot volwassen plant een kleurverandering doormaken, maar niet eerder is er eentje gevonden die ook weer terug verandert. Van oranje naar felroze en weer terug naar oranje....

Een nieuwe theorie stelt dat het Prikkelbare Darm Syndroom weleens een link zou kunnen hebben met de zwaartekracht op aarde.   Bedenk maar eens, zegt de onderzoeker uit LA die met deze hypothese komt, dat je organen de hele dag door naar beneden worden geduwd. Wat als de klachten die bij het Prikkelbare Darm Syndroom horen - zoals kramp, zweten en rugpijn – een signaal zijn dat het lichaam last he...

Veertig jaar geleden kreeg de eerste patiënt de diagnose HIV. Destijds was het een dodelijke ziekte waar geen kruid tegen opgewassen was. Maar in de tussentijd is er veel veranderd. Er zijn nu goed werkende medicijnen en als je die slikt kan je het virus niet meer overgedragen. Mensen met hiv hebben een even goede levensverwachting als ieder ander. Genezing is vlákbij. De eerste vier mensen zijn a...

Als we ver genoeg teruggaan in de tijd, dan vinden we daar de laatste voorouder die de mens deelde met inktvissen: een wormachtig dier, met beperkte intelligentie.   Op een later moment in de evolutie van dieren, zijn twee groepen ontstaan: gewervelden en ongewervelden. De gewervelde groep dieren, waar onder andere mensen en apen onder vallen, ontwikkelde grote en complexe breinen. Ongewervelden.....

Ze gebruiken echolocatie om in het donker insecten te kunnen vangen, maar als vleermuizen communiceren met elkaar gebruiken ze een andere techniek. Eentje die ook wordt gebruikt door.. death metal zangers. In deze audio hoor je onderzoeker Coen Elemans van de University of Southern Denmark. Lees hier meer over het onderzoek: Bats growl like death metal singers and Mongolian throat singers .  See o...

Hoe kan een chirurg bij een operatie nog beter zien waar de bloedvaten en klieren liggen? Een student van de TU Delft ging op zoek naar een nieuwe techniek waarmee dit mogelijk wordt en vond deze ook. Bij borstkanker worden in sommige gevallen de lymfeklieren uit de oksel verwijderd. Vaak gevolgd door bestraling. Dat kan behoorlijk nare gevolgen hebben, waarbij het vocht uit de lymfeklieren niet m...

Meer dan de helft van de vrouwen in de VS heeft overgewicht of obesitas tijdens hun zwangerschap. Dat levert gezondheidsrisico's op voor deze vrouwen, maar het is ook van invloed op de hersenen van hun kinderen. Er zijn hints dat overgewicht bij de moeder er - vooral bij jongens - voor kan zorgen dat er een vergrote kans op depressie of autisme is. Maar hoe kan vetweefselopbouw bij de moeder er no...

Wetenschappers van het Nederlandse onderzoeksinstituut DIFFER hebben een database gemaakt met bijna 32.000 moleculen die mogelijk gebruikt kunnen worden in toekomstige batterijen. Het gaat specifiek om moleculen die interessant zijn voor flowbatterijen. Deze zijn veelbelovend omdat de energie-inhoud van dit type batterijen eenvoudig op te schalen is. Daarmee kan de batterij een belangrijke rol gaa...

Hele heftige terugkerende hoofdpijn, misselijkheid en gevoeligheid voor licht: migraine kan een flinke impact hebben op iemands leven. Naar schatting lopen er wereldwijd 148 miljoen mensen met chronische migraine rond. Maar helemaal snappen waar het vandaan komt en hoe het werkt doen we niet.  Nou zitten er rondom de bloedvaten in onze hersenen ruimtes gevuld met vloeistof. Deze ruimtes kunnen beï...

Roofmieren, of trekmieren, staan bekend om de destructie die ze als rondtrekkende kolonie achterlaten op hun pad, waarbij ze wel 500.000 prooien per dag kunnen wegwerken. Je vindt ze vooral in de tropen, waar ze in lange slierten tussen de bomen door trekken. Maar ooit, ooit had we ze ook hier, blijkt uit nieuw onderzoek.  Verstopt in een laatje en onderdeel van een 100 jaar oude museumcollectie,...

De grote trap is een enorme vogel. Van alle vliegende vogels is het - met mannetjes van wel 16 kilo - de zwaarste ter wereld. Je vindt ze in Europa vooral in Spanje. Heel af en toe dwaalt er ook eentje door Nederland.  Om een partner te vinden komen mannetjes elk jaar op dezelfde plek bij elkaar om vervolgens een indrukwekkende show weg te geven aan bezoekende vrouwtjes. De beste entertainer wint....

Hij was een lakenhandelaar met een liefde voor lenzen en werd uiteindelijk één van de belangrijkste pioniers van de microscopie: Antoni van Leeuwenhoek. Volgend jaar is het 300 jaar geleden dat hij overleed en staat er van alles op het programma om zijn werk te vieren.  Conservator Tiemen Cocquyt van Rijksmuseum Boerhaave geeft alvast uitleg over één van de onderzoeken die bij dat programma hoort:...

De leefomgeving van vissen kan sterk variëren. Tussen zout- en zoetwater en soms zelfs tussen nat en droog. Sommige vissoorten kunnen namelijk tot wel een week op het droge overleven. Deze wisselende omstandigheden vragen om geavanceerde waterwerken in hun cellen.  Voor cellen in alle dieren geldt dat het van levensbelang is om de waterbalans goed te houden. Mocht er te weinig water via het membra...

De James Webb ruimtetelescoop heeft in ongekend detail de atmosfeer van exoplaneet Wasp-39b in kaart gebracht. Volgens astronomen gaat wat ze hebben gezien het onderzoek naar exoplaneten totaal veranderen. In deze audio hoor je Amy Louca van de Sterrewacht Leiden en Jean-Michel Desert van de Universiteit van Amsterdam. Lees hier meer: Webb onthult chemisch profiel van de atmosfeer van exoplaneet W...

De ontdekking van een zelflerend molecuul, door wetenschappers van de Universiteit Twente, is een belangrijke doorbraak in de wereld van computers. Het molecuul brengt super-energiezuinige supercomputers een stap dichterbij. De eigenschappen van het molecuul werden bij toeval ontdekt; het gedraagt zich precies als de synapsen in menselijke hersenen. Vooral het extreem lage energiegebruik van het m...