فکت‌نامه | Factnameh

اپیزود ۴۹ پادکست هفتگی فکت‌نامه، به طور کامل به جنگ اوکراین و حمله روسیه به این کشور اختصاص دارد. در این قسمت ابتدا به سراغ بخشی از فکت‌چک‌های سایت فکت‌نامه می‌رویم که جریان هدایت‌شده خبرهای نادرستی بوده که از سوی رسانه‌های ایران منتشر شده است. در ادامه نیز مروری می‌کنیم بر عکس‌ها، ویدئوها و خبرهایی که به بر اثر بی‌توجهی روزنامه‌نگاران و دبیران رسانه‌های فارسی، به عنوان واقعیت‌های این جنگ معرفی شد...

مستندی که روز ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ با نام «طراحی کووید»‌ یا PlanCovid از شبکه سه سیما پخش شد، اثری غیرعادی است؛ مستندی که ابتدا مخاطبان فکت‌نامه از ما خواستند ادعاهای مطرح‌شده در آن را بررسی کنیم اما هر چه جلوتر رفتیم، سوالات دیگری برایمان به وجود آمد.  مستند «طراحی کووید» در نگاه اول، فیلمی غیرفارسی است که به نظر می‌رسد دوبله شده است. در این قسمت می‌گوییم که چرا ظن شدید داریم که مستند، اساسا ساخته پخش‌کن...

این هفته در پادکست فکت‌نامه، چهار سوژه اصلی را مرور می‌کنیم. ابتدا به سراغ موضوع «همسرکشی در ایران» می‌رویم؛ سوژه‌ای که پس از اخبار مربوط به قتل ناموسی مونا حیدری در ایران، برای چندمین بار مطرح شده بود. خبرگزاری فارس، در یک اینفوگرافیک اعلام کرد که نرخ زن‌کشی در ایران، کمتر از نرخ شوهرکشی است. رضا در این قسمت توضیح می‌دهد که فرایند بررسی این ادعا چه بوده و چرا ما به آن نشان نادرست داده‌ایم. یکی دی...

انتشار خبر دردناک مربوط به قتل ناموسی و قربانی شدن مونا (غزل) حیدری، بار دیگر مساله کودک‌همسری را در ایران مطرح کرده است زیرا او در سن زیر ۱۸ سالگی ازدواج کرده و دارای فرزند شده است. رضا در پادکست این هفته نتایج پژوهش خود را درباره آمارهای «رسمی» از ازدواج زیر ۱۸ سال در ایران ارائه می‌کند و به ما می‌گوید که وضعیت کودک‌همسری در ایران چگونه است. این هفته چند سوژه دیگر نیز در پادکست فکت‌نامه بررسی می...

این قسمت از پادکست هفتگی فکت‌نامه با مرور خبرهای مربوط به «جو روگن» چهره مشهور دنیای پادکست شروع می‌شود. فرهاد در این بخش توضیح می‌دهد که چه مسائلی برای سرویس «اسپاتیفای» به عنوان سرویس انحصاری پخش پادکست جو روگن به وجود آمده است و نقش انتشار نادرست مربوط به واکسیناسیون در این رابطه چیست. در ادامه، مثل هر هفته به سراغ مرور فکت‌چک‌هایی می‌رویم که در سایت فکت‌نامه به آنها پرداخته‌ایم. ابتدا کمی دربا...

اقعه گوهرشاد و شایعه گور دسته‌جمعی   این هفته در پادکست فکت‌نامه، سوژه‌های مختلفی را مرور می‌کنیم. ابتدا به سراغ ارزش تولید ناخالص داخلی ایران می‌رویم و از مشکلاتی می‌گوییم که در محاسبه آن وجود دارد. وجود دلار چند نرخی، می‌تواند باعث به وجود آمدن گمراهی در این زمینه شود و مثلا این طور به نظر آید که حجم اقتصاد ایران از کشورهایی مثل ترکیه و عربستان هم بیشتر است. در حالی که مساله، مربوط به نرخ واقعی...

