Tygodnik Powszechny: Nauka

Punktem wyjścia rozmowy jest raport „Młodzi o nauce i naukowcach”, który pokazuje, że nastolatki widzą naukę przede wszystkim w jej materialnych przejawach - od aplikacji po szczepionki - ale rzadko mają bezpośredni kontakt z badaczami. W podcaście rozbrajamy stereotyp „siwego pana w kitlu” i rozmawiamy o tym, jak doświadczenie, współtworzenie i możliwość… popełniania błędów budują zaufanie do bad...

Rozmawiamy z naukowcami o empatii w epoce sztucznej inteligencji: dr. hab. Marcinem Moskalewiczem z Instytutu Badawczego IDEAS oraz Maciejem Skorko z Centrum Nauki Kopernik. Tegoroczna edycja Festiwalu Przemiany w Centrum Nauki Kopernik odbywa się pod hasłem „Empatia. Dla naiwnych czy odważnych?”. Będziemy się przyglądać empatii i współczuciu z różnych perspektyw: neuronauki, biologii ewolucyjnej,...

W bibliotece w Rawiczu, w galerii sztuki w Krośnie, na sali szkoleniowej z położnymi – wszędzie tam, gdzie edukacja przestaje być formułką, a staje się relacją, odwagą i wspólnym działaniem. Rozmawiamy z trzema kobietami, które codziennie „przewracają” tradycyjne wyobrażenia o tym, gdzie i jak można się uczyć. To rozmowa o zmianie, która zaczyna się od pytania. Co zrobić, żeby młodzi ludzie napraw...

Czego uczniowie naprawdę potrzebują, żeby zainteresować się nauką? Czasem wystarczy spojrzeć w niebo – i zrozumieć, że pytania o kosmos to tak naprawdę pytania o życie, technologię, klimat i przyszłość. Tematyka kosmiczna, choć może brzmieć jak domena specjalistów z NASA, w polskich szkołach staje się dziś jednym z najskuteczniejszych narzędzi do nauczania przedmiotów ścisłych. W tle są doświadcze...

W najnowszym odcinku „Miłego antropocenu!” rozmawiamy o jednej z najbardziej futurystycznych dziedzin współczesnej nauki – biokomputingu. Naszą gościnią jest dr Ewelina Kurtys, neurobiolożka i inżynierka związana ze szwajcarską firmą Final Spark, która pracuje nad komputerami zbudowanymi z... żywych neuronów. Czym różni się przetwarzanie informacji przez prawdziwy neuron od obliczeń cyfrowych...

Historia się kończy. Świat wyszedł już z epoki powstających i upadających cywilizacji, z epoki wojen. Granice państwowe powoli się zestalają, a gdy tylko zastygną i wszystkie państwa będą liberalnymi demokracjami, nastąpi koniec historii.  Można też uważać inaczej: człowiek przecież nigdy się nie zmieni! Zawsze będą wojny, imperatorzy i upadające cywilizacje, nasza własna smętna cywilizacja Z...

Elektroniczny leśnik może jeszcze w tym roku zacząć patrolować polskie lasy. Naukowcy z dwóch poznańskich uczelni pracują nad robotem, którego zadaniem będzie monitorowanie stanu leśnej przyrody. A lasy, jak się okazuje, są dla robota środowiskiem bardziej ekstremalnym niż inne planety. O tym, co taki robot musi umieć i co na niego dybie między drzewami, Wojciech Brzeziński rozmawia z dr inż. Anną...

Ze szkoły – o krok do kosmosu. Uczestnicy konkursu CanSat muszą podjąć się nie lada wyzwania. Polegając przede wszystkim  na własnych siłach, entuzjazmie i umiejętnościach, muszą własnoręcznie zaprojektować i zbudować prototyp satelity, wielkości puszki po napoju. Co daje uczniom takie wyzwanie i czego uczy kosmiczny konkurs – o tym w naszym dzisiejszym podkaście, realizowanym we współpracy z...

