SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

အီစထြ့လယါမုၣ်လိၣ်ဘိ Arisa Trew စဲးပနီၣ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဖဲ Paris Olympics, ခီဖျိလၢအမၤန့ၢ် ထူကဘျၣ်အဆိကတၢၢ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်အဂီၢ် လၢပိာ်မုၣ်တၢ်လိာ်ကွဲ တၢ်ဒိးနီၣ်တလူၣ် (စက့း) ဒီးအဝဲကဲထီၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤသးစၢ်ကတၢၢ်လၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ် Olympics ထူကဘျၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါ ပှၤမၤတၢ်ဖိအကကွဲၢ်အါမး အိၣ်ဒီးခွဲးယာ်လၢ ကမၤတဲာ်ကွံာ်အသးဒီးတၢ်မၤ ဖဲလၢအဝဲသ့ၣ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်အနၣ်ရံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ တၢ်မၤလီၢ်တၢ်ဘျၢလၢပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်လူၤပိာ်ထွဲမၤထွဲအီၤအဂီၢ် ခီပနံၣ်တဖျၢၣ်ဒီးတဖျၢၣ်အဖီခိၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဆီလိာ်အသး, ဘၣ်ဆၣ်နာ်သက့ တၢ်ဘျၢလၢအညီနုၢ် တၢ်တကွဲးပာ်ဖျါဘၣ် ဒီး လၢပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်ဒီး စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲအီၤစ့ၢ်ကီး အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်နာ်ဝဲဒၣ်လၢ ဖဲ Mars မူဖျၢၣ်အမဲာ်ဖံးအဖီလာ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ပီၣ်လဲၣ်မိၢ်ပှၢ်မၣ်သမံးလၢအအိၣ်ဒီးထံ ကအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတိၤလၢအမ့ၢ် ‘Social Cohesion’ ‘တဝၢတၢ်ဖိးတံၢ်စဲဘူး’ တၢ်အိၣ်ဆိးတပူၤဃီပှဲၤဒီးတၢ်ဃူလိာ်ဖိးလိာ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ကတိၤတဖျၢၣ်လၢပနၢ်ဟူဘၣ်အီၤအါမးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် မုၣ်ခွါသွံၣ်ထံးတၢ်ရ့လိာ်အတၢ်မၤတံာ်တာ်ဖဲပှၤအီစထြ့လယါဖိတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ နာ်သက့ ပှၤလၢအမၤကမၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဟံးအရ့သမံသမိးအီၤအိၣ်ဒၣ်ထဲတဆဲးဖိန့ၣ်လီၤ.

ဒီတနံၣ်ညါအတီၢ်ပူၤ ညီနုၢ်လၢ တၢ်ဂိၢ်ခါန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်တခါလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤလၢ တၢ်ဖိဃၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဟဲအိၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ပူၤဘၣ်.

လါခူးအလါအံၤ လၢကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်ဝဲလါတလါလၢတၢ်ဟဲက့ၤအိၣ်ဖှိၣ် ပာ်ဖှိၣ် ကံၢ်ဖှိၣ်သကိးစု အဆၢကတီၢ် တကးဘၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးလါလၢတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃူတၢ်ဖိး အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်အပှၤထူလံၤဖိ Aboriginal ဒီး Torres Strait Islander သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်မူလီၤတဲာ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်အနံၣ်လၢအကထိအါမးလံ, အိၣ်မူဝဲဒၣ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်အိၣ်စံၣ်အိၣ်ကျၢၤ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် မ့ၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံကီၢ်အဂ့ၢ်ဒီး ဒီသဒၢဝဲအထံအကီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ် လၢစှၤကိးလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ထိၣ်ဆီတိးကွ့တၢ်ဆါလၢ အသံန့ၢ်တၢ်န့ၢ်ဒီး ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်တၢ်သ့နးမးတကလုာ် ဟဲတုၤဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါအပူၤ ထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤပိာ်ခွါအထူအထံးဟဲန့ၢ်လၢ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ် အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ တၢ်ဆၢကတီၢ်ဒ်ယံၤဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ် ဆံးလီၤစှၤလီၤ အတအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲတနံၣ်အံၤ ၂ဝ၂၄နံၣ်အတီၢ်ပူၤ ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲလၢအအိၣ်ဆိးဖဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲသုးအိၣ်ဆိးဖဲဘဲၢ်ဒံၢ်ကိၢ်ဝ့ၢ် လၢအအိၣ်ဖဲ ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ကဝီၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ အနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်သိၣ်လိမၤလိခိၣ်ဃၢၤတၢ်လီၢ်လၢပှၤကိးဂၤဒဲးအဂီၢ် လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ကၠိအပှၤတဝၢခဲလၢာ် အတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိအသူၣ်ကံၢ်သးလဲတခါန့ၣ်လီၤ.

