پیچ و خم

در این قسمت درباره‌ی ترجمه‌ی خود سفرنامه‌ی مارکوپولو در ایران صحبت کرده ‌ام.  در سفرنامه‌ی مارکوپولو تنها ۱۳ صفحه درباره‌ی ایران نوشته شده است . این سفرنامه به دلیل محبوبیت ترجمه‌های بسیار متنوع و گوناگونی دارد. عنوان سفرنامه‌ی مارکوپولو در وب سایت کتاب‌خانه‌ی ملی هم تحت عنوان سفرنامه هم تحت عنوان سفرهای مارکوپولو آمده است. چهار ترجمه برای بزرگ‌سالان انجام شده است ، چند ترجمه هم برای کودکان با تصا...

در قسمت سوم سفر را در ایران شروع میکنیم. نخستین شهری که در ایران امروز میتوان نام برد تبریز است که نقطه‌ی شمال غربی برای ورود از عثمانی به ایران است. شهری که به لحاظ قدمت تاریخی حائز اهمیت است. آن چه در سفرنامه‌ی مارکوپولو جالب است دیدگاه مسیحی او است که در سفر خود بیش‌تر به نشانه‌های مسیحیت در ایران توجه میکند. به کلیساها، به مسیحیان در ایران،‌ تبریز. درباره‌ی کوه آرارات و این که بنا به عقاید عوا...

در این قسمت به جغرافیای تاریخی ایران اشاره میکنیم. از آن جایی که مرزهای ایران در دوره‌های تاریخی مختلف تغییرات بسیاری کرده است باید به هنگام خواندن سفرنامه‌ها در نظر داشته باشیم که ایران شامل کدام مناطق میشده است. نویسنده در جایی مدعی میشود که شاید این نقطه‌ی جغرافیایی از سفر مارکوپولو تلاقی با همان نقطه‌ای داشته باشد که اسکندر در ایران به سمت شرق میرفت یکی از نکات مهم درباره‌ی سفرنامه‌ی مارکوپولو...

مارکوپولو در ایران (۱۳۸۳) نوشته‌ی آلفونس گابریل، ترجمه‌ی کیکاووس جهانداری، تهران،‌انتشارات بنیاد محمود افشار. یکی از مشهورترین جهان‌گردان دنیای قدیم ،مارکوپولو به هم‌راه پدر و عمویخود که از بازرگانان اهل ونیز پا به سفری دور و دراز از ونیز تا چین میگذارد. برایرسیدن به چین باید از مسیر ایران بگذرد. بخشی از سفرنامه‌ی معروف او ،‌ که البته بسیار کوتاه است ،‌ به ایران اختصاص دارد. پس از چند قرن آلفونس گ...

در قسمت دوم که قسمت پایانی سفرنامه‌ی ابن فضلان است با ابن فضلان به سرزمنیهای شمالی میرویم جایی که به گفته‌ی خود او تا بخواهد برای نماز عشاء آماده شود نماز صبح را باید بخواند. در این قسمت از روابط زنان و مردان میگوید در میان اقوام شمالی، از نوع زندگی آنان. در آخرین بخش به خزریها میرسیم که به تعبیر نویسنده یهودی بودند و به ایذاء و آزار مسلمانان مشغول. البته بخش خزر آن الحاقی است.  سفرنامه‌ی ابن فضلا...

یکی از سفرنامه‌های قدیمی در حوزه‌ی ایران که پس از تسلط اعراب بر ایران و در دوره‌ی خلافت عباسی در سده‌های سوم و چهارم به عربی نوشته شده است سفرنامه‌ی ابن فضلان است. اهمیت این سفرنامه به این دلیل است که نخستین بار هیئتی از جانب خلیفه‌ی وقت ،  مقتدر به صقلاب اعزام میشود تا هم دین اسلام را ترویج دهد و هم به مسلمانانی که مورد تهاجم یهودیان خزر قرار گرفته بودند کمک کنند.  در اهمیت این سفرنامه همان بس که...

در برنامه‌ی اختتامیه با دعوت از دکتر مهدی منفرد و دکتر توکلی صابری به بحث درباره‌ی کتاب سفرنامه‌ی ناصر خسرو صحبت کردیم و با بیان کردن پرسشهایی که در طول خواندن برایمان پیش آمده بود بحث را به پیش بردیم.

در آخرین قسمت از این سفر پس از گذشتن از اصفهان و نایین و طبس و توصیف هر کدام از این شهرها به زیبایی ، به موطن خود بازمیگردد و شعف خود را از بازگشت به سرزمین خود ابراز میدارد. چند بیتی هست که در پایان این سفرنامه نوشته است که بسیار زیبا سفرنامه را خلاصه میکند: رنج و عنای جهان اگر چه دراز ست / با بد و نیک بی‌گمان به سر آید چرخ مسافر ز بهر ما ست شب و روز/ هر چه یکی رفت بر اثر دگر آید ما سفر برگذشتنی...

