SBS Hakha Chin - SBS Hakha Chin

Khawrawnarungrul pulrai zawtnak puan hram a thokka in Victoria ramkulh ah Covid-19 zawtnak in a nunnak a liammi milu cu milu zat cu karh lei a phanh. Nizaan ah a nunnak a liammi milu dihlak ah 19 an si. Tam Deuh in hun ngai ve ding in kan sawm.

SBS Hakha Chin Radio le Chin Community chungin mi cheukhat he tonbiaruahnak kan ngei kho. Atutan biaruahnak cu COVID-19 pulrai zawtnak a puan cuahmah lioah an pumpak dirhmun le zawtnak lak ah zeitin an thutdirning a si ti mi i ruahtinak kan ngei ko. Kan biaruahnak rak ngai ve dingin kan sawm.

Australia ah nun thar thok dingin ruahchannak nganpi he viza a sok mi hna pawl nih hnabei dong ngaiin pemluhnak riantuantu pawl fuhpanh hna. Nain pemluhnak riantuantu phu cu an dihlak in bochan tlak an rak si dih lo.

Victoria i a ummi riantuantu hna chungin erhkhumhnak ah um a hau mi a si nain dam lo caan i rian ngeitu nih pekmi 'sick leave' a co ting lo mi nih cozah sin bawmhnak an hmuh lai. Rampi cozah nih bawmhnak $1500 pek dingin timhtuahnak a ngei.

Pulrai zawtnak puan hram a thokka i nikhat ah mizaw an rak karhning nak tam deuh in atu lio Australia ram ah zawtnak a chawnmi an karh. Rampi minung cu zawtnak a chawnmi milu a karh tuk caah khuaruah har le vansang in an um.

Telehealth timi cu alangpar in phone hmangin muilang in silole aw theihnak lawng in siseh ngandamnak zohkhenhnak caah sii bawi he pehtlaihnak hmanmi a si. Hmaiton in siibawi he tonbiaruah le zohkhenhnak cu Khawrawnarungrul pulrai zawtnak ruangah a tlamtlin khawh ti lo caah ngandamnak I zohkhenhnak cu phone hmangin sii bawi le sii sayamah te he I chawnh a si.

British nih hmuhchuahmi khawrawnarungrul zawtnak thlopnak sii cu minung pum ah hneksaknak an tuah, minung caah a himmi sii le zawtnak zong a kham kho mi a si tiin hneksaknak tuahmi phichuak nih a langhter. United States, mizaw milu a tam biknak ram ah hneksaknak tuah than a si lai i tukum kum dongh ah hmanruatlak le cohlanmi thlopnak sii ah pom a si lai tiah ruahchannak a um.

Queensland ah COVID-19 thlopnak sii cu minung pum ah hneksaknak tuah a si cang I nizaan ah khan mipakhat cungah hneksaknak sii cu chunh a si cang. Hneksaknak tuahnak dingah min a pe mi a thong leng an si nain cu chungah cun minung 120 thim an si. Hmaikum kum lai ah phichuak tha kan don lai tiah zumh a si.

COVID-19 ruangah ramchung ramleng khualtlawn phihkhamnak le a dangdang phihkhamnak nih nupi pasal le duhdawtmi auhnak tuahnak riantuanning cu a fum ter deuh ngaingai. Pemluhnak lei kherhhlainak tuahtu nih 2019 in 2020 kar nupi pasal duhdawtmi auhnak tuah mi chung in a cheunak tlawm deuh cu pompiak an si tiah an langhter.

Khawranarungrul zawtnak a puan lio ah na viza cohlan piak lo na si ko buin upadi lei ruahnak an cheu khotu na ton zokzok hna lo a si ahcun Australia na cam chung nangmah le nangmah harnak chungah na hren a si.

Victoria ramkulh ah zawtnak a chawn mi an hun karh tuk than caah a ralai ding mi cacawn caan then thumnak cu siangakchia pawl inn in cacawn than an hauh sual ah tiin cachimtu timhlamhnak an ngei cia. Asinain zawtnak a puan cuahmah lio ah siangakchia nih zeitluk tha in an cacawnnak an pehzulh khawh lai ti an ruah thinphang dai loin an um.

Vawlei pumpi huapin ngandamnak lei riantuantu phu (World Health Organisation) lutlai nih ‘zual lei kan panh’ tiin khawrawnarungrul tlangrai kong he pehtlaiin ralrin a pek. Vawleipi huapin 10.1 nuai milu tluk zawtnak an I chawn I milu sing 500,200 tluk an thi cang. Cu lawng hlah vawlei pi nih khawrawnarungrul kong thawng a zamhmi zoh tik ah a zual lei a panh.

Victoria chungah zawtnak a chawn mi tam ngain a hun karh than caah phihkhamhnak cu fak deuh in a tuah than. Australia ram chungah Victoria cu zawtnak I chawnh le a puan thannnak a hmasa bik ramkulh a si. Avoihnihnak zawtnak a puan thannak a si sual lai tiah thinphang in an um.

