Kɛnɛya jɛmukan

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ, Kaba de kan, ni dɔw ko fana ko a ma bakafiin. Diɲɛ tɔnba ka kɛnɛyako bolofara OMS ko kabafin ye  bana ye, min bɛ be mɔgɔw sɔrɔ ka caya ni farigolobanaw bɛɛ ye diɲɛ kɔnɔ. A ko bana in be mɔgɔ miliyɔn 650 ɲɔgɔn de sɔrɔ.  

Aw ka nin dɔgɔkun  jɛkmukan ye tali kɛ sumayabana  de kan. A ɲɛkɔrɔtigɛfɛɛrɛw an'a furakɛlicogow ye mun ye?  Zenabou KABA  de y'an ka mɔgɔ weelelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, banayɛlɛmataw dɔnbaga don ka bɔ la Guinée jamana na.   

Ka kɛɲɛ ni diɲɛ farikoloɲanajɛ ɲɔgɔnkunbɛnba (coupe monde) ye, aw ka bi jɛmukan ye tali kɛ dusukunnabana faratiw de kan lajɛrɛbaw sɛnfɛ. Walasa ka faamuyali sɔrɔ an ka baabu in kan, an ye wele bila Dr OUANE Nouhoum ma dusukunnabana dɔnbaga n'u furakɛbaga don, ka bɔ Mali la.

Nin dɔgɔkun in na kɛnɛya jɛmukan ye tali kɛ sinsanbana de kan. Ɲinan baabu sinsinna min kan, o de ye, bɛɛ bɛ se k'a furakɛli sɔrɔ cogo min na ni ka taamasiyɛnw ɲɛkɔrɔtigɛ. Dr TENIN KANOUTE, fɔgɔfɔgɔbanaw dɔnbaga don, Pneumologue, ka bɔ Bamako point G dɔgɔtɔrɔso la.   

Nin dɔgɔkun in na, aw ka kɛnɛya jɛmukan bɛ tali kɛ dɔgɔtɔrɔw bilasiralibagaw de kan, sigidaw la (agents de santé communautaire). Kɛnɛya tilamɔgɔ minnu bɛ yaala-yaala dugudenw kɔnɔ ka kɛnɛyafɛɛrɛw surunya dugudenw na. Lakanabaliya ni mɔgɔw ka banw kosɔn, kɛnɛya tilamɔgɔ ninnu ka cɛsiriw tɛ ka kɔtigɛ. Sarata CAMARA be masala kɛ n'u dɔw ye.

ebolabana suguya kura Bundibugyo carinna kokura la RD Congo jamana kɔrɔyanfan na. An ye weele bila Dr Mory Chérif Haidara de ma, fiɲɛbanaw dɔnbaga n'u furakɛbaga ka bɔ La Guinée jamana na.  

Yala hantavirus bana ye bana jumɛn ye? Mɔgɔ be se k'a sɔrɔ a mɔgɔɲɔgɔn fɛ wa ? Aw bɛna jaabi sɔrɔ nin bɛɛ la n'an ka mɔgɔ welelen ye Dr Lassina DIALLO, banayɛlɛmataw dɔnbaga don ka bɔ Mali la.  

I n'a fɔ dɔgɔkun tɛmɛnen, bi fana an be taa ɲɛ n'an ka jɛkukan ye, ka ɲɛsin farigolobanaw ma. Bi an bɛ kuma kabajɛ de kan, vitiligo, faransinkan na. OMS ka fɔ la kabajɛ bɛ se ka yɛlɛma  mɔgɔ la  walima a bɛ se ka sɔrɔ ciɲɛ ye, ni kasɔrɔ a b'i mansa dɔ la. Dr Boh Fanta DIANE Mme CAMARA, farigolo dɔnbaga n'a furakɛla de b'aw ɲininkaliw jaabi.   

