جهان آرمانی | پادکستی دربارۀ فلسفه، کتاب صوتی و شعر فارسی | با نیما شهسواری

در قسمت پنجم از ویژه‌برنامه «نقد لیبرالیسم و کمونیسم»، نیما شهسواری به سراغ بن‌بست‌های اخلاقی و فلسفی این دو مکتب می‌رود. چگونه انسان، از یک موجود باکرامت به «ابزاری برای پیشرفت» در ماشین‌ریسمانِ سرمایه‌داری یا چرخ‌دنده‌های سوسیالیسم تقلیل یافت؟ در این قسمت، مفهوم «انسان‌گراییِ ابزاری»، تضاد کاذب فرد و جامعه، و شعار فریبنده «هدف وسیله را توجیه می‌کند» واکاوی می‌شود. ما می‌پرسیم: وقتی شک و پرسشگری...

«نای ماندنم نیست، مرا دریاب...» در اپیزود یازدهم "حیجان"، نیما شهسواری قصه‌ی توله‌سگی را روایت می‌کند که در میانِ هیاهوی بازارِ آدمیان، درسِ بزرگی به بشریت می‌دهد. داستانی از پوزه‌ی بر خاک و دندانی که برای نجاتِ یک ماهیِ در حال مرگ، تنگِ آب را می‌شکند. "دریاب" فریادی است علیه بی‌تفاوتیِ ما و ستایشی برای جانی که از خویش می‌گذرد تا نبضِ زندگی در جانی دیگر متوقف نشود. روایتِ کاملِ...

"با هم" ، یک قطعه‌ی حماسی و الهام‌بخش در قالب شعر و کلام نیما شهسواری از مجموعه کتاب طغیان است. این اثر، نفی قاطع تنهایی در راه مبارزه و رهایی است: «این راه نه راه من و تنهایی من نیست». شهسواری، با تأکید بر اتحاد "عاشق و یار" و "مرد و زن"، این مسیر را راهی برای کندن ریشه‌ی ظلم، بیداد و وهم می‌داند. پیام اصلی این شعر، ضرورت یکدست شدن برای تحقق آزادی است؛ آزادی‌ای که پش...

در قسمت چهارم از ویژه‌برنامه «نقد لیبرالیسم و کمونیسم»، نیما شهسواری لایه‌های پنهان و ویرانگر نظام‌های کمونیستی را واکاوی می‌کند. کمونیسم که با وعده «برابری» پا به میدان گذاشت، چگونه به یک دین تازه با خدایانی زمینی و مستبد مبدل شد؟ در این پادکست، از دولت‌های تمامیت‌خواه، خفقان ساختاری، اقتصاد دستوری و سرکوب خونین مخالفان سخن می‌گوییم. چرا در این نظام‌ها، آزادی به نام امنیت ذبح می‌شود و چگونه «کار...

«به دندان می‌کشی جانی که تن بود؛ به دردی می‌دری، دردش چه کم بود؟» در اپیزود دهم از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری ما را به میانه یک بزم شبانه می‌برد. جایی که صدای خنده، بوی شراب و عطرِ کباب، فریادِ بره‌ای را خفه کرده است که روزی با شادی در دشت می‌جهید. "بزم خون" مرثیه‌ای است برای کودکانِ جهانِ حیوان و هشداری به انسانی که لذتِ جویدن را بر حرمتِ جان ترجیح داده است. روایتی عریان از حق...

"ایران" ، یک قطعه‌ی تأثیرگذار در قالب شعر و کلام از کتاب قیام اثر نیما شهسواری است. این اثر، روایتی تلخ و کوبنده از وضعیت امروزین ایران و ایرانی است. شهسواری با لحنی اعتراضی و اندیشمندانه، فرد ایرانی را نه قربانی صرف، بلکه عامل اصلی این وضعیت می‌داند: «تو بریدی و تو مأیوس تویی زندانی». این شعر، با نقد صریح "بزدلان تاج به سر" و "نفر ایرانی"، به خاموشی، وهم و کینه‌ای می...

