Onder de vleugels van Den Herder

Op 24 januari 1975 - 50 jaar geleden - speelde Keith Jarrett een inmiddels legendatisch concert in het operahuis van Keulen. Jacobus praat erover en we draaien zijn muziek rechtstreeks vanaf de LP.

Bach was soms net een kameleon; hij paste muziek moeiteloos aan naar de omstandigheden. Geinspireerd door de Italiaanse muziek van o.a. Vivaldi schreef hij een heerlijk concert. Voor viool? Voor klavecimbel? Of toch het orgel? Hoe dan ook fijne, energieke muziek voor deze grauwe januarimaand. Een nieuwe opname van pianiste Beatrice Rana en Amsterdam Sinfonietta.

2025 is onder meer het jaar van Maurice Ravel - het is 150 jaar geleden dat hij geboren werd. Hij schreef veel moois voor piano solo, waaronder zijn 6-delige suite Tombeau de Couperin. De Forlane daaruit staat in deze aflevering op de lessenaar van Jacobus. 

Voor deze 200ste aflevering van Onder de Vleugels van den Herder is Jacobus is de heerlijke drie fantasiestücke geschreven die Robert Schumann schreef. Oorspronkelijk met de klarinet in gedachten, maar hij voegde al voor de eerste druk een viool- en celloversie toe. Jacobus speelt de muziek in deze aflevering samen met zijn zus, celliste Maartje-Maria den Herder.

Dit jaar was het 100 jaar geleden dat Gabriel Fauré overleed. Genoeg reden voor Jacobus om zijn muziek nog eens op de lessenaar te zetten. Fauré schreef 13 barcarolles voor piano solo die meteen mooi zijn ontwikkeling als componist laten horen. Daarom van de 13 de eerste en de laatste!

Ook voor piano solo is er best wat muziek te vinden waar de kerst een rol in speelt. Zoals dit werk van Ferruccio Busoni voor de kerstnacht. Het wordt weinig gespeeld, maar wat Jacobus betreft onterecht. 

Joseph Haydn wordt nog wel een tekort gedaan door hem enkel als wegbereider voor Mozart en Beethoven te benoemen. Zijn pianowerken zijn prachtig en je hoort ook de ontwikkeling van het instrument erin terug. 

Deze eerste zondag van december is een mooie aanleiding om weer eens naar de seizoenen van Tsjaikovsky te kijken. De Russische meester schreef voor elke maand van het jaar een pianowerkje. Voor december was de titel 'Noël'. 

Dit weekend werd componist en pianist Ludovico Einaudi 69 jaar oud. Hij is de meest gestreamde klassieke artiest van dit moment. Jacobus is geen liefhebber van zijn muziek, maar duikt er op verzoek toch eens in. 

Beethoven zocht letterlijk de grenzen op van de piano's van zijn tijd. Dat is goed te horen in zijn gepassioneerde 23ste pianosonate. Je hoort grote contrasten en ook hoe inventief Beethoven omgaat met een paar eenvoudige motiefjes. Jacobus laat het horen in deze aflevering. 

Hoe vaak komt dat nou nog voor, dat je een nieuw werk ontdekt van een grootheid als Frederic Chopin? Onlangs werd in een bibliotheek in New York een wals gevonden van 24 maten waar de naam van Chopin onder staat. Die kans laat Jacobus natuurlijk niet lopen. 

In de week dat de cellobiënnale in Amsterdam in volle gang is, duikt Jacobus ook in het repertoire voor cello en piano. Om precies te zijn die prachtige eerste sonate voor die bezetting van Johannes Brahms. Geschreven voor een amateurcellist. Maar mooi spelen is nooit eenvoudig. 

Na vorige week stil te hebben gestaan bij het 'oefenmateriaal' dat vader Bach schreef voor zijn musicerende kinderen, is het deze week tijd eens te kijken naar het resultaat. Oudste zoon Wilhelm Friedemann voelde altijd wel de strenge blik van zijn vader meekijken. Hij schreef wel prachtige originele muziek voor het klavier. Zoals zijn polonaises. 

Voor zijn eigen leerlingen én kinderen schreef Bach een aantal korte composities ter leering en vermaak. 2-stemmige inventies en 3-stemmige Sinfonia's. In het beknopte toont zich ook meteen de meester Bach. In soms maar een minuut muziek weet hij altijd iets bijzonders te leggen. 

In de Klassieke top-400 van 2024 staan de Gnossiennes van Erik Satie op plaats 22, elf plaatsen hoger dan een jaar eerder. Jacobus vertelt in deze aflevering over de herkomst van deze prachtige pianomuziek en laat twee van de 6 stukken horen.

Karol Szymanovski kreeg lang niet de bekendheid van zijn landgenoot Frederic Chopin. Maar dat wil niet zeggen dat zijn muziek niet prachtig kan zijn. Luister maar eens naar die prachtige preludes die hij al op jonge leeftijd componeerde. 

Als een kerstcadeau voor haar man Wilhelm Hensel, schreef Fanny Mendelssohn 12 pianostukken. Eén voor elke maand van het jaar. Jacobus bespreekt september en oktober en tipt die muziek meteen voor de Klassiek Top-400

Een mooie nieuwe opname van de zussen Maria en Nathalia Milstein is voor Jacobus reden om in de prachtige fantasie voor viool en piano van Franz Schubert te duiken.

Begonnen als strijkkwintet, toen een werk voor twee piano's en uiteindelijk voor piano en 4 strijkers: het pianokwintet Op.34 van Johannes Brahms. Een meesterwerk, met een prachtig subtiel tweede deel.

Afgelopen zondag was het de geboortedag van Antonin Dvorak. Van deze Tjechische meester is zijn pianoconcert het minst gespeelde van de drie concerten die hij schreef. Terwijl dat middendeel toch wel prachtig is hoor - vindt Jacobus. 

5 jaar geleden overleed pianist en componist Wim Statius Muller. In deze aflevering vertelt Jacobus waarom hij zo dol is op de muziek van deze bijzondere man. 

Johannes Brahms schreef 3 pianotrio's. De eerste daarvan op 20-jarige leeftijd. Maar 36 jaar later bekeek Brahms dat trio nog eens en besloot het flink aan te pakken. Jacobus praat je er doorheen.

Nadat de afgelopen weken nocturnes voorbij kwamen van diverse componisten, kan Jacobus natuurlijk niet om die van Fréderic Chopin heen. De allereerste schreef hij op jonge leeftijd en Jacobus vertelt erover. 

Veel mensen denken bij het woord 'nocturne' meteen aan Frederic Chopin. Maar de Ierse componist John Field was de eerste componist die de term gebruikte om een bepaald muziekstuk aan te duiden. Jacobus duikt in zijn nocturnes. 

De eerste van de drie vioolsonates die Johannes Brahms schreef, bevat citaten van liederen die Brahms eerder schreef. Jacobus vertelt erover in deze aflevering.