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ, Kaba de kan ni dɔw ko fana ko bakafin. Diɲɛ tɔnba ka kɛnɛyako bolofara OMS ko kabafin  de be mɔgɔw sɔrɔ ka caya ni farigolobanaw bɛɛ ye diɲɛ kɔnɔ,  ko a be mɔgɔ miliyɔn 650 ɲɔgɔn de sɔrɔ. Nin bana in yɛrɛ be mɔgɔ minɛ cogo di ? Mɔgɔ be se k'i yɛrɛ tang'a ma wa ? Yala a be se ka furakɛ wa ? Aw bɛna nin bɛɛ jabi sɔrɔ n'an ka mɔgɔ weelelen ye farigol...

Bi, kɛnɛya jɛmukan bɛ kuma telu de kan. Munna o ko in ka teli ka cɛw de sɔrɔ? Sarata CAMARA n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ kuma o de kan . 

Yala a  bɛ se ka faamu cogo di ko sijɛw ka ye denmisɛnw kun na.

Nin dɔgɔkun in na, aw ka jɛmukan bɛ kuma tigɛlikɛlanw kɔlɔlɔ de kan. An ka dugubaw kɔnɔ, mɔgɔ caman de bɛ yaala ni minanw y'u bolo n'u bɛ mɔgɔw sɔni tigɛ kasɔrɔ hali u tɛ minan ninnu lasaniya. A b'o cogo la fana kunsigitigɛlaw minnu bɛ kinw kɔnɔ ani mɔgɔ wɛrɛw fana, minnu sɔniw labɛn u ka baarakɛyɔrɔw la. Baara minnu don, u kɔlɔlɔntan tɛ kɛnɛyako fanfɛ. 

Ja dɔ carinna bɔlɔlɔ forobakumayɔrɔw sanfɛ, min bɛ muso dɔ jira a lajigindɔgɔtɔrɔ bɛ k'a bugɔ. O kɛra sababu ye ka kuma caya ninjuguyawalew minnu ta ka ɲɛsin musow ma u lajiginwaati la. Jateminɛ dɔ kɛra Sénégal Equipop jɛkulu fɛ, min b'a jira ko tansara la, ninjuguwale bɛ lase muso naani de ma u lajiginwaatiw la. O kosɔn, aw ka bi jɛmukan bɛ kuma kɛnɛya baarakɛlaw, equipop ani musow de kan, ninjug...

"Autisme" ye bana ye min bɛ den ka hakili dayɛlɛli sensumaya. A dɔnnenba tɛ an ka sigidaw la yan farafinna. Walasa ka bana in fura kɛ ɲɛnaman, foo sɛgɛsɛgɛli de ka kɛ teliya la. O kadara kɔnɔ, ladiliw bɛ kɛ diɲɛ fan bɛɛ fɛ avirilikalo tile 2 ( n'o ye "autisme" bana tɔgɔladon ye. An ka bi jɛmukan kɔnɔ, Sarata CAMARA ni kɛnɛya tigilamɔgɔw bɛ kuma o de kan, a tagara denmisɛnninw ladonso dɔ de kɔnɔ ka...

Diɲɛ baarakow tɔgɔlatɔnba OIT ka jatemineɛsɛbɛ dɔ b'a yira ko baarakɛla caman y'a laseereya Sénégal (65%), Côte d’Ivoire (58%), ani Burkina Faso (43%), ko tɔɔrɔyawalew ni cu-cu-cu bɛ kɛ u nɔfɛ walima  ɲɛna. O dun kɔlɔlɔtan tɛ baarakɛlaw ka kɛnɛya ma, hakili fanfɛ. Kɛnɛya jɛmukan bɛ tali kɛ o de kan bi. 

Marisikalo tile 12 tɛmɛnen tun ye  kɔmɔkili "rein" tɔgɔladon kɛrɛnkɛrɛnnen ye. O hukumu kɔnɔ bi, kɛnɛya jɛmukan be kuma "rein" nafaw kan, bana minnu b'a lasɔrɔ, ani u ɲɛkɔrɔtigɛfɛɛrɛw. 