این هفته در پادکست فکت‌نامه، به سراغ سوژه‌هایی رفته‌ایم که اغلب، شاخ‌دارند. ابتدا ادعایی را بررسی می‌کنیم که از سوی ابراهیم رئیسی و برخی از رسانه‌ها در ایران منتشر شده است. بر اساس این ادعا، رشد صادرات غیرنفتی ایران در زمان دولت رئیسی ۴۰ درصد افزایش داشته است. توضیح می‌دهیم که چرا به این ادعا نشان گمراه‌کننده داده‌ایم. اما سه ادعایی که به آنها شاخ‌دار داده‌ایم از این قرارند: ادعای مصطفی میرسلیم در...

شایعه همه‌گیری یک بیماری خطرناک در شهر شیان چین و بررسی دو گفته مسئولان ایرانی درباره خط فقر، موضوعاتی هستند که در این قسمت از پادکست هفتگی فک‌نامه به آنها می‌پردازیم. در عین حال بررسی می‌کنیم که آیا ناسا برای مواجهه با حیات فرازمینی، روحانیان را استخدام کرده است یا نه. به ژاپن می‌رویم تا ببینیم این شایعه که دولت این کشور در حال جمع‌آوری مایکروویو است، صحت دارد یا نه. در پایان نیز به نقش سید محمد...

قسمت ۴۱ پادکست هفتگی فکت‌نامه، بازخوانی و مرور سه پرونده است. کشته‌شدن قاسم سلیمانی در عراق و در پی آن حمله ایران به پایگاه عین‌الاسد و البته شلیک سپاه به هواپیمای پرواز شماره ۷۵۲ اوکراین، رویدادهایی بود که در سال ۱۳۹۸، در بازه زمانی کوتاهی روی داد. این اپیزود،‌ مروری است بر آنچه فکت‌نامه در آن روزها انجام داد و بازخوانی خبرها و جریان‌های خبری جعلی و نادرستی است که درباره قاسم سلیمانی، حمله به عین...

این هفته در پادکست فکت‌نامه، نسخه صوتی مستندی را منتشر می‌کنیم که درباره یکی از چهره‌های جنجالی ایران یعنی حسن عباسی است. حسن عباسی متولد ۱۳۴۵، یکی از پرمخاطب‌ترین مروّجان خبرهای ساختگی در میان جوانان حامی حکومت جمهوری اسلامی  است. تشکل‌ها و نهادهای وابسته به بسیج، به ویژه بسیج دانشجویی، از برگزارکنندگان اصلی مراسم سخنرانی عباسی در مناسبت‌های گوناگون بوده‌اند. او نمونه‌ای مثال زدنی از مبلّغان نظری...

این قسمت از پادکست هفتگی فکت‌نامه، برخلاف هفته‌های دیگر، مرور فکت‌چک‌ها نیست بلکه مربوط به یکی از مهم‌ترین موضوعات دنیای درستی‌سنجی یعنی «سوگیری» است. یکی از اصلی‌ترین دلایلی که موجب می‌شود ما در دام اخبار و اطلاعات نادرست بیافتیم، سوگیری‌های ماست. در این قسمت سعی می‌کنیم توضیح دهیم که این سوگیری‌ها چه هستند و چگونه می‌توانیم با شناخت آنها بهتر با رسانه‌های متعدد و سیل خبرهای درست و نادرست روبه‌رو...

چهار فکت‌چک در این قسمت از پادکست هفتگی فکت‌نامه بررسی می‌شوند که اصلی‌ترین آنها مربوط به خبر «افزایش نرخ عوارض خروج از کشور است»؛ خبری که در رسانه‌های مختلف با عنوان «نرخ پنج میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی عوارض خروج» منتشر شد و البته خبری اشتباه بود. ابتدا توضیح می‌دهیم که اشتباه منابع اولیه در این زمینه چه بوده چرا این عدد، درست نیست. بعد هم به این بهانه، فرصتی پیدا می‌کنیم که کمی درباره یکی از پروژه...

قسمت ۳۷ پادکست هفتگی فکت‌نامه درباره درستی‌سنجی‌هایی است که در هفته گذشته به آنها پرداخته‌ایم و گزارش‌های مربوط به هر موضوع را نیز در سایت فکت‌نامه منتشر کرده‌ایم. این هفته ابتدا به سراغ فکت‌چکی می‌رویم که درباره پهنای باند اینترنت در ایران است؛ مطلبی که از قول وزیر ارتباطات در این باره گفته شده بود و ما ابتدا به آن نشان نادرست دادیم اما بعد از کامنت یکی از مخاطبان، فکت‌چک را تصحیح کردیم. فرهاد و...