Ramdang siangakchia pawl cu Australia ah hmaithla July incun an rak kir than kho cang lai tiah ruah a si. Prime Minister Scott Morrisin nih a chimmi ramdang siangakchia hi Australia ah an rak kir than kho cang lai ma, kir kho cang lai lo timi kong ah ramhuap cozah le ramthen cozah biaruah, ceihkhaan tinak kan ngei tiah a si.

SBS Hakha Chin le Hakha Chin Holhlettu pakhat a simi Pu Tin Cung he tonbiaruahnak kan ngei. Atu tan biaruannak ah kan I hmaithlak dingmi cu Holhlettu hna an riantuannak he pehtlaiin holhleh piak a hau mi hna nih kan hngalh hnga awk thil pawl ruahtinak kan ngei lai. Kan biaruahnak a dih dongh tiang nan rak ngaihnak hna kan sawm hna.

SBS Hakha Chin le Hakha Chin Holhlettu pakhat a simi Pi Ngun Za Sung he tonbiaruahnak kan ngei. Atu tan biaruannak ah kan I hmaithlak dingmi cu Holhlettu hna an riantuannak he pehtlaiin holhleh piak a hau mi hna nih kan hngalh hnga awk thil pawl ruahtinak kan ngei lai. Kan biaruahnak a dih dongh tiang nan rak ngaihnak hna kan sawm hna.

Nihin cu SBS radio an rak dirhnak in kum 45 a tlin ni a si. SBS Radio cu vawlei cungah holh tambik hmang in radio chimtu pakhat a si.

"Tang 12 a dih cangmi kan u le silole cathiam deuh mi kan u le nih kanan le cawnca dangdang kan i harhmi pawl man fawi tein kan bawm kho hna sehlaw a tha hnga" tiah Ceu Hlei Sang nih SBS Hakha Chin le Tang 12 siangngakchia cheukhat tonbiaruahnak ah chim. Atutan biahalnak a lettu cu Nu Dawt Khun Tial le Pa Ceu Hlei Sang an si. Biaruahnak tam deuh in hun ngai ve uh.

SBS Hakha Chin le Chin mi chungin tar zohkhennak ah a tuan cuahmah lio mi he tar zohkhennak kong hmai i thlak in tonbiaruahnak kan ngei kho. "Kum khua in upat lei ah a panh cuahmah mi, Chin mi chungin kum 55 le 60 kan nulepa hna a phan cang mi zong an um len cang hna i, tu hnu kum 10 ah cun kum 65 cung upa tam ngai kan ngeih hna lai caah tar zohkhennak kong timhtuahnak kan ngei a herh" a chimtu Kh...

Rikhamnak cu duhsah ralrin bu tein thlahdorh thluahmah a hun si cang ko nain – Prime Minister Scott Morrison nih a chimmi cu minung nih pumpak thianghlim tein an um le taksa pum ihlatnak cu pehzulh ding a si peng rih ko lai tiah a ti.

Chinland Asian Grocery cu nihchuah Melbourne, Ringwood East sangah hun mi Lai dawr a si. Dawr ngeitu Pu Jameley Van Lian Hup le SBS Hakha Chin Tonbiaruahnak kan ngei. Tonbiaruahnak ah "Hi dawr hun dingin timtuahnak kan ngeih le COVID-19 zawtnak a hun puan hram a hun i thok ve caah kan thil cahmi pawl tlamtling in an phan kho lo" tiah dawr ngeitu nih a chim. Asile biaruahnak tam deuh in hun ngai hn...

COVID-19 ruangah Australia ah a ummi kumkhua upa cang mi hna cu lengchuak kho loin innchungah an i erh zungzal, asinain kan ngan a dam le kan thawn khawhnak ding caah kan pum nih a herh ningin kan cawlcangh i lungdai hnangam tein kan um khawh a biapi ngai. Asile tam deuh in hun ngai hna usih.

Khawrawnarungrul ruangah erhkhumhnak le khamnak cu hun ngol an si thluahmah cang ko nain, Australia ah a pemlutmi dawr ngeitu pakhat nih vansang in kan um rih ko tiah a chim. Asile, tam deuh in kan rak ngai hna lai.

ACU sianghleirun in Bachelor of Youth Work Chin mino chung tlamtling tein a kan lim piaktu vaal Sang Peng Lian le SBS Hakha Chin tonbiaruahnak kan ngei. Tonbiaruahnak ah a mino hawi hna chung in siangsangrun a kai lio mi le cawnnak dangdang a kai lio mi hna caah a lungduh bia a chim mi hun ngai ve dingin kan sawm hna.

Vawleipi nih a intuarmi pulrai zawtnak khawrawnavirus ruangah chawlehnak tumchuknak le mipi pehtlaihnak a rawkral mi in hun i sersiam thannak cu Australia ram a rak pemlutmi milu an zor ruangah caan sau ngai a rau lai tiah zohfelnak tuahtu nih an chim. Asile tam deuh in hun ngai ve.