Nin dɔgɔkun in na, kɛnɛya jɛmukan bɛ tali kɛ daman baraw kɔlɔlow de kan, daman baralaw ani sigidaladenw yɛrɛ ka kɛnɛya kan.. Bawo damandaw ka ca an ka jamanaw kɔnɔ iko Sénégal, La Guinèe, Mali. Sarata CAMARA n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ ɲɛfɔli kɛ. 

Nin dɔgɔkun in na, kɛnɛya jɛmukan be tali kɛ farigoloɲanajɛw de kan, sunkalo waati in na. 

Keretiyɛnw ni silamaw ka sunkalo daminɛna ɲɔgɔn fɛ ɲinan. O la, kɛnɛya jɛmukan b’i yɛrɛ ɲininka : dumuni kɛcogo ɲuma ye mun de ye sunkalo in kɔnɔ? Sarata CAMARA n’a ka mɔgɔ welelen b’an jabi.. Dumuni kɛcogo ɲuman dɔnbaga Dr Aminata Dramé

Maasanw ka furusa kɔlɔlɔw be se ka kɛ jumɛn ye denw ma?  kɛrɛnkɛrɛnnenya la u hakili ma? Furusa ye ko ye min be denmisɛnw degun kosɔbɛ, tuma caman na, o bɛ kɛ sababu ye ka denw jɔrɔ, k'u dusu kasi, k'u ladimi, k'u yɛrɛ jalaki. Walima ka wale gɛlɛw lase u yɛrɛ ma, walima mɔgɔ wɛrɛw ma, n'an ko "troubles du comportement"  Mme Aoua Sanogo de y'an ka mɔgɔ weelelen ye hakilisigi dɔgɔtɔrɔ don "Psycholog...

Diɲɛ tɔnba ONU ka jatew la, furu bonbana ye mɔgɔ miliyɔn 1 ni kɔ de minɛ san 2020. Mɔgɔ 769 000 faatura o bana in fɛ. Farafinna, k’a sababu kɛ ko furu bonbana taamasiyɛn kɛrɛnkɛrɛnnenW tɛ ye ka teliya, o b'a kasaaraw bonya. Fɛɛrɛ jumɛn be se ka tigɛ walasa mɔgɔ k'a yɛrɛ tanga furudimi bonbana in ma ? Pr Bangaly Traore be nin bɛɛ jaabi an ye. Ale ye Conakry donka kɛnɛyaso bonbana furakɛliyɔrɔ ɲɛmaa...

Farafinna, mɔgɔ caman hakili la, magan ni kungololabanaw ye tubabubanaw de ye, kasɔrɔ OMS ka jatew la, mɔgɔ miliyɔn 150 ɲɔgɔn de bɛ farafinna kamanaganw, maganw ani kungololabanw bɛ ka minnu sɛgɛn. Sénégal sinemanbɔla lakodɔnnenba Halkima GADJI faatura dɔgɔkun tɛmɛnen o misali dɔ la. Magan taamasiɲɛnw bɛ dɔn cogo di? a tigi bɛ se ka dɛmɛ cogo di? Sarata CAMARA n'a maa weelelenw bɛ kuma o de kan. 

Mɔgɔw man teli ka yafa dɔgɔtɔrɔw ma n'u filila. Fili ka bonya walima a ka dɔgɔya, mɔgɔw tɛ sɔn a ma, kasɔrɔ filiw bɛ kɛ. Dɔgɔtɔrɔw bɛ se ka fili u ka baaraw la. O filiw bɛ se ka kɛ sababuw ya ka mɔgɔw bɔnɛ u nin na, wa a bɛ se ka kɛ sababu ye fana ka banabagatɔw ni dɔgɔtɔrɔw cɛ gɛlɛya. An ka bi jɛmukan bɛ boli o de kan.