Kɛnɛya jɛmukan

JOJ ɲɔgɔndanw bɛ ka surunya. Wa farikoloɲanajɛkɛla muso caman de makɔnɔnen don a kɛnɛ kan. Nin waatiw de la, farikoloɲanajɛkɛlamusow bɛ furaw ta walasa k'u ka kalolabɔli lajɔ fɔlɔ. Kɛnɛya sariya b'o yamaruya, nga n'a ma kɛ kɛnɛya tigilamɔgɔw fɛ, a kɔlɔlɔtan tɛ. Sarata CAMARA ni farikoloɲanajɛkɛlaw ni musow furakɛbaga Gynécologue be masaala o de kan bi.

Sifinw ka farikoloɲanajɛ ɲɔgɔndanba JOJ bɛna  labɛn Dakar ɲinan. Nga farikoloɲanagɛkɛla ninnu dɔw ka fɔ la, u ka kuluw tɛ ka bilasira ni kɛnɛya tigilamɔgɔw ye. o la, walasa u k'a dɔn u ka kan k'u labɛn cogo min na u  farikolo ka se  ɲɔgɔndan in na, aw ka kɛnɛya jɛmukan ye weele bila sifin ninnu dɔw ma, farikoloɲanajɛkɛla kɔrɔ dɔ, min ye tali kɛ Paris, Tokyo, ani Rio Jeux Olympiques la, ani farikol...

A jatew bɛ mɔgɔ lasiran. Denmisɛn miliyɔn 5 ni kɔ, ninnakiribana ye olu de  minɛ san kelen kɔnɔ, sigɛrɛtisisiw kɔsɔn. Wa sigɛrɛtisisiw ye mɔgɔ miliyɔn 1 de nintanɲa  san 2023 la. Nin bɔra "Lancet Public Health" jɛkulu ka jateminɛsɛbɛn de la. Sarata Camara n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ masala o de kan, kɛnɛya jɛmukan kɛnɛ kan. 

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan babu ye tali kɛ kankɔnɔdiimibana "diphtérie" de kan. O bana in bɛ ka dadigi kɛ an ka manden jamana dɔw la iko Sénégal, Mauritanie ani Nigéria. Denmisɛnnin dɔw yɛrɛ fatula a ko sɛnfɛ nin jamanaw kɔnɔ. Bintou CISSE  

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ, minfɛnw de kan minnu be mɔgɔ galabu kɛnɛya ni an ko "boisson énergisante". U nafa n'u kɔlɔlɔw ye mun ye an ka kɛnɛya kan? An be nin bɛɛ walawala aw ye, jɛmukan in kɔnɔ.  

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ murabaana walima sasabana de kan, "grippe" français kan na. Mɔgɔ be se k'i yɛrɛ latagan nin baana in ma cogodi? A furakɛli be kɛ cogo di fana? Mme Zenabou KABA de ye, an ka mɔgɔ weelelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, baana-yɛlɛmataw dɔnbaga don "infectiologue" ka bɔ la Guinée jamana na.   Bintou CISSE

Aw ka nin dɔgɔkun  jɛkmukan ye tali kɛ sumayabana  de kan. A ɲɛkɔrɔtigɛfɛɛrɛw an'a furakɛlicogow ye mun ye?  Zenabou KABA  de y'an ka mɔgɔ weelelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, banayɛlɛmataw dɔnbaga don ka bɔ la Guinée jamana na.  

Nin dɔgɔkun in na kɛnɛya jɛmukan ye tali kɛ sinsanbana de kan. Ɲinan baabu sinsinna min kan, o de ye, bɛɛ bɛ se k'a furakɛli sɔrɔ cogo min na ni ka taamasiyɛnw ɲɛkɔrɔtigɛ. Dr TENIN KANOUTE, fɔgɔfɔgɔbanaw dɔnbaga don, Pneumologue, ka bɔ Bamako point G dɔgɔtɔrɔso la.   

Nin dɔgɔkun in na, aw ka jɛmukan bɛ kuma tigɛlikɛlanw kɔlɔlɔ de kan. An ka dugubaw kɔnɔ, mɔgɔ caman de bɛ yaala ni minanw y'u bolo n'u bɛ mɔgɔw sɔni tigɛ kasɔrɔ hali u tɛ minan ninnu lasaniya. A b'o cogo la fana kunsigitigɛlaw minnu bɛ kinw kɔnɔ ani mɔgɔ wɛrɛw fana, minnu sɔniw labɛn u ka baarakɛyɔrɔw la. Baara minnu don, u kɔlɔlɔntan tɛ kɛnɛyako fanfɛ. 

Diɲɛ baarakow tɔgɔlatɔnba OIT ka jatemineɛsɛbɛ dɔ b'a yira ko baarakɛla caman y'a laseereya Sénégal (65%), Côte d’Ivoire (58%), ani Burkina Faso (43%), ko tɔɔrɔyawalew ni cu-cu-cu bɛ kɛ u nɔfɛ walima  ɲɛna. O dun kɔlɔlɔtan tɛ baarakɛlaw ka kɛnɛya ma, hakili fanfɛ. Kɛnɛya jɛmukan bɛ tali kɛ o de kan bi. 

Bi, kɛnɛya jɛmukan bɛ kuma telu de kan. Munna o ko in ka teli ka cɛw de sɔrɔ? Sarata CAMARA n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ kuma o de kan . 

Yala a  bɛ se ka faamu cogo di ko sijɛw ka ye denmisɛnw kun na.

