SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ မ့ၢ်လၢ La Niña မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအဃိ တၢ်စူၤဖဲတၢ်ကိၢ်ခါအဆၢ်အတီၢ်န့ၢ် ကဲထီၣ်သးအါန့ၢ်လၢတၢ်တယးပာ်အနီၣ်ထိၣ်န့ၣ်လီၤ။

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ လၢပှၤအါဒံအါဂၤအဂီၢ် တၢ်အိသံးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်ညီနုၢ်မၤအီၤတခါ လၢတၢ်ရ့မုရ့သကိးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ နာ်သက့ ပှၤလၢအအိသံးအါတလၢအခၢးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လၢအနီၣ်ကစၢ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ကဲထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ခံမံၤလၢၤန့ၣ်လီၤ။

Monash ဖၠၣ်စိမိၤ ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ခဲကနံၣ်အံၤ ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ ကသံၣ်လၢယါဘျါ hay fever အဂီၢ်လံန့ၣ်လီၤ။

Scamwatch လၢအမ့ၢ်အီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤခိးကွၢ်ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိအတၢ်အိၣ်သးကရၢအံၤ ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲပှၤအီစထြ့လယါဖိ ဒီး မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်လၢ အဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးခီဖျိ Optus တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢထူၣ်ဖျိအံၤ ကအိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်သးဂ့ၤဂ့ၤ မ့ၢ်လၢပှၤဟးလီတၢ်ဝ့ၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်ဆှၢလံ လံာ်ပရၢ တၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ။

ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၄သီအနံၤန့ၣ် ကီၢ်ယူရပၤကညီပှာ်ဘျးစဲ - European Karen Network ထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလၢ အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဒီး ထီဒါဝဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် ခီဖျိလၢကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ဆှၢက့ၤဆူၣ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ လၢအဃ့ၢ်တၢ်ဒုးတၢ် ယၤ သ့ၣ်တဖၣ် က့ၤကဒါဆူကီၢ်ပယီၤပူၤအဃိန့ၣ်လီၤ။

ကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်ဝီအတၢ်ဘံဘူဒီး ကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအတၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့သ့ၣ်တဖၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢနကမၤန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤအံၤအဂီၢ်ဧါ။ တၢ်မၤစၢၤဝဲၤကျိၤအံၤ တၢ်ကြၢးဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤကလီအီၤဧါ မ့တမ့ၢ် ကြၢးအိၣ်ဒီးအဘူးအလဲဧါ။

တၢ်ကဲထီၣ်ပှၤဒိၣ်တုၤခိၣ်ပှဲၤန့ၣ် လၢတၢ်အိၣ်သးနီၣ်နီၣ်အပူၤတၢ်သူအတၢ်ကတိၤအခီပညီန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်။

အပူၤကွံာ်တယံၤဒ်ဘၣ် တၢ်ထုးဖျါထီၣ် ၂ဝ၂၁ တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိနီၣ်ဂံၢ် တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်လၢထံချၢကီၢ်ချၢအနီၣ်ဂံၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ။ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် လၢအအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်လၢ ထံချၢကီၢ်ချၢန့ၣ်အိၣ်ဝဲ ၇ကကွဲၢ်ဘျဲၣ် ဒီး ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် ၅.၈မျးကယၤန့ၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ပူၤန့ၣ် ကတိၤကျိာ်သ့အါန့ၢ်အဲကလံးကျိာ်န့ၣ်လီၤ။ အဃိနီၣ်ဂံၢ်နီၢ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အခီပညီအိၣ်လၢထံကီၢ်အံၤ...

တၢ်ကတိၤ Frontier Wars န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢ တၢ်သူအီၤညီနုၢ်ဖဲတၢ်တဲဖျါဘၣ်ဃး အပူၤကွံာ်အါန့ၢ်အနံၣ် ၁ဝဝ ဘျဲၣ် တၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီးတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢအကဲထီၣ်အသးဒီး ပှၤနုာ်လီၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ်ဒီး ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤ လၢအကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲပှၤအဲကလံးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအခါန့ၣ်လီၤ။

နီၣ်ပၤမုၣ်အဲလ်စဘဲး ၂ဂၤတဂၤ သံဝံၤအလီၢ်ခံလၢအဲကလံးကီၢ်ဘီမုၢ် အပူၤကွံာ်လၢပျၢၤဒီး ခ့ခါဆၢတကီၢ်ခဲကနံၣ်အံၤ တၢ်မၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ် တၢ်ဟ့ၣ်သါအဖီခိၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သး အကလုာ်ကလုာ််န့ၣ်လီၤ။

အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ မ့ၢ်ထံကီၢ်တဘ့ၣ် လၢအဆဲးဟံးဃာ် အဲကလံးတၢ်မၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ် အတၢ်ဟ့ၣ်သါ ဒီး ဆဲးသူဝဲဒၣ် အဲကလံးစီၤပၤတၢ်ပၢတၢ်ပြး အထံကီၢ်တဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ။ ခဲကနံၣ်အံၤ မ့ၢ်လၢ နီၣ်ပၤမုၣ် အဲလ်စဘဲး ၂ဂၤတဂၤ လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၉၆နံၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်လံအဃိ ခ့ခါဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤန့ၣ် အဲကလံးစီၤပၤတၢ်ပၢတၢ်ပြးအံၤ ပၣ်ဃုာ်ဖဲ သနၢၣ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤလဲၣ်န့ၣ် တၢ်သံကွၢ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။

ဖဲတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါလၢခံကတၢၢ်အနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ပိာ်မုၣ်လၢအဟုးအသးအိၣ်ထီၣ်သီ ၁၄နွံအတီၢ်ပူၤ လၢအလဲၤမၤန့ၢ် ဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲတချုးအိၣ်ဖျဲၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်ထဲ လွံၢ်ပူ သၢပူ န့ၣ်လီၤ။

ပှၤအီစထြ့လယါသးစၢ် အကထိအါမး လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် ပှၤလၢအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒိၣ်လၢ ကန့ၢ်ဘၣ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါဒီး သးတၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကမၤကွၢ်ကလီန့ၢ်အဝဲသ့ၣ် D-N-A လၢအကဃုသ့ၣ်ညါ မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢတၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဧါန့ၣ်လီၤ။

SBS ကညီကျိာ်ဆူၣ်ချ့တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ ကပာ်ဖျါဝဲဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လၢတဘၣ်လိာ်သးဒီးတၢ်တမံၤမံၤတၢ်ခီဆၢအဃိ နါဆ့ပူၤအသလီသ့ၣ်တဖၣ်ညိးထီၣ်ဂီၤထီၣ် — allergic rhinitis မ့တမ့ၢ် Hay fever — အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ။

ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးလၢ ကသံၣ်ဒီသဒၢအသီတကလုာ် လၢအပာ်တၢ်ပညိၣ် ဒီးထီဒါဝဲဒၣ် COVID-19 ဃၢ် အကလုာ်လၢအစးထီၣ်ကဲထီၣ်သီဖဲ ၂ဝ၂ဝ နံၣ်အခါဒီး ထီဒါဝဲဒၣ် Omicron အကလုာ်န့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်န့ၢ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဆီတလဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်သ့န့ၣ်လီၤ။

ဖဲပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ် အတအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ကဲ မ့တမ့ၢ် ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သကဲးပဝးလၢအမၤဆူၣ်မၤဆီး ပိာ်မုၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အခါ တၢ်ကတိၤလၢအမ့ၢ် “ပိာ်ခွါန့ၣ်ကမၤဒၣ်အသးဒ်ပိာ်ခွါအသိး” မ့တမ့ၢ် “အဝဲမၤဒ်အံၤန့ၣ်ခီဖျိလၢအဘၣ်သးနၤအဃိ” သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပနၢ်ဟူဘၣ်တ့ၢ်လံဝဲဒၣ်အီၤထဲလဲၣ်လံလဲၣ်။

ကညီတဝၢလၢအအိၣ်ဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်မုၢ်နုၤတကပၤ အိးထီၣ်ဝဲတၢ်ဆးစဲးတၢ်မၤလၢတၢ်ဆးလိတၢ်ကူတၢ်သိးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးဒီးအမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ တၢ်ဘျးစဲဒီးပှၤတဝၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။

တၢ်ထိၣ်ဒွးမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် မၤထီထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အပတီၢ် ဖဲလၢအဝဲသ့ၣ်အိၣ်ခိးကွၢ် La Nina မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သး ဘူးထီၣ်ကကဲထီၣ်ကဒီတဘျီန့ၣ်လီၤ။