در قسمت سوم از ویژه‌برنامه «نقد لیبرالیسم و کمونیسم»، نیما شهسواری به واکاوی معایب ساختاری و لطمات تاریخی لیبرالیسم می‌پردازد. لیبرالیسم که روزی پله‌ای برای گذر از استبداد مذهبی بود، چگونه خود به دینی تازه مبدل شد که در آن «ثروت» تنها قدیسه و «بازار آزاد» تنها خدای بر تخت نشسته است؟ در این پادکست، موضوعاتی چون استعمار در لباس تمدن، خشونت ساختاری، بحران‌های مالی ناشی از بی‌نظارتی و تئاتر دموکراسی و...

«شلاق را سوزاند، دگر تازیانه نبود، تیمار بود...» در اپیزود "بارکش" از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری ما را به جاده‌های سنگلاخی و گرمای جان‌فرسای تابستان می‌برد؛ جایی که جانی نحیف زیر بارِ زیاده‌خواهیِ انسان خم شده است. اما این روایت، داستانِ تسلیم نیست؛ داستانِ بیداریِ "یاغی" است که برای نجاتِ هم‌جانی دردمند، از فرمانِ مالک سرپیچی می‌کند. "بارکش" مرثیه‌ای است که...

در شعر «باده‌ی شهوت» از کتاب صوتی رزم‌نامه ، نیما شهسواری با کلامی رادیکال و اعتراضی، به نقد خشونت و شهوت‌رانی به نام خدا می‌پردازد. او در این شعر، شهوت را به «باده‌ای» تشبیه می‌کند که از سوی خدا به انسان نوشانده می‌شود و او را تبدیل به عامل «کشتار»، «تجاوز» و ستم می‌کند. شاعر این مفهوم را به چالش می‌کشد که چگونه «سرمستی» و گناه، به نام «حق» الهی مشروعیت می‌یابد و این باده‌ی شهوت، عامل اصلی «دوزخ...

در قسمت دوم از ویژه برنامه نقد لیبرالیسم و کمونیسم در پادکست به نام جان ، نیما شهسواری به واکاوی مفهوم آزادی و برابری در این دو ایدئولوژی می‌پردازد. این برنامه، تضاد دردناکی را روایت می‌کند که در آن، هر دو نگرش، برای پیشبرد اهداف خود، یکی از این دو مفهوم بنیادین را قربانی کرده‌اند: «آزادی به قربانی برابری سر بریده شد و برابری به زیر پای آزادی کشته شده است». شهسواری به این نتیجه می‌رسد که حتی مفاهی...

«من عشق جانم؛ برای عشق بودم زنده آنم...» در اپیزود "دهشت" از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری قصه‌ی دو مرغ عشق را روایت می‌کند که دنیایشان در نگاه یکدیگر خلاصه شده است. روایتی تلخ از لحظه‌ای که غفلتِ انسان در میانِ وسواسِ پاکیزگی، جانِ یکی را می‌گیرد و دیگری را به سوگ و عصیانی خاموش می‌کشاند. این اثر، ستایشی است بر "تعهدِ جان" و فریادی علیه بی‌توجهی به حریمِ زندگی موجودات....

در شعر «از جان گذشتگان» از کتاب صوتی طغیان ، نیما شهسواری با کلامی عمیق و پر از سپاس، به ستایش و قدردانی از فداکاری والدین می‌پردازد. این شعر، در مورد عشقی است که والدین (پدر و مادر) نسبت به فرزندان خود نشان می‌دهند؛ عشقی که آنان را به «از خود گذشتگی» و تحمل سختی‌ها وا می‌دارد. شاعر، کار و تلاش بی‌وقفه آنان را برای «شادی» و آرامش فرزند، به تصویر می‌کشد و جان خود را «مدیون اینان» می‌داند. این شعر،...

در قسمت دوم از ویژه‌برنامه «نقد لیبرالیسم و کمونیسم»، نیما شهسواری به واکاوی دو مفهوم کلیدی آزادی و برابری می‌پردازد. چرا لیبرالیسم آزادی را به قربانگاه برابری می‌برد و کمونیسم، برابری را به قیمت ذبح آزادی جست‌وجو می‌کند؟ در این پادکست می‌شنویم که چگونه آزادی بدون پیش‌فرضِ برابری، تنها به معنای «آزادیِ قدرتمندان برای اسارت دیگران» است. از نقد ساختار قدرت در جوامع سرمایه‌داری تا افشای استبداد در دو...