အပူၤကွံာ်အနံၣ်ယဲၢ်ဆံအခါ, လ့ၢ်ဘၢၣ် ကိတိာ် Al Grassby ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်တ့ၢ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကတူၢ်လိာ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဘံးထိရံယါဆူၣ်ချ့ ပှၤဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤသ့ၣ်တဖၣ်စံးလၢ Legionnaires (လံၤကၠံနဲၣ်စ်) တၢ်ဆါကဲထီၣ်ရၤလီၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ် ဖဲကီၢ်စဲၣ်အပူၤ အဂံၢ်ခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် သ့ၣ်ညါအီၤလံန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ် သဲစးတၢ်ဘျၢသနူ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတကွီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်ဘၣ်အီၤကီန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲ တၢ်ပာ်တၢ်ကမၣ် တရူးအဆိကတၢၢ်တဘျီဒီး ထုးထီၣ်ရၤလီၤဝဲဘံၣ်ဘၢတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢအဘၣ်ဃး စဲးဘၢးတၢ်ဒုးထီဒါ တၢ်နုာ်လီၤမၤဟးဂီၤတၢ်ဆူပှၤဂၤခီဖၠူထၢၣ်အပူၤ ဒီးကိးဝဲဒၣ်တရူးကီၢ်လၢအမ့ၢ် ပှၤသးက့ၣ်မၤအၢတၢ်လၢစဲးဘၢးတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလၢနမ့ၢ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဃး ပှၤလၢအမၤကမၣ်တၢ်ဘျၢသဲစးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အခါ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ပှၤဖီၣ်စ့စရီ, ပီၢ်ရီဒီး ပှၤဆါဟံၣ်ဃီဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ခၢၣ်စးတဖၣ်န့ၣ် နတဆိကမိၣ်လၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲအံၤဘၣ်.

အီစထြ့လယါကီၢ် National NAIDOC Week တၢ်ဟ့ၣ်လၤကပီၤခိၣ်ဖးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ယူးယီၣ်ပာ်ကဲဆူ ပှၤထူလံၤဖိ လၢအမ့ၢ်ပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ဆိတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအကဲထီၣ်တၢ်ဆီတလဲတၢ်အိၣ်မူ ဖဲအဝဲသ့ၣ်အပှၤတဝၢအပူၤန့ၣ်လီၤ.

သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ တၢ်ကိၢ်တၢ်ခုၣ်အဟီၣ်လီၤဖုးသတူၢ်ကလာ်အဃိ, တၢ်ဒုးသီထီၣ်က့ၤ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဆူပှၤအီစထြ့လယါဖိကိးဂၤ လၢအမ့ၢ်တၢ်မၤကိၢ်ကလၢၤထီၣ်ဟံၣ်အဃိ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ကဲထီၣ်အသးသ့အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိ Aboriginal ဒီး Torres Strait Islander သ့ၣ်တဖၣ် အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ တၢ်သိၣ်တၢ်သီအသနိ အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲခီၣ်ခါအရ့ဒိၣ်တခါ ဆူတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဒီး ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲ ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ကီၢ်ကစၢ် လၢပဝဲကိးဂၤဒဲးအိၣ်ဆိးအီၤခဲကနံၣ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ်ကပာ်လီၤဝဲဒၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢလၢ တၢ်အီၣ်ဒီး ပနံာ်ရိကျး ကဘၣ်လူၤပိာ်ထွဲမၤပိာ်ထွဲအီၤနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၂၄ နယူဆီၣ်သ်ဝံကီၢ်စဲၣ် ပှၤသးစဲလၢပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ တၢ်ဟ့ၣ်လၤကပီၤခိၣ်ဖးစရီအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး သရၣ် Aung Kyaw Htut Saw လၢအမၤတၢ်ဒ်သိး ပှၤမၤစၢၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအပှၤတဝၢ ပှၤမၤတၢ်ဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဖံးတၢ်မၤတၢ်ဒ်သိးပှၤမၤစၢၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအပှၤတဝၢန့ၢ်အနံၣ် ၃ဝဘျဲၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲခိၣ်ဖးတၢ်လၤကပီၤအံၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါလၢ University of Wollongong ဒီး Settlement Services International မၤသကိးအီၤအပူၤ ထံၣ်ဘၣ်သ့ၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤတၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီး အမဲာ်ညါဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီးတၢ်နိးတၢ်ဘျးဒီး တၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဆူၣ်ချ့ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်သးခု မ့ၢ်လၢဘံးထိရံယါပဒိၣ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလၢ အကပာ်လီၤ တၢ်မၤကွၢ် ကသံၣ်ဖျၢၣ်သနူ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤလီၤစိၤတခါအသိးန့ၣ်လီၤ.