OOG op Wetenschap

In de tijd van de Grieken en Romeinen werd het mannenlichaam als standaard genomen, en het vrouwelijk lichaam werd gezien als een afwijking daarvan. Die blik werkt ook nu nog door in de medische wetenschap: medicijnen worden standaard alleen getest op mannen, en een hartinfarct wordt bij vrouwen minder vaak herkend dan bij mannen. Rina Knoeff en Karen Hollewand zijn medisch historici en doen onder...

Regenwormen lijken maar kleine, vieze en onbelangrijke beestjes. Toch zijn ze dat absoluut niet. Door de bodem om te ploegen en bijvoorbeeld bladeren te verteren, houden wormen de bodem gezond én bruikbaar voor de landbouw. Jeroen Onrust doet als bioloog onderzoek naar de functie van de regenworm en hoe we het de worm nog beter naar zijn zin kunnen maken. Daarvoor organiseerde hij zelfs een offici...

Dagdromen doet vrijwel iedereen: wel zo'n dertig tot vijftig procent van de dag. Als je wilt, kun je je dagdromen onderdrukken door bijvoorbeeld werk te doen wat meer van je hersenen vraagt, waardoor je minder snel afdwaalt. Maar is het echt nodig om minder te dagdromen? Wanneer kan het behulpzaam zijn om juist wel te dagdromen? En hoe gaan onze hersenen om met dagdromen? Marieke van Vugt is u...

Moi! Proat doe ain beetje Grunnegs? Grote kans van niet: het gebruik van streektalen neemt af. Toch spreken naar schatting tenminste tweehonderdduizend Nederlanders nog altijd regelmatig Gronings. Naast de afname van het aantal Groningssprekenden, verandert het dialect zelf ook van klank. Taalwetenschapper Hedwig Sekeres doet onderzoek naar die klankverandering van het Gronings en liet daarvoor Gr...

Grutto's vliegen elk jaar naar Afrika om de winter door te brengen. Die vogeltrek is een tocht van duizenden kilometers, die ze afleggen met een gemiddelde snelheid van ruim zestig kilometer per uur. Maar hoe weten de grutto's precies waar ze heen moeten? Krijgen ze dat vanaf hun geboorte mee? Of leren ze dat van hun omgeving? Jelle Loonstra is ecoloog en al sinds de middelbare school geïn...

Op 29 september was het tijd voor de Europese nacht van de Onderzoekers in het Groninger Forum: een avond vol met wetenschap. Bezoekers hoorden onder andere hoe een eeuwenoude havenkraan werkt, wat de vooroordelen in ChatGPT zijn en hoe je rapt over wetenschap. OOG op Wetenschap was er live bij. Redacteur Rob mocht insecten proeven en Jari sprong van een klif in VR. En klopt het dat muziek invloed...

Van Harry Potter tot Taylor Swift en Jesse Klaver: veel mensen zijn wel ergens fan van. Maar sommige mensen gaan een stapje verder. Ze kennen hun idool door en door, spreken af op online forums met medefans en schrijven zelfs verhalen met hun idool in de hoofdrol. Religiewetenschapper Welmoed Wagenaar houdt zich bezig met fandom: de groep mensen die samen een interesse delen. Ze wil weten hoe fans...

Onderzoek naar darmbacteriën op Lowlands. Dat is waar Toon Scheurink en de rest van zijn team van het UMCG zich afgelopen zomer mee bezig hielden. Bezoekers van het festival mochten als onderdeel van Lowlands Science bij Toon naar het toilet, in ruil voor een beetje van hun ontlasting én het invullen van een vragenlijst. De bacteriën in je darmen, die ook in je poep zitten, maken namelijk stofjes...

Wie aan wiskunde denkt, ziet wellicht een hoop getallen op papier voor zich. Maar wist je dat wiskunde ook wordt ingezet bij het berekenen van het verloop van tsunami’s? Dat is het onderzoeksveld van Rik Verbiest, wiskundige aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij maakt een wiskundig model, waarmee meteorologen en klimaatdeskundigen later hopelijk het verloop van een grote watergolf als een tsunam...

In deze uitzending hebben we het over plastic. Maar niet zoals we het gewend zijn. Vaak wordt plastic gemaakt uit fossiele bronnen, zoals aardolie. Naast dat het gebruik van fossiele bronnen voor extra klimaatopwarming zorgt, is het plastic vaak ook nog eens niet in de natuur af te breken. Kan dat niet anders? Jazeker, zegt Laura Boetje, scheikundige aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze doet ond...