«اگر طالب زندگی هستی، به دردهایم چشم ندوز و از من دور شو.» در اپیزود "انسانگاه" از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری با نگاهی گزنده، باغ‌وحش را نه مکانی برای تفریح، که "دوزخِ آدمیان" توصیف می‌کند. داستانی از بیداری یک کودک که در میانِ نعره‌های شیرِ بی‌تاج و اشک‌های بوفِ نالان، حقیقتِ هولناکِ "اشرف مخلوقات" را درک می‌کند. این اثر، مانیفستی است برای شکستنِ قفس‌های ذه...

در شعر «ارزش پول» از کتاب صوتی رزم‌نامه ، نیما شهسواری با کلامی اعتراضی و صریح، به نقد ارزش‌گذاری بر پایه پول و ثروت می‌پردازد. او در این شعر، «زر» (طلا) و پول را به عنوان «جسم زردی» معرفی می‌کند که بر جان انسان‌ها و جانوران چیره گشته و «نفس‌ها تنگ مفت» شده‌اند. شاعر با به تصویر کشیدن این واقعیت تلخ که ارزش پول از خون «همه جاندارگان» بیشتر است، قوانین کشتار و ظلم را «زرینه» می‌داند. این شعر، تضاد...

در قسمت ششم و پایانی ویژه‌برنامه «از پهلوی تا جمهوری اسلامی»، نیما شهسواری به سراغ حیاتی‌ترین موضوع یعنی «مردم» می‌رود. چرا در تاریخ معاصر ما، ملت همواره مصادره شده و صدای واقعی‌اش در گلو خفه گشته است؟ در این قسمت نهایی می‌شنوید: - ملتِ بی‌صدا و مصادره شده؛ واکاوی شباهتِ «رعیتِ گوش‌به‌فرمان» در دوران پهلوی با «امتِ همیشه در صحنه» در جمهوری اسلامی. - فقر مشارکت سیاسی؛ چگونه مجالس قانون‌گذاری در هر...

«همه رحمت در این انسان نبودا؛ چنین دیوی زمین دنیا ندیدا.» در قطعه "مهرخ" از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری لرزشِ جانی را روایت می‌کند که زیر ضربات شلاقِ "صاحب‌پنداران" خرد می‌شود. آنجا که اسبِ سپید‌مژگان و فرزندِ هم‌خون، هر دو در برابر غریزه‌ی سرکوب‌گرِ انسان، به یک‌سان ذبح می‌شوند. این اثر، فریادی است علیه ساختاری که رامی را با زخم می‌خواهد و جان را ملکِ خویش می‌داند. نس...

در شعر «هوس و عشق» از کتاب صوتی قیام ، نیما شهسواری با نگاهی عمیق و فلسفی، به نقد هوس و تعریف دوباره عشق می‌پردازد. او در این شعر، شهوت و وسوسه را نیروی محرکه بسیاری از روابط می‌داند و «عشق» نامیدن این نیازها را «واژه‌ای خجل» و دروغین می‌خواند. شهسواری این چرخه را به چالش می‌کشد؛ جایی که انسان تنها برای «رفع نیاز» تن‌ها را به هم می‌آمیزد و سپس به دنبال معشوقی جدید می‌رود. شاعر این وضع را تا زمانی...

در پنجمین قسمت از ویژه‌برنامه «از پهلوی تا جمهوری اسلامی»، نیما شهسواری به سراغ جادویِ فریبنده‌یِ «تبلیغات و پروپاگاندا» می‌رود. چگونه استبداد با ساختنِ اسطوره‌هایِ دروغین، واقعیت را پیش چشم ملت واژگون می‌کند؟ در این قسمت می‌شنوید: - قهرمان‌سازی از حاکم؛ تحلیلِ تشابه میان «پدرِ فرزانه‌ی ملت» در دوران پهلوی و «رهبرِ با بصیرتِ امت» در جمهوری اسلامی؛ چرا هر دو نظام حاکم خود را در جایگاهی ماورایی و نق...

