Onder de vleugels van Den Herder

1842 was voor Robert Schumann een jaar vol kamermuziek. Hij schreef het hele jaar door muziek voor strijkkwartet, een pianokwintet en aan het eind van dat jaar zijn prachtige pianokwartet. En daar dan weer het langzame deel van, daar wil Jacobus wel wat over kwijt. 

'De Spaande Chopin', zo werd Manuel de Falla wel eens genoemd. En inderdaad is dat ook wel te horen in zijn jeugdwerken voor piano. Zoals in deze prachtige Cancion. 

Het 2de en 3de pianoconcert van Rachmaninov, dat kennen veel mensen wel zo'n beetje. Maar dat 4de concert wordt weinig uitgevoerd. Het is het Amerikaanse concert van de geboren Rus. En er zitten wel degelijk hele mooie momenten in. Jacobus vertelt wat over het langzame deel van dit concert. 

U hoort een kort fragment ter promotie van “Marga Minco leest 'Het bittere kruid'”. Het volledige luisterboek is te vinden als vijfdelige podcast in Franks Klassieke Wonderkamer. ‘Omdat ik overleefd heb, schrijf ik. Ik wilde mijn familie verder laten leven door over haar te schrijven’. De door Marga Minco (1920-2023) gelezen hoofdstukken worden afgewisseld met korte muziek. Muziek als een witregel...

Philip Glass is niet meer weg te denken uit de hedendaagse klassiek muziek. Werken als Glassworks, The Hours zijn vaak te horen op de podia. Jacobus duikt eens in een vroeg werk van Glass, How Now.

Muziek over vogels is er genoeg. Van Rameau via Ravel tot Messiaen. Ook Robert Schumann heeft een prachtig werk geschreven waarin de opvliegende en weer dalende vogel prachtig te horen is. Vogel als Prophet. 

Johannes Brahms maakte in zijn composities veel gebruikt van de Hongaarse volksmuziek. Zijn Hongaarse dansen zijn natuurlijk beroemd, maar ook in zijn kamermuziek komt het terug. Zoals in het slotdeel van zijn eerste pianokwartet. Een rondo alla zingarese. 

Begonnen als sonate voor 2 piano's, toen omgewerkt tot symfonie en uiteindelijk bekend geworden als het eerste pianoconcert van Johannes Brahms. Hoe dan ook: prachtige muziek van een jonge meester. Jacobus vertelt over het ontroerende langzame deel. 

Als we denken aan de Brite componist Edward Elgar, dan denken we vooral aan grote werken voor koor en orkest. Zijn oeuvre voor piano solo is zeer bescheiden. Toch zit er een mooi werkje tussen waar Jacobus graag wat over vertelt. 

Alexander Skrjabin staat deze week centraal in Onder de vleugels van den Herder. Voor sommige een wat ongrijpbare componist. Zijn hele leven schreef hij veel korte werken voor piano. Zoals zijn preludes. Jacobus vertelt over de Preludes op.16, geschreven net voor de 20ste eeuw. 

11 juni is de geboortedag van Richard Strauss. Mooie reden voor Jacobus om eens in zijn muziek te duiken. Het lied Morgen oogt eenvoudig, maar dat valt nog niet altijd mee. 

Tsjechische weemoed in deze aflevering van Onder de vleugels van den Herder. Voor het tweede deel van zijn 2de pianokwintet maakte Antonin Dvorak, zoals vaker, gretig gebruik van de volksmuziek uit zijn streek.

In de laatste paar pianoconcerten van W.A. Mozart horen we een componist op het toppen van zijn kunnen. Zijn 25ste pianoconcert is zo'n majestueus werk waar alles samenkomt. Jacobus bespreekt het eerste deel hiervan. 

De Amerikaanse jazzpianist Bill Evans bracht de klankkleuren van de jazz samen met de muziek van Prokofiev, Ravel en Debussy. Zijn Peace piece is helemaal geimproviseerd op steeds dezelfde twee akkoorden in de bas. Jacobus vertelt erover. 

Zelfs de grote J.S. Bach had wel eens inspiratie nodig van buitenaf. Zoals de concerten van de Italiaanse meester. Denk aan Vivaldi en Marcello. Bach schreef een concert voor het klavecimbel, naar Italiaans model. Met een prachtig middendeel, waar Jacobus over vertelt. 

99 jaar oud was hij, toen hij op 6 mei 2023 overleed. Pianist Menahem Pressler. Voor ruim een halve eeuw was hij de pianist van het beroemde Beaux Arts Trio. Ze maakte talloze opnames, waaronder de complete pianotrio's van Ludwig van Beethoven. Jacobus duikt in deze aflevering in het eerste deel van dat prachtige trio in c klein. 

Johannes Brahms overleed in 1896. Eén van zijn laatste werken die hij schreef, zijn de 4 Ernste Gesängen voor bas/bariton en piano. Op teksten uit de Lutherse bijbel, net zoals hij dat eerder deed met zijn Requiem. 

Franz Liszt begon zijn leven als rondreizend virtuoos aan de piano, hij eindigde als een gewijd man. Jacobus vertelt in deze aflevering over het 9de deel van zijn Harmonies poétiques et religeuses: het andante lamentoso

Franz Schubert was nog maar 18 jaar oud toen hij al een meesterwerk afleverde: Erlkönig. Een ballade voor zangstem en piano, op een tekst van Goethe. Wat een dramatiek in de pianopartij. Jacobus loodst je er doorheen.

Na de Lijdenstijd mogen met Pasen de klokken weer uitbundigen beieren. Rachmaninov heeft dat geweldig verklankt in het korte laatste deel van zijn eerste suite voor 2 piano's. 

Eén van de allermooiste openingen in de muziek voor piano is misschien wel die van de fantasie in f-klein van Franz Schubert. Gecomponeerd in 1828, kort voor zijn overlijden. Jacobus laat een paar highlights horen, de broers Jussen voeren het uit.

Deze week werd na wetenschappelijk onderzoek op een lok uit de imposante haardos van Ludwig van Beethoven duidelijk dat de componist overleden is aan een leveraandoening, in combinatie met overmatig alcoholgebruik. Zondag 26 maart was ook nog eens de sterfdag van Beethoven. Zijn muziek blijft natuurlijk onsterfelijk. Zoals deze 27ste sonate voor piano, gecomponeerd in 1814. De uitvoering van de he...

2023 is het jaar van de Russische componist Sergei Rachmaninov. Hij werd 150 jaar geleden geboren. Jacobus zoomt in op de tweede etude tableaux uit zijn bundel etudes Op.39. 

Net als vorige week aandacht voor de muziek van W.A. Mozart. Zijn 12de pianoconcert. Nu eens niet op een moderne vleugel gespeeld, maar op een historisch instrument, bespeelt door pianist Kristian Bezuidenhout.

Niet voltooide werken spreken altijd tot de verbeelding. Hoe zou de componist deze compositie mogelijk afgemaakt hebben? Zo ook de fantasie in d-klein van Mozart. De laatste 10 maten ontbreken. En er zijn verschillende manieren om dat op te lossen, zo laat Jacobus horen in deze aflevering.