Wetenschap Vandaag | BNR

Typen op onzichtbare toetsenborden, een object identificeren alleen door het aan te raken, of handgebaren gebruiken om met een app of ander persoon op afstand te communiceren: het is dankzij onderzoekers van Stanford allemaal weer een klein stapje dichterbij.  Op verschillende manieren wordt geprobeerd om kunstmatige intelligentie en handbewegingen te combineren. Polsbandjes die spieractiviteit me...

Het vormen van weefsel en organen is één van de belangrijkste bezigheden van cellen in de embryonale fase van ons leven. Om deze super ingewikkelde taak voor elkaar te krijgen moeten cellen onderling met elkaar communiceren. Ze gebruiken hier zowel biochemische signalen voor, als mechanische. Je zou het kunnen zien als reuk en tast.  Weten hoe dit allemaal precies werkt leert ons niet alleen meer...

Ik kwam voorbij een filmpje van de American Chemical Society met de vrij vertaalde titel: waarom antivries van je lijstje af mag als bruikbaar dodelijk gif. Je snapt: dat moest ik even kijken.  Een veel gebruikt bestanddeel van antivries voor in onder andere auto's is ethyleen-glycol: net als ethanol, een alcohol. Op zichzelf bevriest het bij -12, maar in combinatie met water verandert dat. Bij ee...

Het was een bewogen jaar, zeker ook op wetenschapsgebied. We ontkomen er niet aan om ook in deze rubriek terug te kijken. Wat waren de hoogtepunten? Welke afleveringen werden in 2022 het meest beluisterd? En wie van de presentatoren kent de meeste (enigszins obscure) wetenschapsfeitjes? See omnystudio.com/listener for privacy information.

Cognitieve empathie, of: 'theory of mind', is de mogelijkheid om de emoties van anderen te herkennen en hun perspectief in te schatten. Een test die vaak gedaan wordt om te bepalen in welke mate iemand dit kan is de Eyes Test . Proefpersonen krijgen foto's te zien van alleen mensen hun ogen en moeten dan een woord kiezen dat zo goed mogelijk omschrijft wat degene op de foto denkt of voelt.  Dit on...

Onderzoekers hebben een nieuwe bloedtest ontwikkeld waarmee Alzheimer al in een vroeg stadium gedetecteerd moet kunnen worden. De onderzoekers hopen dat de test dure hersenscans en pijnlijke ruggenprikken kan gaan vervangen. Lees hier meer: New biomarker test can detect Alzheimer’s neurodegeneration in blood . De paper vind je hier: Brain-derived tau: a novel blood-based biomarker for Alzheimer’s...

Zelfs als twee mensen tijdens de kerstdagen precies evenveel van hetzelfde eten naar binnen hebben gewerkt, kan het zo zijn dat de één die pondjes wel ziet zitten en de ander niet. Hoe kan dat? Onderzoeker Henrik Roager van de Universiteit van Kopenhagen vertelt dat ze wat opvallende dingen zagen toen ze bestudeerden of er een link is tussen hoe de microben in ons spijsverteringsstelsel energie ui...

Hoe is complexe spraak ontstaan? Om op die vraag een antwoord te vinden wordt al lange tijd naar apen gekeken. Maar vergelijk je de klanken en roepen van de meeste apensoorten, dan valt op dat daar weinig medeklinkers in te horen zijn. Waar zijn die medeklinkers, die in al onze talen zitten, dan vandaan gekomen?  Gorilla's, chimpansees en bonobo's kunnen wel klanken produceren die lijken op onze m...

Ooit gehoord van de Europasaurus? Het was een grote planteneter met een lange nek die ongeveer 154 miljoen jaar geleden leefde op een klein eilandje in wat nu Duitsland is. Het is familie van de bekende Brachiosaurus en behoort daarmee tot de groep grootste landdieren die ooit op aarde hebben rondgelopen. Tussen de familieleden zitten uitschieters van wel 40 meter in lengte, maar de Europasaurus w...

De glaskikker doet zijn naam en superhelden eer aan door zichzelf doorzichtig te maken als hij ergens een dutje aan het doen is. Maar hoe het diertje dit voor elkaar krijgt was lange tijd onbekend. Nu weten we hoe hij dit doet.  Ook als de kikker zijn trucje niet doet is hij al aardig lastig te spotten. Hij is maar een paar centimeter groot, vooral actief in de nacht en met zijn groene kleur valt...

Bijen en wespen gebruiken hun angel om zichzelf en hun kolonie te beschermen. Omdat die angel ooit is ontstaan vanuit de ovipositor - een eierleggend orgaan in vrouwtjesinsecten - ging men er lange tijd vanuit dat de mannetjes niet konden steken. Die hebben immers geen angel.   Je voelt hem al aankomen. Ook omdat het de titel van dit verhaaltje is. Toen een onderzoeker een wespensoort aan het best...

Er is veel goed nieuws te verwachten op wetenschappelijk gebied in 2023. Wetenschap Vandaag stipt drie ontwikkelingen aan waar Nederlandse wetenschappers zich op verheugen, voor het komend jaar.  In deze rubriek vandaag aandacht voor: Maanreizen, de Einstein-telescoop en, eindelijk: een werkend medicijn tegen de ziekte van Alzheimer.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Net als onze huid zweet, of kippenvel kan krijgen, reageert ook de huid van microben op hun omgeving. Vind je een fossiel van de huid van een microbe, dan kan dat dus iets zeggen over de omstandigheden waarin het lang lang geleden leefde. Om achter die omstandigheden te komen moet de fossiele huid vergeleken worden met die van nu levende bacteriën. Microbiële huiden, membranen genoemd, zijn gemaak...

