Onder de vleugels van Den Herder

Een wat curieus werk in deze aflevering van 'Onder de vleugels van den Herder'. Een nocturne van Franz Liszt, gebasseerd op een verloren gegaan gedicht van Antonia Raab. 

De warme zomernachten vragen om nocturale muziek. Fauré was vorige week aan de beurt: nu aandacht voor een nocturne van Peter Ilyitsj Tsjaikovsky. Die nocturne werd wellicht meer bekend in de versie voor cello en orkest, maar zag toch echt het levenslicht in de versie voor piano solo. 

De Franse componist Gabriel Fauré was een eigenzinnig figuur met bijzondere pianomuziek in zijn oeuvre. Zoals 13 nocturnes. Jacobus bespreekt de eerste daarvan.

7 juli is de geboortedag van de Oostenrijkse componist Gustav Mahler. Die kennen we natuurlijk vooral van 10 monumentale symfonieen en een aantal bundels liederen. De piano speelt geen grote rol in zijn composities. Maar er is wel een jeugdwerk overgeleverd: een deel van een pianokwartet van de toen 16-jarige student Mahler.

'Een muzikale psychoanalyse', zo werd de bundel van 10 stukken voor piano van Leos Janacek wel eens genoemd. 'Op een overwoekerd pad' komt uit begin 1900 en Jacobus vertelt wat over de eerste paar delen daarvan.

In deze aflevering 2 voor de prijs van 1: de sonate voor 2 piano's van Francis Poulenc. Het eerste deel daaruit wordt door Jacobus eens onder de loep genomen.

Als Mozart in mineur schrijft, gebeurt er altijd wat bijzonders. Jacobus duikt in deze aflevering in het energieke eerste deel van zijn sonate in a-klein, KV.310

Jean Sibelius, de bekendste componist van Finland, kennen we vooral van zijn prachtige repertoire voor orkest. Symfonien, suites, zijn vioolconcert en toneelmuziek. Hij schreef ook prachtige miniatuurtjes voor piano solo. Deze bundel komt uit 1911. Jacobus bespreekt er 3 van. 

Charles Valentin Alkan; er zijn dagen dat je zijn muziek niet voorbij hoort komen. Hij was een heus wonderkind en schreef razend moeilijke muziek voor de piano. Gelukkig is er ook nog deze prachtige Barcarolle.

De twee pianokwartetten van Mozart zijn echt meesterwerken. Jacobus vertelt over het eerste van die twee. Eigenlijk net een pianoconcert.

Voor deze Pinksteraflevering van Onder de vleugels van Den Herder is Jacobus in het 5de pianotrio van Ludwig van Beethoven gedoken. Het middendeel daarvan leverde het werk te bijnaam 'geister' op. Dat past natuurlijk mooi bij Pinksteren. Jacobus vertelt erover, de uitvoering is in uitstekende handen van het Van Baerle Trio.

Wat een meesterlijke muziek toch weer: die partita's voor klavier van Johann Sebastian Bach. Jacobus bespreekt 3 delen uit de eerste van die zes partita's. 

Op 5 mei vieren we de bevrijding en staan we tegelijk stil bij wat er gebeurd is in de Tweede Wereldoorlog. Ook muzikaal doet Jacobus dat. Het verhaal van Hans Krieg is onlosmakelijk verbonden met de oorlog, maar zijn suite voor piano ademt een feestelijke sfeer. 

Na de dramatiek van het 2de pianotrio van Sjostakovitsj, deze week wederom muziek van deze componist. Dit keer een selectie uit zijn preludes voor piano. Muziek met een hele andere toon. Jacobus licht er een paar uit!

Na de Passacaglia van Händel in de vorige aflevering, deze week opnieuw een Passacaglia onder de loep, maar dan van een heel ander soort. Het gaat om het 3de deel uit het Tweede Pianotrio van Dmitri Sjostakovitsj. Aangrijpende muziek en een prachtige recente opname van het Busch Trio.

De klaviermuziek uit de barok van bijvoorbeeld Bach en Rameau wordt vaak gespeeld op de moderne piano. Dat geldt in mindere mate voor de klaviermuziek van Georg Friedrich Händel. Hij schreef 8 suites voor het klavecimbel. De 7de daarvan eindigt met een bekende passacaglia. 

Het laatste dat Johannes Brahms voor piano solo zijn een aantal bundels met stukken voor piano. Een nieuwe opname van de Turkse pianist Çan Cakmur is voor Jacobus reden genoeg om eens in de eerste twee stukken uit zijn bundel Op.119 te duiken.

Na de tragiek van de muziek in de Lijdensweek is het tijd voor de energie en levenvreugde van de Paastijd. De pianosonates van Joseph Haydn zitten vol met deze energie. Jacobus laat zijn licht schijnen over de 34ste sonate in e klein. 

Op 23 maart 2024 overleed pianist Maurizio Pollini op 82-jarige leeftijd. De muziek van Frederic Chopin maakte zijn leven lang een belangrijk deel uit van zijn concertrepertoire. In deze aflevering een eerbetoon aan Pollini met de bekende treurmars uit de 2de pianosonate van Chopin.

Van de pianosonates van Franz Schubert staan vooral de laatste drie vaak in de schijnwerpers. Maar ook de wat vroegere zijn prachtig. Jacobus vertelt wat over het eerste deel van de dramatische sonate in a-klein - D.845 De uitvoering is van pianiste Maria João Pires

Een mooie nieuwe opname van pianist Nelson Goerner met muziek van Franz Liszt is reden voor Jacobus om daar ook weer eens in te duiken. In dit geval het prachtige Sonnet van de 14de eeuwse Petrarca dat Franz Liszt naar de piano vertaalde in zijn tweede jaargang van zijn Années de Pelerinage. 

'Een onsamenhangend geheel', zo oordeelde sommigen over de 3de pianosonate van Frederic Chopin. Maar daar is Jacobus het niet mee eens. Luister maar eens wat voor moois er gebeurt in dat derde deel van die sonate. 

Tijdens deze stemweek voor de filmmuziek top-200 op NPO Klassiek duikt Jacobus ook in de muziek die onder een filmscore past. Truman Sleeps is muziek van Philip Glass voor de film The Truman Show uit 1998. In de film is Glass ook zelf even te zien terwijl hij dit speelt. 

Van de 27 pianoconcert van Mozart staan er maar 2 in een mineurtoonsoort. Het 24ste pianoconcert staat in c-klein en heeft een prachtige finale. Geen virtuoos rondo, maar een intiemere set variaties voor piano en orkest. 

Franz Schubert kennen we vooral van de muziek die hij in de laatste jaren van zijn (korte) leven componeerde. Grote sonates, symfonien en kamermuziekwerken. Maar hij kon ook prima uit de voeten met kleinere muziekvormen. Zoals te horen is in dit menuet. Pianist Arcadi Volodos nam het op CD op en doet dat weergaloos.