Onder de vleugels van Den Herder

Het thema met 5 variaties die Robert Schumann in 1954 schreef zijn een inkijkje in het leven van iemand die langzaam de grip op de werkelijkheid 

Het langzame deel uit het tweede pianoconcert van Johannes Brahms is een pareltje. Er is een hoofdrol weggelegd voor de eerste cellist van het orkest en er is een prachtige solo voor de klarinetten. En de piano? Die heeft ook de meest mooie noten.

Voor deze 150ste aflevering van 'Onder de vleugels van den Herder' duikt Jacobus in één van de meest bekende werk van Frederic Chopin. Dramatiek en romantiek!

Het Rachmaninov-jaar is net geweest, maar wat Jacobus betreft kunnen we daar in 2024 gewoon mee doorgaan hoor. In deze aflevering aandacht voor het tweede deel uit de eerste suite voor 2 piano's van Sergei Rachmaninov. Daar zit een mooi nachtegaaltje in verstopt. 

Dit vrij onbekende werk werd geschreven in 1984 en daarna meerdere keren door Arvo Pärt herzien. Onbekend, maar zeker de moeite waard!

In de vele liederen van Franz Schubert is de dood niet zelden een welkome vriend. Eentje die je verlost van alle kommer. Zo ook in zijn prachtige Nachtstück, op een tekst van Johann Mayrhofer. Jacobus praat je er doorheen. Ian Bostridge zingt het lied, met Julius Drake aan de piano.

Bij de geboorte van een (kerst)kindje past natuurlijk een wiegenliedje. Misschien wel de beroemdste komt van de hand van Johannes Brahms. Jacobus vertelt erover. 

Nachtelijke muziek, dat is de betekenis van de titel Nocturne. Chopin schreef er 21, Jacobus vertelt in deze aflevering over de tweede daarvan.

Bijzondere muziek van de Amerikaanse componist John Cage in deze aflevering van Onder de vleugels van den Herder. De exentrieke Cage kennen sommigen van zijn 4'33" stilte, of zijn geprepareerde piano's, maar dit verstilde In a landscape, met invloeden van Erik Satie, is ook van zijn hand. 

De stormachtige 23ste pianosonate van Beethoven heeft een kleine parel als middendeel. Eenvoudig materiaal, meesterlijk door Beethoven in een set variaties gegoten. Jacobus vertelt erover in deze aflevering.

Aria's van Bach, maar dan op de piano. Sommigen gruwelen ervan, maar Jacobus houdt er wel van. Zoals deze aria uit Cantate BWV 127. 

De schijnwerper staat deze aflevering op een tamelijk onbekende componist: John Ireland. Deze Brite componist bracht enige tijd door op het eiland Guernsey en schreef een 3-delig pianowerk, geïnspireerd op dat eiland. Sarnia heet het, wat dan weer de oude Romeinse benaming is voor dat eiland. 

De prachtige nieuwe CD van pianist Nicolas van Poucke is voor Jacobus reden om weer eens in de prachtige muziek van Robert Schumann te duiken. 

Hergebruiken van eigen materiaal: meerdere componisten deden dat. Ook Franz Schubert. Een thema uit zijn balletmuziek 'Rosamunde' belandde later in zijn 13de strijkkwartet en nog weer wat later in één van zijn impromtus. Jacobus legt het uit!

Mozart schreef als een bezetene. in 1786 lag zijn aandacht zowel bij de opera Le Nozze di Figaro als een aantal pianoconcerten. Eén daarvan is het prachtige 23ste pianoconcert met dat betoverende langzame deel. Jacobus vertelt erover. 

Bach, Rameau, Scarlatti: allemaal componisten die muziek schreven voor het klavecimbel. We vinden het heel gewoon dat die muziek tegenwoordig veel op de moderne vleugel wordt gespeeld. Met de muziek van Henry Purcell gebeurt dat zelden. Gelukkig is daar nog een meesterpianist Grigoy Sokolov. Die heeft zich over de klaviermuziek van Purcell ontfermt en Jacobus vertelt erover. 

Een concert van de Turkse pianist Fazil Say is voor Jacobus aanleiding om nog eens in de 17de sonate van Ludwig van Beethoven te duiken. Het eerste deel kwam al eens voorbij in de podcast, deze aflevering komt het rusteloze laatste deel aan bod. 

Deze week klinkt de top-400 op NPO Klassiek. Op plaats 298 koos de luisteraar voor muziek van César Franck. Zijn Prelude, fugue et variation voor piano én harmonium. En dat laatste instrument geeft de prachtige melancholieke sfeer waar dit werk zo bekend mee is geworden. 

1 oktober 1903 werd pianist Vladimir Horowitz geboren in Kiev. Op 1 oktober 2023 daarom een muzikaal eerbetoon aan de klaviermeester. Tijdens een memorabel concert in Amsterdam in 1986 stond onder meer de 3de impromptu van Franz Schubert op het programma. Jacobus vertelt erover. 

De blaadjes vallen van de bomen, tijd voor de jaarlijkse TOP-400 op NPO Klassiek. Jacobus geeft ook graag een stemadvies voor deze lijst: de eerste suite voor twee piano's van Sergei Rachmaninov. In deze aflevering van de podcast legt hij uit waarom. 

Toen violist Oleg Kagan overleed, schreef zijn goede vriend en componist Arvo Pärt een prachtig eerbetoon aan hem. Een eigen intepretatie van een adagio uit een vroege sonate van Mozart. De 18de en 20ste eeuw gaan hier prachtig hand in hand. 

Het begon als een trompetconcert, maar eindigde gelukkig als het eerste pianoconcert. Het concert voor piano, trompet en strijkorkest van Dmitri Sjostakovitsj. De snelle delen zitten vol grappen en citaten, het tweede deel een prachtig lyrisch en met een heerlijke solo voor de trompet. 

Honderden liederen schreef Franz Schubert. De zangpartijen zijn natuurlijk prachtig, maar ook in de piano gebeurt van alles moois. Jacobus geeft er een paar voorbeelden van en zoomt extra in op het mooi 'Auf dem Wasser zu singen'. 

Deze aflevering gaat over het aangrijpende Tweede Pianotrio van Dmitri Sjostakovits en is tegelijk een eerbetoon aan de onlangs overleden piansit Folke Nauta. Jacobus heeft een niet officiele opname meegenomen van het Rembrandt Trio, waarin Folke samenspeelt met violiste Janine Jansen en cellist Jeroen den Herder. 

Sergei Rachmaninov schreef 24 preludes voor piano, net als Bach, Chopin, Skrjabin....  In de 21ste prelude verklankt hij een schilderij van de Zwitserse schilder Arnold Böcklin.