I n'a fɔ dɔgɔkun tɛmɛnen, bi fana an be taa ɲɛ n'an ka jɛkukan ye, ka ɲɛsin farigolobanaw ma. Bi an bɛ kuma kabajɛ de kan, vitiligo, faransinkan na. OMS ka fɔ la kabajɛ bɛ se ka yɛlɛma  mɔgɔ la  walima a bɛ se ka sɔrɔ ciɲɛ ye, ni kasɔrɔ a b'i mansa dɔ la. Dr Boh Fanta DIANE Mme CAMARA, farigolo dɔnbaga n'a furakɛla de b'aw ɲininkaliw jaabi.   

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ, Kaba de kan, ni dɔw ko fana ko a ma bakafiin. Diɲɛ tɔnba ka kɛnɛyako bolofara OMS ko kabafin ye  bana ye, min bɛ be mɔgɔw sɔrɔ ka caya ni farigolobanaw bɛɛ ye diɲɛ kɔnɔ. A ko bana in be mɔgɔ miliyɔn 650 ɲɔgɔn de sɔrɔ.  

Aw ka nin dɔgɔkun  jɛkmukan ye tali kɛ sumayabana  de kan. A ɲɛkɔrɔtigɛfɛɛrɛw an'a furakɛlicogow ye mun ye?  Zenabou KABA  de y'an ka mɔgɔ weelelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, banayɛlɛmataw dɔnbaga don ka bɔ la Guinée jamana na.   

Ka kɛɲɛ ni diɲɛ farikoloɲanajɛ ɲɔgɔnkunbɛnba (coupe monde) ye, aw ka bi jɛmukan ye tali kɛ dusukunnabana faratiw de kan lajɛrɛbaw sɛnfɛ. Walasa ka faamuyali sɔrɔ an ka baabu in kan, an ye wele bila Dr OUANE Nouhoum ma dusukunnabana dɔnbaga n'u furakɛbaga don, ka bɔ Mali la.

Nin dɔgɔkun in na kɛnɛya jɛmukan ye tali kɛ sinsanbana de kan. Ɲinan baabu sinsinna min kan, o de ye, bɛɛ bɛ se k'a furakɛli sɔrɔ cogo min na ni ka taamasiyɛnw ɲɛkɔrɔtigɛ. Dr TENIN KANOUTE, fɔgɔfɔgɔbanaw dɔnbaga don, Pneumologue, ka bɔ Bamako point G dɔgɔtɔrɔso la.   

Nin dɔgɔkun in na, aw ka kɛnɛya jɛmukan bɛ tali kɛ dɔgɔtɔrɔw bilasiralibagaw de kan, sigidaw la (agents de santé communautaire). Kɛnɛya tilamɔgɔ minnu bɛ yaala-yaala dugudenw kɔnɔ ka kɛnɛyafɛɛrɛw surunya dugudenw na. Lakanabaliya ni mɔgɔw ka banw kosɔn, kɛnɛya tilamɔgɔ ninnu ka cɛsiriw tɛ ka kɔtigɛ. Sarata CAMARA be masala kɛ n'u dɔw ye.

ebolabana suguya kura Bundibugyo carinna kokura la RD Congo jamana kɔrɔyanfan na. An ye weele bila Dr Mory Chérif Haidara de ma, fiɲɛbanaw dɔnbaga n'u furakɛbaga ka bɔ La Guinée jamana na.  

Yala hantavirus bana ye bana jumɛn ye? Mɔgɔ be se k'a sɔrɔ a mɔgɔɲɔgɔn fɛ wa ? Aw bɛna jaabi sɔrɔ nin bɛɛ la n'an ka mɔgɔ welelen ye Dr Lassina DIALLO, banayɛlɛmataw dɔnbaga don ka bɔ Mali la.  

I n'a fɔ dɔgɔkun tɛmɛnen, bi fana an be taa ɲɛ n'an ka jɛkukan ye, ka ɲɛsin farigolobanaw ma. Bi an bɛ kuma kabajɛ de kan, vitiligo, faransinkan na. OMS ka fɔ la kabajɛ bɛ se ka yɛlɛma  mɔgɔ la  walima a bɛ se ka sɔrɔ ciɲɛ ye, ni kasɔrɔ a b'i mansa dɔ la. Dr Boh Fanta DIANE Mme CAMARA, farigolo dɔnbaga n'a furakɛla de b'aw ɲininkaliw jaabi.   

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ, Kaba de kan ni dɔw ko fana ko bakafin. Diɲɛ tɔnba ka kɛnɛyako bolofara OMS ko kabafin  de be mɔgɔw sɔrɔ ka caya ni farigolobanaw bɛɛ ye diɲɛ kɔnɔ,  ko a be mɔgɔ miliyɔn 650 ɲɔgɔn de sɔrɔ. Nin bana in yɛrɛ be mɔgɔ minɛ cogo di ? Mɔgɔ be se k'i yɛrɛ tang'a ma wa ? Yala a be se ka furakɛ wa ? Aw bɛna nin bɛɛ jabi sɔrɔ n'an ka mɔgɔ weelelen ye farigol...

Bi, kɛnɛya jɛmukan bɛ kuma telu de kan. Munna o ko in ka teli ka cɛw de sɔrɔ? Sarata CAMARA n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ kuma o de kan . 

Yala a  bɛ se ka faamu cogo di ko sijɛw ka ye denmisɛnw kun na.