مساله حجاب در ایران هم برای حکومت، موضوعی حیاتی است و هم در طول سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که از سوی جامعه ایران پیگیری می‌شود. این هفته ابتدا می‌بینیم که چه ادعاهای نادرستی در کتاب‌های درسی مدارس ایران درباره حجاب وجود دارد و به این بهانه، فکت‌چک‌هایی را که با سوژه حجاب در فکت‌نامه بررسی کرده‌ایم، مرور خواهیم کرد. درستی‌سنجی‌هایی درباره صادرات قطعات ماشین به آلمان، استراق سمع باتر...

این هفته در پادکست هفتگی فکت‌نامه به سراغ این ادعا می‌رویم که در ۸۰ درصد از وصیت‌نامه‌های شهدا، به حجاب توصیه شده است. می‌بینیم که این آمار اشتباه از کجا آمده و واقعیت چیست. دو موضوع بعدی که درباره آنها صحبت می‌کنیم، به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارتباط دارد؛ یکی درباره پیامکی است که از سوی یکی از اداره‌های این وزارتخانه ارسال شده و در آن گفته شده که ناشران نمی‌توانند نشانی‌های خود در شبکه‌های اجت...

قسمت ۳۴ پادکست هفتگی فکت‌نامه سوژه‌های درستی‌سنجی مختلفی دارد؛ از درستی‌سنجی‌های کرونا تا حیات وحش و بودجه‌ها و طرح‌هایی که در کشور درباره‌شان بحث می‌شود. اما در همان ابتدا، ادعای رهبر جمهوری اسلامی را درباره ضریب هوشی ایرانیان بررسی می‌کنیم. پادکست این هفته با دو سوژه مربوط به پزشکی و کرونا ادامه پیدا می‌کند. ابتدا دقایقی درباره «دکتر رابرت مالون» صحبت می‌کنیم که در اواخر دهه ۸۰ میلادی یکی از نخس...

انتشار مقاله فکت‌نامه درباره ارزش علمی ادعاهای محمدعلی طاهری،‌ بنیان‌گذار و ترویج‌کننده عرفان حلقه، واکنش‌های زیادی از سوی هواداران او در پی داشت. خود آقای طاهری نیز در بیانیه‌ای به صورت غیرمستقیم به این موضوع اشاره کرد؛ سوژه‌ای که در قسمت قبلی پادکست فکت‌نامه نیز به آن پرداختیم و حالا در قسمت جدید، تلاش می‌کنیم به سوالاتی که در این زمینه وجود دارد پاسخ دهیم. این پاسخ‌ها در واقع شما را با الگوی وا...

محمدعلی طاهری و مصاحبه او با تلویزیون ایران اینترنشنال، موضوع اصلی این قسمت از پادکست هفتگی فکت‌نامه است. در نیمه اول این قسمت، ابتدا توضیح می‌دهیم که عرفان حلقه چه می‌گوید و در ادامه بررسی می‌کنیم که نسبت صحبت‌های آقای طاهری با علم چیست و تا چه حد، دارای ارزش علمی است. اما به غیر از این بخش، فکت‌چک‌های هفته را نیز مرور می‌کنیم؛ فرونشست زمین در ایران، ادعای علی اکبر رائفی‌پور درباره زیرساخت‌های ای...

کنفرانس جهانی Global Fact 8 که هفته گذشته برگزار شد، مهم‌ترین دورهمی فکت‌چکرهای جهان است و فکت‌نامه نیز به عنوان تنها سرویس درستی‌سنجی ایرانی در این همایش آنلاین، حضور داشت. فرهاد در این اپیزود از فکت‌نامه گزارش می‌دهد که در همایش امسال چه کسانی حضور داشتند و مهم‌ترین صحبت‌ها درباره درستی‌سنجی و روزنامه‌نگاری تحقیقی چه بود. در ادامه نیز سه فکت‌چک این هفته را مرور می‌کنیم. اولین سوژه، نظرسنجی گالوپ...