Kun jij goed met geld omgaan? Het klinkt misschien als een gekke vraag, maar voor mensen met een hersenaandoening of psychologisch 'label' zijn goede financiële capaciteiten niet vanzelfsprekend. Mensen met ADHD hebben bijvoorbeeld een lager netto inkomen dan mensen zonder die stoornis. Janneke Koerts is neuropsycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze doet onderzoek naar het financi...

Van boerenprotesten tot demonstratieve openingen van cafés tijdens corona en natuurlijk klimaatactivisten die snelwegen blokkeerden: de afgelopen jaren stonden bol van de acties. Maar hoever mogen deze actievoerders volgens de wet gaan? En wanneer grijpen burgemeesters meestal in? Noor Swart is promovendus in de rechten en weet alles over de reikwijdte van het demonstratierecht. In deze aflevering...

Deze aflevering van OOG op Wetenschap staat in het teken van 4 mei. Terwijl de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog Joden wegvoerde, werd hun vastgoed - panden en grond - vaak door de bezetter verkocht. Ook in Groningen was dat het geval. De vraag die daarbij opkomt is: zijn de nabestaanden van die Joden daar voldoende voor gecompenseerd? Charlotte Dommerholt doet onderzoek naar dit zogenaamd...

Onderwijskundige Jolien Mouw (RUG) werkt met collega’s aan een speciale versie van een kleuterklas: eentje in virtual reality. Doordat de digitale kleuters met een paar drukken op de knop te bedienen zijn, kan Jolien met basisschooldocenten in opleiding eindeloos oefenen. Wat doe je bijvoorbeeld met een kleuter die steeds onder de tafel kruipt? Wanneer grijp je in en wanneer niet? Deze digitale kl...

Behalve dat we veel klagen over regen, is neerslag ook een goede bron van onderzoek. Allard Roest van de Hanzehogeschool zette samen met Forum Groningen een meetactie op waarbij gewone burgers in Noord-Nederland een regenmeter in hun tuin krijgen. Zij meten wekenlang de regen, waarmee Allard met zijn collega's wateroverlast en neerslagtekorten kunnen zien. Zo kunnen we ons voorbereiden op klim...

Historicus Sven Gins van de Rijksuniversiteit Groningen doet onderzoek naar rechtszaken die Middeleeuwers aanspanden tegen onder andere varkens, dolfijnen en zelfs houtwormen. De aanleiding voor zo’n zaak was verschillend, maar de uitkomst vaak hetzelfde: het dier delfde het onderspit en werd verbannen of ter dood veroordeeld. Voor ons klinkt het waarschijnlijk bizar, maar waarom vatten Middeleeuw...

1108 pagina’s telde het proefschrift van geneeskundige Arno Bourgonje maar liefst. Met dat boekwerk promoveerde hij onlangs cum laude op het gebied van chronische darmontstekingen. Door zijn ontdekking van zogenaamde biomarkers sporen medici in de toekomst hopelijk een ontsteking eerder op. Hoe blijf je gemotiveerd tijdens het schrijven van één van de langste proefschriften van Nederland? En wat b...

Het is niet altijd makkelijk om naar de sterren te kijken vanaf de aarde. Alle lampen die wij gebruiken zorgen voor een bijzonder probleem, genaamd lichtvervuiling. Dat zorgt er niet alleen voor dat we minder van de sterrenhemel kunnen zien, maar beïnvloedt ook het gedrag van dieren. Student sterrenkunde Nynke Visser en biologiestudent Vera Thijssen zijn te gast. Ze vertellen over lichtvervuiling...

Eenzaamheid kan behoorlijk vervelend zijn, en een oplossing is niet zo gemakkelijk te vinden. Je kunt denken dat eenzame mensen gewoon meer nieuwe contacten nodig hebben. Maar zeker bij langdurige eenzaamheid wordt het steeds lastiger om nieuwe contacten aan te gaan. Bovendien zit er een behoorlijk stigma op eenzaamheid. Willem Vos is docent en onderzoeker aan de Hanzehogeschool. Hij vergelijkt la...

Wat als je altijd een droge mond hebt? Voor patiënten met een tumor in de mond of keel is dat helaas vaak de werkelijkheid. Bij hun behandeling raken speekselklieren namelijk regelmatig beschadigd, waardoor ze geen of minder speeksel maken. Rob Coppes is hoogleraar Radiotherapie en onderzoeker in het UMCG. Hij doet onderzoek naar de oplossing voor die droge mond: stamceltransplantatie. Daarmee kun...