«دست‌کم بگویید تقاص کدامین گناهِ کرده و ناکرده را پس می‌دهم؟» در داستان "بلور" از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری به درون ذهنِ محبوسِ موجودی می‌رود که در دالان‌های مرگِ آزمایشگاهی، میانِ "درد" و "وهمِ گناه" دست و پا می‌زند. بلور، روایتگرِ عریانِ سادیسمِ مدرن و نقدِ غول‌های دوپایی است که به نام علم، جان را به حراج گذاشته‌اند. این اثر، فریادی است برای بیداری و بازگ...

در شعر «وهم انصاف» از کتاب صوتی طغیان ، نیما شهسواری با کلامی تند و بی‌پروا، به نقد مفهوم عدالت خدا می‌پردازد. او در این شعر، با روایتی تلخ و گزنده، چهره‌ای متفاوت از «یزدان» (خداوند) ترسیم می‌کند که به جای عدالت، «تجاوز»، «قساوت» و «جنایت» را در جهان به پا کرده است. شاعر، خشونت‌ها و قتل‌عام‌ها را به دست یک نیروی قهار و بیمار می‌داند که جان یک «دختر کوچک» را نیز به خون می‌کشد. این شعر، به طور مستق...

در چهارمین قسمت از ویژه‌برنامه «از پهلوی تا جمهوری اسلامی»، نیما شهسواری به سراغ یکی از پیچیده‌ترین گره‌های تاریخ معاصر ایران می‌رود: «رابطه قدرت با دین و دشمن‌تراشی». در این اپیزود تحلیل می‌شود: - پارادوکس دین در دوران پهلوی؛ چگونه تناقض میان مخالفت‌های ظاهری و اعتقادات شخصی، راه را برای قدرت‌گیری اسلام سیاسی هموار کرد؟ - مشروعیت الهی یا ملی؟؛ واکاوی این حقیقت که چگونه هر دو نظام، به جای تکیه بر...

«همه آزاد و آزار از جهان دور...» در داستان "دریدن" از مجموعه کتاب صوتی حیجان، نیما شهسواری ما را به تاریک‌خانه‌ی ذهنِ انسانی می‌برد که کینه، جانش را جویده است. روایتی تلخ از برادری که در آتشِ حسد و وهمِ مالکیت می‌سوزد و دست به تیغ می‌برد، اما در نهایت، در آینه‌ی خون، حقیقتِ هولناکِ «کشتار جان» را به تماشا می‌نشیند. این اثر، نهیبِ بیداری علیه خشونت و ستایشی برای صلح و رهایی است. شنیدن این...

«محترم آزادی» شعری‌ست از نیما شهسواری که با زبان استعاری و ساختار فلسفی، به بررسی مفهوم آزادی در بستر تحمیل، اطاعت و باورهای انسانی می‌پردازد. این اثر، بدون ستایش یا محکومیت، به بازخوانی تجربه‌ی زیسته‌ی انسان در مواجهه با قدرت، دین، عرفان و فلسفه می‌پردازد. در این شعر، آزادی نه به‌عنوان یک آرمان انتزاعی، بلکه به‌مثابه امری درگیر با ساختارهای تحمیل و خشونت مطرح می‌شود. متن کامل شعر در ادامه آمده اس...

در سومین قسمت از ویژه‌برنامه «از پهلوی تا جمهوری اسلامی»، نیما شهسواری به سراغ تاریک‌ترین ابزارِ بقایِ استبداد می‌رود: «سرکوب». چرا حکومت‌های مستبد برای دوامِ خود، ناگزیر از خلقِ وحشت و خفقان هستند؟ در این قسمت می‌شنوید: - سازمان‌هایِ ارعاب؛ تحلیل عملکرد ساواک و نهادهای اطلاعاتی فعلی در قامتِ «نیروهای ضدِ مردمی» که به جای جاسوسان خارجی، منتقدان و متفکران داخلی را نشانه رفته‌اند. - زندان به مثابه ا...