ص ۱۱۲ کتاب : ناصرخسرو به خلیج فارس رسیده است. در این قسمت در سرزمین لحسا است و توضیح میدهد که از هر جانب به کدام دریا میرسد و از کدام میتواند وارد فارس شود. وارد ایران کنونی میشود البته پس از گذشتن از شهرهای و از میان قبایل عرب و ماجراهایی که درباره‌ی آن توضیح میدهد . از مردمانی میگوید که به خود هیچ گاه حمام ندیده بودند. سرانجام به بصره میرسد و از شط‌ العرب میگوید. در همین قسمت است که داستان خود و...

قسمت دوازدهم از صفحه‌ی ۸۹ کتاب شروع میشود که درباره‌ی آبهای شور و تلخ مکه صحبت میکند. در مسیر برگشت به ایران از یمن و حجاز میگذرد . تعریف میکند که زمین عرب از مکه تا کوفه است و زمین حمیر از مکه تا عدن و این زمین حمیر بر سه قسم است : یک قسم را بدان تهامه گویند که آن ساحل دریای قلزم است بر جانب مغرب و آبادان است؛‌ قسم دیگر بر کوهی است که بدان نجد گویند و سرد است؛‌ سوم قسمت مشرق است که در آن عرب خونی...

صفحه‌ی۷۷ کتاب : در این بخش از سفر علاوه بر مخاطراتی که در راه سفر مکه تجربه کرده یا شنیده بود برای آخرین بار به مصر بازمیگردد تا بار سفر برای بازگشت به موطن ببندد. یکی از نکات جالب مخاطرات سفر به مکه است با کسانی که به عنوان دلیل یا بلد راه مردم را با شتر به مکه میبرند. تعریف میکند که چگونه برخی برای رسیدن چند روزه به مراسم و مناسک حج و به دلیل عدم توقف در راه جان خود را از دست میدهند. و نهایتا مس...

ص ۶۳ کتاب : در این قسمت هم چنان در وصف شهر مصر و قاهره میگوید. از مسجدی که عمروعاص در مصر در زمان فرمان‌روایی خود برپا کرده است. از اجناسی میگوید که از سرزمینهای دیگر افریقایی بدان جا وارد میشود مانند پوست پلنگ و یا سنگهای قیمتی، اجناسی که در جای دیگر یافت می‌نشود. از میوه‌ها و انواع گیاهانی که در بازار آن جا یافت میشود، از سفالینه‌های زیبایی که تنها در مصر ساخته میشوند میگوید. سلطان سالی دوبار با...

از صفحه‌ی۵۳ صفت شهر قاهره . د راین قسمت از چگونگی زندگی در مصر و قاهره اطلاعات خوبی میدهد. تا صفحه‌ی ۵۸ در صفت فتح خلیج خوانده شد. در باب قصر سلطان و درهای آن میگوید که ده در دارد نام درها :‌ باب الذهب ، باب البحر،‌ باب السریج، باب الزهومه،‌ باب السلام ، باب الزبرجد،‌ باب العید ،‌ باب الفتوح، باب الزلاقه و باب السریه. شهر قاهره نیز پنج دروازه دارد : باب النصر،‌ باب الفتوح،‌ باب القنطره، باب الزویل...

در این قسمت کمی درباره‌ی تنوع باورهای دینی و دلیل آن صحبت کرده ام و پا به پای ناصرخسرو رسیدیم به مصر

در دو قسمت از این پادکست ناصرخسرو درباره‌ی بیت المقدس توضیح میدهد، هم درباره‌ی مقبره‌ی پیامبران و اولیائی که بازدید کرده، از قبه‌الصخره و دیدنیهای بیت المقدس میگوید، از این که مردم برای جمع‌آوری آب چه کار میکنند و نحوه‌ی زندگی مردم مینویسد. 

ناصرخسرو وارد در مسیر خود از سرزمینهایی میگذرد که اگر امروزه در گوگول جست جو کنید آن چه مییابید شهرهایی است که مدام در حال جنگ هستند،‌ از ترکیه‌ و سوریه و لبنان امروز میگذرد و هر کدام از شهرها و قلعه‌هایشان را به قشنگی توصیف میکند. 

در این قسمت یکی از دوستان، خانم نیوشا طاهر قدسی به اختصار درباره‌ی قلعه‌ی الموت و معماری آن و شهر قزوین صحبت کرد. و سپس به خوانش متن ادامه دادیم. 

درچهارمین جلسه‌ی این سفرنامه‌ هستیم. دقت نظر ناصر خسرو در ثبت جزئيات لذت خوانش متن را دو چندان میکند. البته در مورد شهرهایی که در ایران است این دقت کم‌تر است که در این باره روایتهای گوناگونی است: برخی معتقد اند که چون ناصرخسرو میدانست که خواننده با شهرهای ایرانی آشنا است از آنها چندان به دقت صحبت نمیکند؛ برخی دیگر معتقد اند که هر چه ناصرخسرو از شهرهای ایران در آنها کم‌تر حس امنیت میکرده کم‌تر نوشت...