Wiele mówi się dzisiaj o tym, że urządzenia technologiczne zastąpią kiedyś człowieka: że sztuczna inteligencja będzie kiedyś lepiej i szybciej od nas wykonywać wszystkie wyobrażalne zajęcia ludzkie. Jest pewien człowiek, który mówi: świetnie! Dzisiaj chciałbym opowiedzieć, jak na przyszłość naszego gatunku, i całego kosmosu, patrzy Ray Kurzweil, jeden z najsłynniejszych futurologów świata.  W...

Są niezwykle jasne, niezwykle szybkie i niezwykle tajemnicze. Tak zwane szybkie błyski radiowe od kilkunastu lat fascynują astronomów, bo jedne z najbardziej energetycznych zjawisk we wszechświecie wciąż pozostają bez wytłumaczenia. Hipotez jest wiele – od dziwacznych gwiazd-magnesów po obce cywilizacje. Gościem „Tygodnika” jest astronom Marcin Gawroński. *** GDZIE TERAZ ZNAJDĘ INNE CYKLE „TYGODNI...

W globalnych badaniach inteligencji zauważono, że już od II wojny światowej systematycznie rośnie IQ całych populacji, i to na całym świecie. Typowy wynik to wzrost o ok. 10-15 punktów od lat 50. do końca XX wieku. W latach 90. w wielu krajach efekt ten, zwany efektem Flynna, zaczął się wypłaszczać, a dzisiaj wydaje się, że nawet się cofa. Tylko dlaczego? Może być to coś zupełnie niewinnego, jak o...

Stworzony przez polskich inżynierów wielki model językowy PLLuM ma już wkrótce sprawić, że sprawy urzędowe będzie załatwiać się prościej i sprawniej. Inteligentny asystent urzędnika i aplikacja dla obywateli mogą dramatycznie zmienić to, jak prowadzone będą administracyjne procedury.  Czy wielkie modele językowe to szansa na sprawne państwo i dlaczego właściwie mamy budować własne, skoro...

Wszystkie dane wskazują na to, że w ostatnich dwóch latach udział treści generowanych przez boty w mediach społecznościowych wzrósł do ok. 25-50%. Jeśli ten trend się utrzyma – a są powody, by tak sądzić – czeka nas ciekawa przyszłość.  Ludzie mogą stać się nieświadomą albo świadomą mniejszością w internecie, aktywność może zejść do internetowych „podziemi”, ale może też dojść do „przestrzele...

Gośćmi tego odcinka są dr Katarzyna Lindner-Cendrowska z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN oraz dr Marek Konefał z Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu. dr Katarzyna Lindner-Cendrowska i dr Marek Konefał są autorami pracy opublikowanej właśnie w magazynie Scientific Reports, która odpowiada na pytania o ryzyka związane z uprawianiem sportu w dobie galopującego global...

Zwykle mówi się o dwóch głównych epokach w dziejach internetu: Web 1.0 i Web 2.0. W pierwszej treść tworzyli właściciele stron, a w tej drugiej – która trwa rzekomo do dziś – użytkownicy.  Web 2.0 to więc era „user-generated content”, a jej flagowymi projektami są Facebook, YouTube czy Reddit. Co jednak, gdy za rosnącą część treści odpowiadają już nie ludzie, ale boty? W ostatnich miesiącach...

Nasz gość opowiada o tym, co to oznacza, że już wkrótce będziemy żyć w otoczeniu maszyn, które przynajmniej udają, że myślą – a może więcej niż tylko udają? Czy jesteśmy w stanie z nimi spokojnie współpracować i nawzajem się rozwijać? Prof. Michał Kosiński jest psychologiem społecznym i data scientist z Uniwersytetu Stanforda. Od lat zajmuje się tym, jak ludzie i technologie wzajemnie na siebie wp...

Pewnie słyszeliście o światowych rankingach szczęścia? Co ciekawe, dwa najpopularniejsze z nich, "World Happiness Report" i "Gallup Global Emotions" wydają się mówić coś zupełnie przeciwnego. Ba, w pewnym całkiem poważnym badaniu naukowym wykazano, że Brytyjczycy byli szczęśliwsi podczas II wojny światowej niż w całym okresie powojennym, aż do roku 2000... Czym więc jest "szczęście" i czy da się j...