قسمت سی‌ام پادکست هفتگی فکت‌نامه، نسخه شنیداری یک مستند درباره علی‌اکبر رائفی‌پور است؛ سخنران و چهره مشهوری که طرفداران زیادی دارد و در بسیاری از سخنرانی‌هایش، با استناد به خبرهای جعلی، تئوری‌های بی‌اساس و گاه شبیه به فیلم‌های علمی-تخیلی را برای مخاطبانش مطرح می‌کند. مستند تصویری «علی اکبر رائفی‌پور: روایتگر برتر اخبار جعلی» که سال گذشته در یوتیوب فکت‌نامه منتشر شده یکی از محصولاتی است که تحت عنوا...

درگذشت ابوالحسن بنی‌صدر در فرانسه، خبری بود که باعث شد به بهانه آن در قسمت جدید پادکست هفتگی فکت‌نامه به سراغ یک شایعه قدیمی درباره این شخصیت سیاسی برویم؛ شایعه‌ای که حتی با درگذشت بنی‌صدر هم زنده است و به نظر می‌رسد قرار نیست بمیرد. به غیر از این سوژه، این هفته بخشی از فکت‌چک‌های سایت فکت‌نامه را مرور می‌کنیم؛ از فکت‌چک‌های مربوط به واکسن کرونا تا سوژه جنجالی دیگر هفته یعنی واردات لوازم خانگی و ک...

این قسمت، یک قسمت معمولی نیست! برخلاف بیشتر هفته‌ها که رضا و فرهاد، درستی‌سنجی‌های هفته را مرور می‌کردند، این قسمت به طور اختصاصی به سراغ یکی از عجیب‌ترین افراد ایرانی در دنیای شبه‌علم می‌روند؛ فردی که ادعاهایی در ظاهر علمی می‌کند اما در بلژیک محکوم به کلاهبرداری شده و در تلاش بوده دولت غنا را در پروژه‌ای میلیون دلاری فریب دهد؛ این شما و این مهران توکلی کشه؛ «متخصص راکتور هسته‌ای در قسمت پلاسمای ف...

ویتامین D، درمان کرونا؟   موضوع اصلی این قسمت از پادکست فکت‌نامه، بررسی تاثیر ویتامین D بر درمان بیماری کووید ۱۹ است. در این اپیزود بررسی می‌کنیم که چرا برخلاف نظر دکتر سید حمید سجادی، چشم‌پزشک ایرانی که در صدا و سیما می‌گوید ویتامین D می‌تواند جایگزین واکسن کرونا شود، نهادهای معتبر علمی چنین نظری ندارند. مرور پژوهش‌ها و همچنین آشنایی بیشتر با مقاله دکتر سجادی، بخش پایانی این بحث را به خود اختصاص...

اپیزود ۲۶ پادکست هفتگی فکت‌نامه دو بخش دارد. در بخش اول، به سراغ سوژه‌های کرونا می‌رویم و ابتدا کمی بیشتر درباره عبارت «فایزر بلژیکی» صحبت می‌کنیم. در ادامه به ادعای حسین خیراندیش درباره خطرناک بودن واکسن کرونا می‌پردازیم و به ادعای جدول ظهور واریانت‌های کووید ۱۹ پاسخ خواهیم داد. بخش دوم و غیرکرونایی این قسمت، به سوژه‌هایی چون محل کشته‌شدن قوچعلی اوجاقلو، ماجرای عکس منسوب به سخنگوی طالبان، قانون م...

سوژه اصلی این قسمت از پادکست هفتگی فکت‌نامه، ماجرای شماره‌ای است که در جریان مصاحبه بی‌بی‌سی با فهیم دشتی بر روی صفحه تلویزیون نمایان شد؛ سخنگوی جبهه مقاومت افغانستان که سه روز بعد از این گزارش در پنجشیر کشته شد. این اتفاق باعث شد بسیاری در شبکه‌های اجتماعی ادعا کنند نمایش این شماره، موقعیت آقای دشتی را به ارتش پاکستان لو داده و باعث مرگ او شده است. در این قسمت بررسی می‌کنیم که اصلا این شماره چه ب...