SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

လါဖ့ၤဖြူၤအါရံၤ ၁၁သီ ၂ဝ၂၃ တနံၤအံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကညီဒီကလုာ်မုၢ်နံၤပှဲၤထီၣ် ၇၅ဝီတဝီအသိး ကညီဖိလၢကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢ ဃုာ်ဒီးကညီဖိဖဲ ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤသကိးဝဲဒၣ် ကညီဖိမုၢ်နံၤဒိၣ်မုၢ်နံၤထီတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.

နါစိၤယၤဖါ လၢအမ့ၢ်ပှၤဂဲၤလိာ်လၢပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် လၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီး အဲကလံးကစီၤပၤ King Charles III စံးဝဲဒၣ်လၢ ကစီၤပၤအံၤသ့ၣ်ညါဝဲကီၢ်ပယီၤပူၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်မၤအသးလၢခံကတၢၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဂ့ၤဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢးဆၢတဲာ်တၢ်မၤအါထီၣ်စ့အ့ၣ် လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးပှၤအီစထြ့လယါဖိအါမး တသီဝံၤအလီၢ်ခံ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပဒိၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဲသကိးဖဲဝ့ၢ်ခိၣ် ခဲဘါရၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ် အကျါန့ၣ် တၢ်မၤအါထီၣ်စ့အ့ၣ်အံၤ အိၣ်ဒၣ်ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီတခါလၢ တၢ်တၢၣ်ပီၣ်ညီနုၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိးပှၤလၢအတဘၣ်တၢ်ဆါ COVID နီတဘျီဒ်ဘၣ် မ့တမ့ၢ် ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢထဲတဖျၢၣ် ဖဲအပူၤကွံာ် ၆လါအလီၢ်ခံဒီးလိၣ်ဘၣ်ဆဲးဆူၣ်ထီၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢအဂံၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကန့ၢ်ဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢအဂီၢ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဆီတလဲအီၤန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ တၢ်ပီၢ်ထံအတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တခါလၢတၢ်ကဘၣ်မၤလိအီၤနီၣ်နီၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ပီၢ်လိထံ လၢမိၢ်ပၢ်ကိးဂၤဒဲးကြၢးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤန့ၣ်မ့ၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်.

အီစထြ့လယါကီၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤ တၢ်တြီတံာ်အသီ လၢအထီဒါကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ အတၢ်မၤကမၣ်ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ် (AFP) မၤပတုာ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤဝါထီၣ်စ့သူ ကျိၣ်စ့လၢတၢ်မၤန့ၢ်အီၤတဖိးဒီးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ တၢ်လဲၤဝးတရံးသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ တၢ်မၤဟးဂီၤကျိၣ်စ့တဖိးဒီးသဲစးအတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤတဘျီအံၤ AFP ပၢၤကီၢ်စံးဝဲလၢအမ့ၢ် တၢ်မၤအီၤန့ၢ်အဒိၣ်ကတၢၢ်တဘျီၤန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လါထံဖိကီၢ်ဖိ, ပှၤအိၣ်ဆိးလီၤစိၤ ဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤန့ၢ်ကလီ ကသံၣ်ကသီတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဒီး ကသံၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်ခီဖျိ တၢ်သြီနုာ်လီၤမံၤစရီဖဲ မဲဒံၢ်ခဲဝဲၤကျိၤအပူၤ, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်မၤန့ၢ်ကလီဆူချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲသနူ ဝဲၤကျိၤ တခါန့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၂၃ လါယနူၤအါရံၤ ၃၁သီ ကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢမုၢ်နံၤပှဲၤထီၣ် ၇၄ ဝီတဝီန့ၣ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒီး ကညီထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအလီၢ်ဒီးအသနၢၣ်ဒၣ်ဝဲ ဒ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်အသိး သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤသကိးဝဲကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ.

မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ အီစထြ့လယါကီၢ်လၢ အဘၣ်ထွဲဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် အတၢ်ပာ်သးလၢ တၢ်ကဆီတလဲ မၤလၤကပီၤဝဲဒၣ် မုၢ်နံၤအံၤ ဟဲအါထီၣ် ကွ့ၢ်ကွ့ၢ် ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤနံၤသီလၢအမ့ၢ် လါယနူၤအါရံၤ ၂၆သီအံၤ တၢ်ကမၤလၤကပီၤ မုာ်လၤသးခုအီၤအံၤ လၢပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟဲနုာ်လီၤန့ၢ်ဆူၣ်ဆူအဝဲသ့ၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ် မၤသံမၤဝီအဝဲသ့ၣ်အမုၢ်နံၤအဃိ လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်သးအုးမုၢ်နံၤတနံၤန့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်လၢ မဲဒံၢ်ခဲ “Medicare” အိၣ်ထီၣ်အါန့ၢ် အနံလွံၢ်ဆံအလီၢ်ခံ လီၢ်ခၢၣ်သးကီၢ်စၢဖှိၣ်ဆူၣ်ချ့ကိတိာ် ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ပနီၣ်လၢ အကစးထီၣ်မၤ တၢ်သမံသမိးဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤဝဲၤကျိၤအံၤ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ဒ်သိးအတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်ကဆူၣ်ထီၣ်ဒီး ချုးတၢ်ဆၢကတီၢ်အဂီၢ် ဒီး ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် ပဒိၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ် ဝဲၤကျိၤအံၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤသနူ အတၢ်ပာ်ဖျါန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါခိသွဲဝဲၤဒၢး (ATO) ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲ အပှၤသူစွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ဖဲအမၤတၢ်ဆဲးကျိးဒီးအဝဲသ့ၣ်အခါန့ၣ် မ်အသုတသူ ကမျၢၢ်တရ့လိာ်အတၢ်ဆဲးကျိး အကျိၤအကျဲတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ တၢ်မၤလီၤဖှံၣ်ဟုးသးဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤလၢအကါဒိၣ်သပှၢ်ကတၢၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.

ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် သရၣ်မုၣ်စ့ထူအဲၣ်မိရိၤလၢအမ့ၢ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဖဲ Wyndham Community and Education Centre - WCEC, ဝ့ဒၢမ်ပှၤတဝၢ ဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဝဲၤလီၢ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ၂ဝ၂၂နံၣ် John Nicol Community Service Award တၢ်လၤကပီၤ ခီဖျိအဝဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးမၤတၢ်လၢပှၤတဝၢအဂီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ကိးနံၤဒဲးန့ၣ် ပှၤဘၣ်မၤပူၤဖျဲးဝဲဒၣ် ပှၤဟးပှၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. နမ့ၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်စၢၤနသးန့ၣ် ဖဲနဟးဖျိးအခါ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ကအိၣ်လၢနကမၤပူၤဖျဲးလီၤနသးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ နမ့ၢ်ဟးဖျိးဒီးကျဲမ့ၢ်လီၤမၢ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်, တၢ်လၢနထံၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ကဒုးအိၣ်အါထီၣ်နတၢ်ကတဲာ်ကတီၤသးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ခီဖျိလၢ တၢ်ဆဲးကျိး ခီကနံၣ် အတၢ်ပာ်ကီာ် ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိအဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ထူၣ်ဖျိရၤလီၤသးအဃိ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ဖဲအဘူးထီၣ်ဒီးခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်တၢ်သူၣ်ဖှံသးညီအဆၢကတီၢ်အံၤ တၢ်ဟးလံၣ်အီၣ်လီအီၣ်တၢ်ကဟဲအါထီၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါဒီး ကီၢ်အမဲရကၤ ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢကမၤအါထီၣ်သုးတၢ်ဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ် ဒ်သိးဒီးအမ့ၢ်ထံကီၢ်လၢအတီခိၣ်ရိၤမဲ ခါဆူညါ တၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်အိၣ်သးဖဲ Indo-Pacific ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ဝ့ၢ်ဒိၣ်ကီၣ်ကးကရၢသ့ၣ်တဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အလူၤထၢကလီန့ၢ်ဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဒူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ကမှံၤဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. နာ်သက့န့ၣ် တၢ်ကမှံၤဒ်လဲၣ်တကလုာ်လၢအဝဲသ့ၣ်တူၢ်လိာ်ဒီးထၢအီၤလဲၣ် အဝဲဟဲထၢအီၤအခါဖဲလဲၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢန့ၣ်လီၤ.

ကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲလါဒံၤစဲဘၢၣ်အသီ ၁ဝ တနံၤအံၤ ပာ်ဖှိၣ်မၤလၤကပီၤသကိးဝဲ ကညီနံၣ်ထီသီ ၂၇၆၂ ဖဲ Horsham တၢ်လီၢ်လၢအအိၣ်ဖဲ ဝံးထိရံယါကီၣ်စဲၣ်မုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဆါသံသတြိာ် COVID-19 ကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်မၤလၤကပီၤဘၣ်က့ၤ ကညီနံၣ်သီလၢမဲာ်သကိးမဲာ် အဆိကတၢၢ်တဘျီန့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်လၢပနုာ်လီၤဆူ တၢ်ကိၢ်ခါကတီၢ်လံအဃိ Royal Life Saving Australia တၢ်ကရၢကရိလၢအမၤစၢၤ တၢ်မၤပူၤဖျဲးသးမူတၢ်မဲတၢ်မါ စးထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအသီတခါ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ကတြီဒီးဒီသဒၢ ပှၤလီၤအုးသံထံဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲပှၤသူၣ်က့သးပှၢ်အဂီၢ် ပှၤလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ် ပဒိၣ်ကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤတဂၤလၢ်လၢ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖဲနီၣ်ကစၢ်ဟံၣ်ပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ မ့တမ့ၢ် ဖဲတၢ်ကွၢ်ထွဲသူၣ်က့သးပှၢ်တၢ်လီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အိၣ်ဝဲ ၁၄ခါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ နၤမ့တမ့ၢ် နဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်တသးမံထွဲဒီးဝဲၤကျိၤတၢ်မၤစၢၤအံၤဘၣ်န့ၣ် တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်မၤအသးသ့လဲၣ်.

2022 World Cup ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ ဒီး ဖျၢၣ်ထူတၢ်ပြၢကရူၢ် D တၢ်လိာ်ကွဲအကူာ်တခါအသိး အီစထြ့လယါဖျၢၣ်ထူကရူၢ် Socceroos အံၤ မ့ၢ်မၤနၢၤတ့ၢ်လံဝဲဒၣ် Tunisia ဖျၢၣ်ထူကရူၢ်နာ်သက့ တၢ်အံၤတမ့ၢ်အဝံၤအတဲာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

မဲလ်ဘၢကညီသးစၢ် စီၤစါလ့မၠ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်ဒီး ကၢၤဃးက့ၤကညီလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတၢ်ဂဲၤကလံၣ် “ဒိ” ဒ်အမ့ၢ်ပှၤနဲၣ်လိ တၢ်ဂဲၤကလံၣ် “ဒိ” သရၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ပာ်ဖျါအသီတခါအပူၤ ဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ်စ့တၢးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ကနုာ်လီၤ မၤပတုာ် ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤတၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီး လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤထီၣ်ကျိၤကျဲသီ လၢကဒီသဒၢ တၢ်သူကမၣ် ကျိၣ်စ့တၢ်မၤဆါပယွဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး Reserve Bank of Australia — RBA ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအကြၢးကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤသးလၢ စ့သွၣ်သွံကအါထီၣ် ဒ်အမ့ၢ်စ့အလုၢ်အပှ့ၤကလီၤဒိၣ်ထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ် မ့ၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်တၢ်ဆှၢဟ့ၣ် ဖိတၢ်လံၤပီးလီ လၢပနံာ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလိၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ် ကဲထီၣ်သးတလီၢ်လီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.