فکت‌نامه | Factnameh

در قسمت هفتاد و چهارم پادکست هفتگی فکت‌نامه، مثل هر هفته، فکت‌چک‌ها و مقاله‌هایی را که در سایت فکت‌نامه منتشر کرده‌ایم مرور می‌کنیم. ابتدا توضیحی درباره پرونده فولاد مبارکه می‌دهیم و بعد به سراغ مساله فقر کودکان در شهر کلیولند آمریکا می‌رویم؛ موضوعی که در تلگرام فارسی به آن پرداخته شده بود. فکت‌چک‌هایی درباره یک بروشور جعلی که ادعا می‌شود در بریتانیا برای تبلیغ پدوفیلیا منتشر شده و همچنین توضیحاتی...

در قسمت هفتاد و سوم پادکست هفتگی فکت‌نامه، پیش از آنکه چند سوژه درستی‌سنجی روز را پیگیری کنیم، توضیح می‌دهیم که چگونه با انتشار عکس‌های هوایی از نقشه‌های مربوط به دهه ۴۰ شمسی، ابهام‌ها در زمینه تخریب منازل در روستای روشنکوه از بین رفت؛ نقشه‌هایی که نشان می‌داد در حدود شش دهه گذشته، تصرفی از سوی ساکنان بهایی این روستا انجام نشده و روستای آنها جزو مستثنائات به شمار می‌رود. بعد از این توضیح، دو فکت‌چ...

این هفته در قسمت ۷۲ پادکست فکت‌نامه، ابتدا به سراغ پرونده تخریب خانه ساکنان بهایی روستای روشنکوه در مازندران می‌رویم؛ پرونده‌ای که چند ابهام مهم درباره آن وجود دارد. ما در فرایند بررسی این سوژه به عکس‌ها، سندها، مدارک قضایی، استشهادیه‌های محلی و نقشه‌هایی درباره این روستا برخوردیم که در پادکست، بیشتر درباره آنها صحبت می‌کنیم. سوژه بعدی، ادعای نادرستی است که درباره جداسازی دختر و پسر در دانشگاه‌های...

این هفته در قسمت ۷۱ پادکست فکت‌نامه سوژه‌های مختلفی را بررسی می‌کنیم؛ ابتدا به سراغ ادعای شاخ‌داری می‌رویم که در شبکه‌های اجتماعی پخش‌شده و می‌گوید در برزیل دولت به مردم اجازه داده زورگیرها را زیر بگیرند و بکشند. در ایران، ابتدا به این ادعای نادرست می‌پردازیم که می‌گوید «در ایران گشت ارشاد نداریم» و سپس به سراغ آمارهایی می‌رویم که درباره پدیده تن‌فروشی در ایران وجود دارد؛ پدیده‌ای که یافتن اعداد د...

این هفته در اپیزود شماره ۷۰ پادکست فکت‌نامه به این ادعای نادرست می‌پردازیم که از سوی مقامات رسمی ایران مطرح شده است: «سه میلیون نفر در گردهمایی غدیر شرکت کرده بودند». توضیح می‌دهیم که با چه ابزارها و راه‌ها و با چه سناریوهایی می‌توان حداکثر تعداد افرادی که از چهار راه پارک ولی تا چهار راه ولیعصر تهران جا می‌شوند را محاسبه کرد و چرا این عدد بسیار کمتر از «سه میلیون نفری» است که اعلام شده است. فکت‌چ...

قسمت ۶۹ پادکست فکت‌نامه، نسخه صوتی مستندی است که چندی پیش با عنوان «خامنه‌ای و توطئه کرونا» منتشر شد. در این مستند که نتیجه ماه‌ها مطالعه و بررسی است، توضیح می‌دهیم که چگونه ذهنیت تئوری توطئه آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدای ورود کرونا به ایران، بر سرنوشت سلامت مردم تاثیر گذاشت و تحلیل‌ها و تئوری‌های او چگونه در ادامه باعث به وجود آمدن مشکلات جبران‌ناپذیر شد؛ از دستور برای...