A dzisiaj optymistycznie. XXI to będzie wspaniały okres dla naszego poznania świata: coraz więcej osób ma chęć, czas, pieniądze i dostęp do wiedzy, pozwalające im na realne budowanie nauki. Mikroskopy, teleskopy, laboratoria chemiczne - wszystko to leży dziś u naszych stóp. Mamy też kapitalny dostęp do wiedzy i nowe narzędzie - wielkie modele językowe (LLM) - do jej syntetyzowania.  Z drugiej...

W okresie świątecznym wszyscy mamy intensywniejszy niż zwykle kontakt z rodzinami, a wiadomo, jak to w rodzinach: relacje bywają różne, zwłaszcza w rodzeństwach. I właśnie o rodzeństwach, tyle że zwierzęcych, rozmawiamy z dr Joanną Bagniewską. Dr Joanna Bagniewska jest zoolożką z uniwersytetu Brunela w Londynie i Uniswersytetu Oksfordzkiego, publikowała także w „Tygodniku Powszechnym”. 🌍 „Miłego...

Nie da się drugi raz odkryć, że to Słońce jest pośrodku Układu Słonecznego, że istnieją atomy, że życie ewoluuje, że Wszechświat miał początek. Wszystkie najważniejsze odkrycia naukowe zostały więc już dokonane, a nam zostało tylko nudne szlifowanie szczegółów. Zresztą badania pokazują, że artykuły naukowe są z każdą dekadą coraz mniej nowatorskie. Krótko mówiąc, XXI wiek to początek końca nauki....

Najnowsze technologie na zupełnie nieoczekiwane sposoby mogą pomóc diagnozować nasze własne choroby. Gościnią tego odcinka jest dr Daria Hemmerling z Wydziału Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Laureatka m.in. Nagrody Naukowej Polityki.i jedna z 24 kobiet, które należy obserwować w 2024 roku według magazynu Forbes Women. ...

Jak mały musi być śmieć, aby kwalifikował się jako „mikro”? Skąd właściwie się bierze mikroplastik i czy rzeczywiście winne są nasze ubrania i kosmetyki? Ile tak naprawdę jest tego mikroplastiku w głębinach oceanicznych, w lodowcach i wnętrzu ludzkiego ciała? I jakie są realne dowiedzione negatywne skutki zdrowotne obecności mikroplastiku w naszych ciałach?  Główne źródło: R.C. Thompson, W. C...

Cofnijmy się w czasie, żeby opowiedzieć o projekcie, który może być realizowany właśnie dzisiaj w Polsce. I żeby zastanowić się nad poważnymi problemami, które naszą cywilizację mogą spotkać w nieodległej przyszłości. Gościem tego odcinka jest dr Anna Łosiak z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk. 🌍 „Miłego antropocenu!” to nowy cykl w Podkaście Tygodnika Powszechnego, w którym opo...

Dużo się mówi o mikroplastiku , ale na co dzień natrafiamy głównie na zwykłe odpady plastikowe, czyli, mówiąc naukowo, makroplastik. To on wywołuje też masę problemów ekologicznych, nie mówiąc już o tym, że jest jednym ze źródeł mikroplastiku. Dzisiaj siadamy nad świeżutkim badaniem pokazującym, skąd na świecie biorą się odpady plastikowe, przy okazji obalając szereg mitów dotyczących choćby ekspo...

Bałtyk był podczas Drugiej Wojny Światowej miejscem zaciekłych walk, a ich pozostałości do dziś leżą na morskim dnie. Konwencjonalna amunicja i broń chemiczna zalegają w wielu miejscach. Także u polskich wybrzeży. Naukowcy z Polskiej Akademii Nauk opracowują plan zabezpieczenia tej potencjalnej ekologicznej bomby.  O tym, jak trudno oczyścić morze, dlaczego Polska będzie musiała przyznać się...