خوانش متن از ۷ تا ۱۳ د راین قسمت با شرحی کوتاه درباره‌ی قزوین آغاز کردیم و قسمت تبریز را مجددا خواندم و توضیح دادم. سپس به شهر بطلیس رفتیم و از مقبره‌ی اویس قره‌نی میگوید.  ناصر خسرو از ملاقات خود با ابوالعلاء معری میگوید در شهر سرمین که پس از حلب  بدان جا میرسد. درباره‌ی این شهر،‌بنای آن و میوه‌ها و آبادانی شهر میگوید. از ابوالعلاء معری میگوید که با آن که به شیوه‌ی درویشی زندگی میکرد و کور بود ول...

مشخصات کتاب:‌ناصرخسرو قبادیانی مروزی. (۱۳۳۵). سفرنامه‌ی ناصرخسرو قبادیانی. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی،‌با مقدمه‌ی دکتر قاسم غنی. تهران،‌چاپ سپهر. سفرنامه‌ی ناصرخسرو  شرح سفر هفت ساله‌ی حکیم ایرانی به مصر برای پیوستن به فرقه‌ی اسماعیلیه است. در این سفر سه بار به مکه و مدینه برای ادای مناسک حج مشرف میشود. نگارش این کتاب بر میگردد به سده‌ی پنجم هجری. سفر با دیدن خوابی که در ابتدای سفر ناصرخسرو تعریف...

تا حالا شنیده اید که  سایه‌ای از صاحبش جدا شود؟‌ اگر این اتفاق بیفتد بر سر آن سایه چه میاید؟‌ میتواند به شخصیت مستقلی تبدیل شود و حتی صاحب خود را به انقیاد خود درآورد؟  همواره گفته ام ، همیشه مادران برای فرزندان خود داستان و قصه میگویند،‌ در حالی که در مورد من این دخترم بود که برایم قصه میگفت. یکی از آن قصه‌ها همین داستان سایه بود از هانس کریستین آندرسن. داستانی زیبا است که بر اثر سفری به سرزمینی...

رخشان بنی‌اعتماد و مجتبی میرتهماسب که با ساخت مجموعه مستند «کارستان» درباره آدم‌های خلاق و کارآفرین این سرزمین کاری کارستان کرده‌اند در مستند «توران خانم» که در واقع مستند پرتره و چهره نگارانه محسوب می‌شود به سراغ یکی از چهره‌های ماندگار تعلیم و تربیت نوین ایران رفته‌اند که تاثیری عمیق بر این حوزه داشته اما چنان که شایسته است از دستاوردهای پژوهشی او استفاده نشده است. خانم توران میرهادی آثار ارزشمن...

خوانش از معادن گوهر در کوههای سرندیب تا پایان کتاب آخرین قسمت خوانش متن سفرنامه‌ی ابن سیراف، این متن یک الحاقیه دارد که پس از ابن سیراف نوشته شده است. مطلب آورده شده در الحاقیه تقریباً تکراری است و نکته‌ی اضافه‌ای بدان افزوده نشده است.  در مقایسه با بسیاری از متن دیگر سفرنامه‌ای، نمیتوان به سلسله التواریخ سفرنامه گفت، با این همه، متنی است که تماماً به کار تحقیق مردم‌شناسی میخورد. آشنایی با مردمان...

خوانش از پادشاهی طافن تا معادن گوهر در کوههای سرندیب سفرنامه‌ی ابن سیراف جزو سفرهای است که در مسیر دریایی جاده‌ی ابریشم به شمار میاید. جهت آن شرق است و تمام جزایر وسرزمینهای سر راه ملوانان و ملاحان و دریانوردان. یکی از نکات جالب این کتاب کوچک این است که به نوعی مردم‌شناسی به شمار میاید و از تمام آداب و سنن و عادات مردمان صحبت میکند، از روابط زن و مرد تا لباسی که بر تن میکنند ،‌ از نوع معاملات و پو...

خوانش ازدریای یأجوج مأجوج تا پادشاهی طافن کتاب سلسله التواریخ یا اخبار الصین و الهند ، اثر سلیمان تاجر سیرافیو ابوزید حسن سیرافی در قرن چهارم هجری ، در شرح سفرها و شگفتی‌های سرزمین‌های شرقی، به ویژه چین و هند است. این اثریکی از منابع مهم تاریخی، جغرافیایی و اسطوره‌شناختی برای مطالعه شرق‌شناسی و عجایب جهان باستان شناخته می‌شود. ابتدا سلیمان سیرافی ، بازرگان ایرانی اهل بندر سیراف در قرن چهارم هجری...