Nobele Heren

De Nobele Heren komen aan bij de meest befaamde wetenschapper aller tijden: Albert Einstein. De grote hoeveelheid aan verhalen leidde tot een drieluik! In dit eerste deel komt de Nobelprijs aan bod die Einstein in 1921 ontving voor zijn diensten aan de theoretische natuurkunde, en bovenal voor zijn ontdekking van de wet van het foto-elektrisch effect. Een gesprek over Einsteins mirakeljaar, lichtp...

In 1920 won Charles Edouard Guillaume de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan precisiemetingen in de natuurkunde en zijn ontdekking van onregelmatigheden in nikkel staal legeringen. De Nobele Heren gaan bij elkaar na in hoeverre ze pietjes-precies zijn. Een gesprek over dwangneurose, een staaf van een meter en universele definities.

In 1919 won Johannes Stark de Nobelprijs voor zijn ontdekking van het dopplereffect in kanaalstralen en het splitsen van spectraallijnen in een elektrisch veld. En hij was een nazi. Een gesprek over loeiende sirenes, kathodestralen (ja, ze passeren wéér de revue) en de tweede zure man. Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 2? Die helpt bij het verhaal.

Daar is ie dan: het startschot van de quantumfysica! In 1918 won Max Planck de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan de vooruitgang van de natuurkunde, en zijn ontdekking van het energie quantum. Een gesprek over continuïteit, klontjes en een doorbraak die zó groot was dat men ze niet direct begreep. Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11? Die helpt bij het verhaal.

In 1916 werd geen Nobelprijs uitgereikt vanwege de Eerste Wereldoorlog. Zodoende komen de Heren aan in 1917, bij Charles Glover Barkla. Hij won de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de karakteristieke röntgenstraling van elementen. Een gesprek over hoe atomen licht uitzenden, vriendschap en hoe de Nobele Heren elkaar leerden kennen.

De Nobele Heren komen aan bij het enige vader-zoon duo ooit dat samen de Nobelprijs ontving. We hebben het over William Henry Bragg en William Lawrence Bragg, die de prijs in 1915 wonnen voor de bepaling van kristalstructuren aan de hand van röntgenstraling. Een gesprek over kristalroosters, vroeg pieken en verzamelhobby's. 

In 1914 won Max von Laue de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de diffractie van röntgenstraling door kristallen, waarmee hij twee natuurkundige puzzels in een klap oploste. Daarnaast gold de trotse Duitser als bewijs dat je het nazi regime kon doorleven zonder mee te werken. Een gesprek over golfpatronen, gedurfd verzet en wie van de Nobele Heren naar het front zou gaan.

In 1913 won Heike Kamerlingh Onnes de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar de eigenschappen van materie bij extreem lage temperaturen, wat leidde tot zijn creatie van de koudste vloeistof ter wereld: vloeibaar helium. Luuk leert kijken naar warmte door de ogen van een natuurkundige. Een gesprek over botsende atomen, het absolute nulpunt en Rubens vriendin.

Voor deze aflevering: een uitvinding! In 1912 won Gustaf Dalén de Nobelprijs voor zijn 'zonneklep', een apparaat dat vuurtorens en boeien automatisch verlichtte. In latere jaren verloor deze Willie Wortel zijn zicht door een ernstige explosie tijdens het werk. Een gesprek over uitvindingen, ongelukken en slutty little glasses.  

De Nobele Heren komen aan bij de vooravond van de quantumfysica. In 1911 won Wilhelm Wien de Nobelprijs voor zijn werk rond de straling van warmte. Ruben legt de intrinsieke koppeling tussen warmte en licht uit. Een gesprek over gloeiende poken, zwarte stralers en zien wat er niet is.

In 1910 won Johannes Diderik van der Waals de Nobelprijs voor zijn toestandsvergelijking voor gassen en vloeistoffen. Laat het nou net zo zijn dat Van der Waals ook het gezicht is van de natuurkundevereniging van Rubens alma mater. Maar wat is in hemelsnaam een toestandsvergelijking? Een gesprek over moleculen, trillingen en de studententijd. 

In 1909 wonnen Guglielmo Marconi en Karl Ferdinand Braun de Nobelprijs voor hun bijdragen aan de ontwikkeling van draadloze telegrafie. In andere woorden, het begin van de radio. Ruben waagt het erop en legt aan Luuk het abstracte concept van elektromagnetische golven uit. Een (brak) gesprek over licht, radio en vroege techgiganten. 

In 1908 won Gabriel Lippmann de Nobelprijs voor zijn methode om kleuren in foto's te verwezenlijken op basis van interferentie. Wat begint als bondig verhaal roept bij Luuk al gauw verschillende associaties op. Een gesprek over emulsies en virtuele kleuren.

Albert A. Michelson won in 1907 de Nobelprijs voor zijn optische precisie instrumenten (woorden die Luuk smaakten) en het werk dat hij daarmee verrichtte. Zo toonde hij onder andere experimenteel aan dat licht een constante snelheid heeft. Ruben legt aan Luuk uit waarom dat zo speciaal is. Een gesprek over relativiteit, tijd en de grenzen van kennis. 

In 1906 won J.J. Thomson de Nobelprijs voor zijn 'theoretische en experimentele onderzoek rondom de geleiding van elektriciteit door gassen'. Of in andere woorden: hij ontdekte het elektron! Een gesprek over deeltjes die zich als golf gedragen, golven die zich als deeltjes gedragen, en een vader en zoon. 

Philipp Lenard was op zijn zachtst gezegd een zure man. Ondanks dat hij in 1905 de Nobelprijs won voor zijn onderzoek naar kathodestralen, bleef hij jaloers op andermans prijzen. En hij werd een nazi. Een gesprek over moraliteit, intelligentie en kleine raampjes. 

In 1904 won Lord Rayleigh de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar de dichtheid van belangrijke gassen en de ontdeking van het eerste edelgas argon. Maar waarom is de lucht blauw? Een gesprek over adel en op je beurt wachten. 

Hendrik Lorentz en Pieter Zeeman wonnen in 1902 de Nobelprijs voor hun onderzoek naar de invloed van magnetisme op stralingsfenomenen. Ruben neemt Luuk gelijk mee voor een duik in de krochten van de natuurkunde. Een gesprek over het splitsen van licht, een Nederlandse Einstein en hoe winnaars vroeger jong waren. 

Henri Becquerel en het echtpaar Marie en Pierre Curie wonnen in 1903 de Nobelprijs voor hun werk rondom radioactiviteit. Maar over de Curies valt veel meer te vertellen, waardoor romanticus Ritmeester zijn oren spitste. Een gesprek over geërfd zout, uranium en ware liefde in de wetenschap. 

In deze eerste aflevering bijten de heren de spits af met de eerste winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde in 1901, Wilhelm Röntgen. Zijn ontdekking van röntgenstraling bracht de wereld in rep en roer na de publicatie van een eerste, lugubere röntgenfoto. Een gesprek over doorbraken en bescheidenheid.