SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ အမံၤဟူသၣ်ဖျါလၢ အအိၣ်ဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတနီၤလၢအိၣ်ဒီးအစုၣ်အပျၢ်အၢမးသ့ၣ်တဖၣ် နာ်သက့ မ့မ့ၢ်ဘၣ်ဃးဒီး ကပီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဘူၣ်ဂ့ၤတခါလၢထံကီၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလၢအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်ဘှီဒီးသူကဒါက့ၤ ဖျးစတံးကပုာ် အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤထဲတခါဧိၤ ဟးဂီၤကွံာ်အကတီၢ် ခဲကနံၣ်အံၤ ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ် ဒုးနုာ်လီၤဝဲဒၣ်အီစထြ့လယါကီၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်မၤသကိး လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ မ့ၢ်တုၤဖဲ ၂ဝ၄ဝ န့ၣ်န့ၣ် ကမၤကတၢၢ်ကွံာ် ပတုာ်ကွံာ် ဖျးစတံး တၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးကသံၣ်ဒီသဒၢကရၢမိၢ်ပှၢ် ဟ့ၣ်ခွဲးလၢ တၢ်ကဆဲးဆူၣ်ထီၣ်ကသံၣ်ဒိသဒၢအဂံၢ် လီၤလီၤဆီဆီလၢ Omicron အကလုာ်သီအဂီၢ် မ့ၢ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ပှၤဘၣ်တၢ်ဆါဟဲအါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအပူၤကွံာ်စှၤကိးသီန့ၣ် သရၣ်စီၤအဲၣ်ဆူး လၢအမ့ၢ် Settlement Support worker ဖဲ Wyndham Community & Education Centre — WCEC, ဝ့ဒၢမ် ပှၤတဝၢဒီး တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဝဲၤလီၢ်တဂၤ ဒိးန့ၢ်ဘၣ် 2022 Lalor Hero Award ခိၣ်ဖးတၢ်လၤကပီၤခီဖျိလၢအဝဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤတၢ်ဖဲပှၤတဝၢပူၤအဃိန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအပူၤကွံာ်နံၣ်ဆံဖှိၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤ အီစထြ့လယါကီၢ် လဲၤခီဖျိဘၣ်ထံဒိၣ်ထီၣ်လၢအနးဒိၣ်မးလၢအကဲထီၣ်တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတခါန့ၣ်လီၤ. ဖဲ၂ဝ၂ဝ — ၂ဝ၂၂ နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်ဖးလဲၢ်အါမး ဘၣ်အိၣ်လၢထံအဖီလာ် သၢဘျီတုၤလွံၢ်ဘျီဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကညီသးစၢ်မုၣ် နီၣ်စိဟဲရံၤသ့စ့ၣ် လၢအဘၣ်တၢ်ကိးစ့ၢ်ကီးအမံၤလၢ နီၣ်သ့ၣ်သၣ်ဆၢ သးနံၣ်အိၣ် ၂၅နံၣ်တဂၤမ့ၢ် ဝဲ Graduate Engineer လၢအမၤတၢ်မၤဖဲ မဲလ်ဘၢဝ့ၢ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူ ခီပနံၣ် - Metro Trains Melbourne န့ၣ်လီၤ.

ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးလၢ တၢ်ထူၣ်ဖျိနုာ်လီၤဟံးန့ၢ် တၢ်အုၣ်ကီၤခီပနံၣ် Medibank တၢ်ပာ်ကီၤတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်န့ၣ် ပှၤလၢအမူအဒါအိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲရၢၢ်ရှါ ပှၤမၤကမၣ်အ့ထၢၣ်နဲးသဲစးကွီၣ်မ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပိာ်မုၣ်သးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်မၤဆါလီၤနီၣ်ကစၢ်အသး မၤသံလီၤနီၣ်ကစၢ်အသးဒၣ်ဝဲ အနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ လၢထံချၢကီၢ်ချၢတၢ်လီၢ်အဂၤသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ဟဲအါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

လၢနီၣ်ခိနီၣ်သးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီး တၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤအဂီၢ် နီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤန့ၣ် အလီၢ်အိၣ်သပှၢ်ပှၢ်လၢ တၢ်ကမၤအီၤထီဘိန့ၣ်လီၤ.

တၢ်သးဘံး မ့တမ့ၢ် တၢ်သးအံး (Asthma) တၢ်ဆါန့ၣ် ကဲထီၣ်အသးဒ်လဲၣ်. အတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ် ဒီး တၢ်ကူစါအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ် သရၣ်မုၣ်နီၣ်လါဖီ လၢအမ့ၢ်ပှၤဟ့ၣ်ဆူၣ်ချ့တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဖဲ Multicultural Centre for Women's Health – MCWH ရှဲပၠးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိး တၢ်အီၣ်တၢ်အီ တၢ်ဖိတၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ် အပှ့ၤကလံၤဒိၣ်ထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်တမုာ်လၢပှၤအီစထြ့လယါဖိအါဒံအါဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ

တၢ်ကစီၣ်တဝၢအတၢ်သဘျ့ဒီး ကမျၢၢ်တၢ်ကစီၣ်အမဲာ်ဖံးအက့ၢ်အဂီၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ်မးတခါလၢတၢ်အိၣ်ပှဲၤဒီးဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်အကံၢ်အစီလၢအဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ် လၢအမ့ၢ်တၢ်လီၢ်တခါ မ့တမ့ၢ် ထံကီၢ်တဘ့ၣ်လၢ ထံဖိကီၢ်ဖိဒီး ပှၤကွဲးတၢ်ကစီၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢအကပာ်ဖျါထီၣ် တဲဖျါထီၣ်အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဆိကမိၣ် အတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး မၤန့ၢ်ဒီး ဆဲးကျံးပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢအတလိၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး တၢ်နုာ်လီၤဂီၤစု...

လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢးဒုးအါထီၣ်စ့အ့ၣ်နွံဘျီတဘျီအံၤဘၣ်ဒိဆါပှၤအိၣ်ဒီးစ့ဟံးလိၢ်လၢတၢ်ပှ့ၤဟံၣ်ဃီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိးဒီးအမ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤပှၤကညီခွဲးယာ်ဒီး တၢ်ကပတုာ် တၢ်သူရှၢၢ်ရှါတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲကီၢ်ပယီၤပူၤအဂီၢ် ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလီၤဆီတဂၤ ဆီၣ်သခူထီၣ်ဝဲဒၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအကပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဒီး ထီဒါသကိးကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအပူၤကွံာ်တနွံန့ၣ် ကညီဆီၣ်ထွဲတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ပှာ်ဘျးစဲ (KPSN) ဃ့ထီၣ်ဝဲ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤပှၤဟ့ၣ်မၤစၢၤလၢပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကကွၢ်ထံသမံသမိးက့ၤအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤစၢၤ ဆူပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒီး အဲၣ်ဒိးလၢ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤပှၤဟ့ၣ်မၤစၢၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဟ့ၣ်လီၤခီဖျိတၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖဲဂံၢ်ခီၣ်ထံးကညီတၢ်ကရၢကရိလၢအအိၣ်ဖဲထံဆၢကီၢ်ဆၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢ Melbourne Cup န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲအီစထြ့လယါကီၢ်တၢ်ပြၢကသ့ၣ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ကသ့ၣ်တၢ်ပြၢတခါ အိၣ်တ့ၢ်လံအါန့ၢ် ၁၆ဝနံၣ်ဒီး ပှၤကမျၢၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ် လဲၤကွၢ်ကီအီၤ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ပြၢကသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤတခါန့ၣ်လီၤ.

ပှၤပၢၤစ့ Jim Chalmers တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်စ့တိာ်ပာ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်အခါဖဲလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၤတၢ်တတၢၤတနါ ခီဖျိ တၢ်ဆါသံသတြိာ်, ယူရပၤအပူၤ တၢ်ဒုးတၢ်ယာ် ဒီး ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး န့ဆၢၣ်တၢ်တတၢၤတနါသ့ၣ်တဖၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်လၢ Optus တၢ်ပာ်ကီၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဘၣ်တၢ်ထူၣ်ဖျိ ဒီးတၢ်ဟံးနံၣ်ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤဝံၤန့ၣ် တၢ်သးစၢၢ်ဆၢအိၣ်အါထီၣ်လၢ ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဝဲ ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိအဂ့ၢ်အကျိၤဘံၣ်ဘံၣ်ဘၢဘၢဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ။

ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် ကညီတဝၢခိၣ်နၢ်ဖဲဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်လိာ်အိၣ်သကိးဝဲဒီး လီၢ်ကဝီၤပဒိၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ဒီးတၢၣ်ပီၣ်သကိးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ ကညီတဝၢ ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်အီၤဘၣ်ဃးတၢ်ဒိးစဲးလၢတၢ်ကဲထီၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။

တၢ်ပှ့ၤတၢ်ဖဲအီးလဲ (online) အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကဲဘျုးဒ်အမ့ၢ်အပှ့ၤစှၤလီၤဒီး ညီဝဲဒၣ်လၢပှၤပှ့ၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ။

ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Anthony Albanese ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလၢ အဝဲအပဒိၣ် ပဒိၣ်ကဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ (paid parental leave) မိၢ်ပၢ်ဖိဆံးအိၣ်ဖျဲၣ်ဖိသီတၢ်ဟံးခွဲးလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် ၁၈နွံတုၤ ၂၆နွံ — လၢအလီၤလၢဝဲဒၣ်တုၤလၢ ၆လါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။

တၢ်ကူစါယါဘျါ ပှံာ်ဖးဒိၣ်ညိးတၢ်ဆါ ကျိၤကျဲအသီဟဲတုၤဃီၤဝဲဒၣ်လံန့ၣ်လီၤ။

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်မုၣ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဃိ တၢ်ဘၣ်ယိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ထီၣ်လၢ တၢ်အံၤကဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ် စ့တိာ်ကျဲၤလၢနံၣ်လၢအဟဲအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။

တၢ်ဆါသံသတြိၤလီၤကယးလီၤအလီၢ်ခံ အီစထြ့လယါကီၢ် ဒုးဟဲနုာ်အါထီၣ် ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အကျါ ပၣ်ဃုာ်ဒီးကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။

တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်ဃး မုၢ်ခွါတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အဂ့ၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒံးဝဲဒၣ် ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီလၢအကီဒိၣ်မးတခါ လၢမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကတၢၣ်ပီၣ်သကိးဒီးအဝဲသ့ၣ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။