SBS Hakha Chin - SBS Hakha Chin

Australia ram ngeitu le ram a rak tla hmasa cem mi hna I an palai hna nih First Nations National Constitutional Convention cu Uluru he a naihnak hmun ah an rak tuah. Uluru Cathanh an chuahmi Uluru Statement from the Heart cu Australia rammi sinah theihternak an tuah. Hi cathanh nih a aupi mi cu Australia rammi hmasa hna aw-ann cu cozah lutlai hna sinah phakter ding le, Phunghram chungah hngalhpina...

Victoria ramkulh chungah pulrai zawtnak a chawn tharmi le pulrai in a nunnak a liam mi an um lonak nili a si cang. A dih dongh tiangin in rak ngai ve dingin kan sawm.

Zei ruangah dah micheu cu pulrai puanchuah lio an ngan a dam i an thawng, cu lakah mi cheukhat cu an zaw i an derthawm kun hnga? Mi ngandam pawl dam tein an um zungzal khawh nak cu nitin an zohkhening le an thinlungput ah a hngatchan.

Melbourne ah khua a sami hna cu caan sau ngaingai phihkhamnak tangah an um hnu ah an thawpi an hun in chuah kho deuh ve cang.

Khawrawnarungrul pulrai ruangah gambling I celhnak hmun pawl cu khar dih an si. Gambling I celhnak hmun ah kal loin, online hmangin inn in gambling a celh mi an kar ngaingai cun ahleiin Australia ram mino pawl kong ruah hin thinphang ngai a si.

Cawnnikhat ah vawleipi huapin Khawrawnarungrul pulrai in a zaw mi nuai 40 an phan cang. Mifim thiam tampi nih zawtnak a chawnmi si hna seh, pulrai in a nunnak a liam zong an kharh chin rih lai tiah an zumh.

A ralai dingmi Myanmar Thimnak kongah Ramleng ummi Chinmi cheukhat aw-ann rak ngai ve dingin kan sawm.

Sii hi kan zawt tikah kan damnak dingah kan din tawn. Asinain, kan pum nih a herh lo tiangin le ningcang lo tein kan din ah cun kan pum caah ral a si kho. Cucaah, kan siibawi le cu zei bantuk sii kan din ei lai poah ah theihternak kan tuah hmasa ah a tha. Hi kong he pehtlaih in siibawi Ceu Cung he tonbiaruahnak kan ngeihmi rak ngai ve dingin kan sawm.

Foodbank nih Australia ram minung pahra chungah pathum hi eidin tirawl kongah an lungre a thei tiah a chim. Kherhlainak nih, hi nakin hin tirawl kongah a lungre a theimi an karh chinchin lai tiah a langhter. Tam deuh in rak ngai dingin kan sawm.

Pulrai puanchuahnak nih inn cawk le zuarnak ah biatak tein a hun hnursuan ngaingai. Inn le lo chawlehthalnak a dirmun le muisam, COVID a puan lio le a dih hnu ah zeidah a lawh lai? Tam deuh in hun ngai dingin kan sawm hna

COVID-19 Pulrai zawtnak a hun puanchuah hnu in ram chung rian ngei lo an hun tam chinchin. Ram chung rian ngei loin a um mi, rian tuan ding a hmuh lo mi pawl tam deuh cu Mino le Nu hna an si. Cucaah, cozah nih bawmh dingin a hleiin a hmaithlak hna. Asile, tam deuh in hun ngai dingin kan sawm hna.

Global Health Non-Profit Organisation nih COVID dohnak dingah chawva leiin bawmhnak tam deuh kan herh rih tiah bawmhnak halnak an tuah. Aruang cu vawlei cungah COVID pulrai zawtnak in a nunnak a liammi nuai khat an phan cang cu hlei ah thla 9 chung te ah kan cawnning, riantuanning, khuasa tintukning le chawlehthlaning vialte cu COVID nih a hnursuan dih cikcek. Tam deuh in hun ngai dingin kan sawm...

Kum 2020 Myanmar Ram thimfung thlaknak ding kong he pehtlaiin Pu Lian Ding Hmung le Pu Pa Hmun he tonbiaruahnak kan ngei. Kan biaruahnak chungah "Tlangcungmi nih tlangcung party hi thimfung kan pek hna awk a si ko" tiin Saya Pa Hmun nih a chim. Si cun, kan biaruahnak tam deuh in hun ngai dingin kan sawm hna.

Zawtnak a chawnmi tlawm lei a panh bangin cozah zong nih phihkhamnak pawl zong hun than zau dingin an lungah a um. Cun, pulrai puanchuah ruangah rampi chawlehthalnak zong a hnursuan ngai caah mipi bawmhnak zong zorter a si. Tam deuh in hun ngai hna usih.