Kan kennis vanuit de genetica helpen bij het beter behandelen van mensen met ernstige psychosen? En hoe dan? Daar is in een groot net afgerond onderzoek naar gekeken.  Jurjen Luykx - hij ziet als psychiater patiënten bij GGnet en werkt als onderzoeker bij het Maastricht UMC en ook het UMC Utrecht - vertelt hoe het hebben van een genetisch profiel van de patiënt zou kunnen helpen bij het bepalen va...

Malaria niet in de mens, maar in de mug zelf bestrijden: met die nieuwe tactiek hopen onderzoekers van de Universiteit Twente de ziekte - die nog altijd voor enorm veel zieken en doden zorgt- beter aan te kunnen pakken. In deze audio hoor je onderzoeker Jos Paulusse van de Universiteit Twente. Hij vertelt meer over het nanodeeltje dat ze hebben ontwikkeld als vervoermiddel voor medicijnen die hun...

Bij een deel van de vrouwen met borstkanker is het verwijderen van een gehele borst de beste behandeling. In sommige gevallen, zoals wanneer blijkt dat iemand genetisch een verhoogd risico heeft om borstkanker te krijgen, wordt dit preventief al gedaan. Voor het reconstrueren van de borst na deze behandeling, als die reconstructie gewenst is, zijn er meerdere opties. Waaronder de bekende borstimpl...

Een immuuncel die tot nu toe volledig over het hoofd werd gezien in kankeronderzoek, blijkt mogelijk juist een hele belangrijke rol te spelen bij het aanslaan van immuuntherapie. In deze audio hoor je internist-oncoloog Marleen Kok van het Nederlands Kanker Instituut en onderzoeker Karin Visser, ook van het NKI en het Oncode Instituut. Lees hier meer: Onderbelichte afweercel blijkt belangrijk voor...

Het gaat niet goed met de vijgenboom. Wereldwijd nemen de aantallen af. Eén van de oorzaken daarvoor is een veelvoorkomende ziekte die wordt veroorzaakt door een schimmel, die weer wordt overgedragen door een kevertje.  Nou draagt dit beestje wel meer schimmelsoorten bij zich en onderzoekers uit Japan waren benieuwd welke daarvan nou echt schadelijk waren. Helaas moesten voor dit onderzoek wel een...

In de meeste gevallen zijn het de ouders die de baby's te eten geven. Maar toen onderzoekers een mierenkolonie aan het bestuderen waren, zagen ze iets opmerkelijks. Poppen zijn mieren in hun coconfase. En wat doe je als je een pop bent in een cocon? Vrij weinig. Mieren in deze fase van hun leven staan niet bepaald bekend om hun actieve bijdrage aan het kolonieleven. Ze liggen daar maar een beetje...

Een zachte, vormbare robot, die geen batterij of snoertje nodig heeft om te bewegen, die op moeilijke plekken kan komen, zoals diep in het menselijk lichaam bijvoorbeeld: dat is waar een flink aantal onderzoekers met wisselend succes aan werkt.  Een nieuwe telg van de soft robotics-familie is er eentje die niet veel nodig heeft om te verplaatsen en als hij zich voortbeweegt doen zijn bewegingen de...

Boven lang gras uit kunnen kijken, armen gebruiken om voorwerpen te tillen: prima redenen om op twee benen te gaan lopen in plaats van on all fours . Maar veel van onze voorouders leefden grotendeels in bomen en daar is dat dan weer niet het handigst, zou je denken.   Het idee is lange tijd geweest dat we rechtop zijn gaan lopen omdat onze habitat veranderde. Van heel veel bomen, naar meer open vl...

In het nieuwe hypermoderne Biodesign Lab van de TU Delft werken onderzoekers aan ontwerpen gemaakt van levende organismen. Denk aan een beeldscherm van bacteriën bijvoorbeeld, of groeiende gordijnen die de lucht in je huis zuiveren. En wat dacht je van een bank van schimmel die meegroeit met je gezin en die zichzelf repareert als hij stuk is.  In deze audio hoor je professor Elvin Karana en promov...

Marsrover Perseverance heeft audio opgenomen van een speciaal weersverschijnsel op de rode planeet. Ook breken er spannende tijden aan voor de rover en de helikopter die hem vergezelt.  In deze audio hoor je Roger Wiens, hoofdonderzoeker en bediener van het SuperCam-instrument op de Mars-rover . Hij vertelt onder andere meer over het belang van de opname die ze hebben gemaakt.  Lees hier meer: NAS...

Op 28 september 2018 werd Sulawesi - één van de eilanden van Indonesië - geraakt door een zware aardbeving met een magnitude van 7.5. Nou was die aardbeving niet geheel onverwacht vanwege de breuken in de platen onder het eiland, alleen de tsunami die kort na de aardbeving volgde wel. Bij dit type breuk, waarbij de platen langs elkaar bewegen en er geen beweging omhoog of omlaag is zou je geen vlo...

Zicht, gehoor, reuk, smaak, tast: de vijf zintuigen die iedereen kent. Maar er is een zesde, die minder bekend is: proprioceptie. Daarbij ontvangt ons centraal zenuwstelsel informatie over onze spieren en gewrichten, onze houding en ons plaats in de ruimte.  Dit onbewuste zintuig zorgt ervoor dat we niet tegen dingen aanbotsen en dat we zelfs met ons ogen dicht een kopje koffie naar onze mond kunn...