COVID-19 ruangah rampi huapin phihkhamnak tuah mi nih chawlehthalnak a hnursuan i riantuannak zong a hnursuan ngaingai caah ram chung khuasa an khuasak tintuknak ah an chambau ngai. Ram chung khuasa nuai 3 leng nih kum khua upat hnu i hman te dingin phaisa an I khawn mi “Superannuation” phaisa cu an purhdah cio timi hmuh khawh si. Tam deuh in hun ngai dingin kan sawm hna.

Chin Broadcasting Network (CBN) cu Nitlak Melbourne ah hrambunh in Chin miphun caah tiin ramchung le ramleng thawngpang zamhtu a si. "CBN riantuantu tam deuh cu thlahlawh an hmu lo, papek bakin a cawlcangmi an si tik ah CBN a riantuannak a thazaang a dernak a ruang zong a si" tiin CBN riantuantu lutlai pakhat nih a chim. Kan biaruahnak tam deuh in hun ngai dingin kan sawm hna.

Tuchun cu Victoria ramkulh chungah khawrawnarungrul pulrai zawtnak in a nunnak a liammi a hohmanh an um lo. July 13 in nihin ni kar ah pulrai in nunnak a liam mi an um lo ni a hmasabik a si. South Australia zongah COVID-19 pulrai in a zaw mi an um ti lo tiin hngalh a si ve. Tam deuh in hun ngai dingin kan sawm hna.

Victoria ramkulh hruaitu Daniel Andrews nih phihkhamnak hunthannak kong i thawngthanhnak a tuahmi cu rampi hruaitu Scott Morrison nih a lung a tlinpi lo. Asinain, Scott Morrison lungtlin lonak cu Andrews nih a kaankuat. Tam deuh in hun ngai dingin kan sawm.

Nihin ni caan ah Australia ram ah Chin miphun chung zongin chawdawr a tuahmi le chawlehthal a tuahmi zong kan thahnem pah ve cang. Cucaah, COVID-19 pulrai puan lioah chawdawr ngeitu hna dirhmun kan hngalh fian khawh ve nak hnga tiin ‘Tum Asian Grocery’ a ngeitu Pi Tum Par he tonbiaruahnak kan ngei.

Kherhlainak a tuahtu nih an hmu khawh mi cu Covid-19 chungah mipem tampi cu harnak an tong. Kherhlainak an tuahmi hna mipi chungin 87% nih zarhtin herhhai cawk le liamnak ah an harsa ngai cun zatuak 43% nih a hlan kel bangin ei din ti pawl an chuahpi kho ti lo. Cu caah, atu lio bantuk caan ah khuasak tintuknak kongah ruahnak cheuhnak hi na caah thil tha hnem si theo lai. Tam deuh in hun ngai dingi...

Kum 2018 chungah sii hleiruak tukin din ei ruangah a thimi hi minung 2000 leng an si i, cu kum chung thiamthiam I mawtaw i pahnak in lam cungah a nunnak a liammi nak in an tam deuh. Kum 2018 chungah mawtaw i pahnak in a nunnak a liammi hi an dihlak ah 1146 an si. Tam deuh un hun ngai hna usih.

Victoria ramkulh chungah Covid-19 pulrai in minung 15 an nunnak a liam than i, Australia ram chungah Covid-19 pulrai in a nunnak a liam mi an dihlak ah 517 an si cang. Nain Victoria Ramkulh chung zawtnak a chawnmi milu zat a tum ngaingai.

COVID-19 nih chawleh thalnak a hursuan ngai caah voidang nakin chawlehthal a tuahtu tampi hna cu lungdong le vansang in an um. Atu lio caan hi chawdawr cawk dingah caan rem le caan tha a si maw? Nangmah lei kam in timtuahnak tha ngei buin na um a herh lio caan le chawdawr a man a khiahmi nak niam deuh hmanh in na det khawh hna lio caan a si.

Reserve Bank of Australia nih tukum dongh ah rian ngeilo mi milu zat cu zatuak 10 a phan lai tiah an zumh. Australia rammi sinak a ngeimi pawl lawng hnursuan loin, mipem rian ngei lo rian a kawl cuahmahmi hna caah hawihlannak in rian hmuh a har deuh ngai lai.

Hmaikum ah pulrai thlopnak sii cu hmuhchuah a si cang lai tiah ruahchannak a ngeihnak cu kong ngandamnak vuanci Greg Hunt nih a chim. Cun, Zawtnak a chawnmi a tam biknak ramkulh Victoria ah zawtnak a chawnmi milu tumchuk lei a phanh thluahmah ve cang. Tam deuh in hun ngai ve dingin kan sawm.