مساله حجاب اجباری، مهم‌ترین سوژه‌ای است که در قسمت ۶۸ پادکست هفتگی فکت‌نامه به آن می‌پردازیم. ابتدا مروری می‌کنیم بر چند فکت‌چکی که در سال‌های گذشته با این موضوع منتشر کرده‌ایم و بعد هم سخنان سروش دباغ، پژوهشگر دین را فکت‌چک می‌کنیم که گفته بود حجاب اجباری، آرمان انقلاب نبوده و از سال ۱۳۶۲ در ایران تبدیل به قانون شده است. توضیح می‌دهیم که چرا این گفته، گمراه‌کننده است. بررسی فکت‌هایی درباره تلسکوپ...

اپیزود ۶۷ پادکست هفتگی فکت‌نامه را با باربی آغاز می‌کنیم؛ عروسکی که حسن رحیم‌پور ازغدی در سخنرانی خود گفته است از سوی پنتاگون ساخته شده. توضیح می‌دهیم که چرا این گفته شاخ‌دار است و تاریخچه ساخت این عروسک را مرور خواهیم کرد. دو فکت‌چک آمریکایی دیگر هم داریم که هر دو را موسی غضنفرآبادی، نماینده مجلس ایران گفته است؛ یکی درباره آمار فقرا در آمریکا و دیگری درباره آمار بی‌خانمان‌ها در این کشور. فکت‌چک ی...

بخش ابتدایی اپیزود ۶۶ پادکست هفتگی فکت‌نامه، گزارش فرهاد از نهمین کنفرانس سالانه فکت‌چکرها در اسلوی نروژ است. او درباره مهم‌ترین اتفاق‌هایی صحبت می‌کند که در طول این کنفرانس چهار روزه مشاهده کرده است و کمی ما را با حال و هوای فکت‌چکینگ در دنیای امروز آشنا خواهد کرد. کنفرانس تلویزیونی ابراهیم رئیسی و حاشیه‌های آن، چند فکت‌چک این هفته را به خود اختصاص داده است و مرور فکت‌چک‌هایی درباره یک «تونل اضاف...

این هفته در اپیزود ۶۵ پادکست فکت‌نامه، به سراغ مجموعه‌ای از خبرهای نادرست درباره کریستیانو رونالدو و اسرائیل می‌رویم. خبرهای نادرستی که از منابع مختلفی تولید شده‌اند اما صداوسیمای ایران، همه آنها را در این سال‌ها به عنوان حقایقی درباره این ستاره پرتغالی مطرح کرده است؛ از ادعای نادرست رد کردن درخواست بازیکن اسرائیلی برای تعویض لباس تا دست‌ندادن با نخست‌وزیر اسرائیل و خبر عکسی دست‌کاری شده که ادعا م...

این هفته در اپیزود ۶۴ پادکست فکت‌نامه پیش از مرور فکت‌چک‌هایی از دیگران، ابتدا به سراغ خودمان رفتیم و جمله‌ای را فکت‌چک کردیم که هفته گذشته درباره رابطه بانک پاسارگاد با ستاد اجرایی امام گفته بودیم. یکی از مخاطبان در توییتر از ما درباره منبع این حرف سوال کرده بود و ما هم با مطالعه بیشتر درباره موضوع، ابتدا توضیح دادیم این تصور که بین این دو نهاد رابطه‌ای وجود دارد از کجا آمده و بعد هم توضیح دادیم...

شرکت رایانه‌ای ابر آروان که ارائه‌دهنده سرویس‌های ابری (Cloud) در ایران است، در ماه‌های گذشته یکی از سوژه‌های اصلی خبری در فضای مجازی بوده است؛ شرکتی که با اتهام همکاری در محدودسازی اینترنت روبروست و مسئولان این شرکت، این اتهام را رد می‌کنند. در این قسمت از پادکست فکت‌نامه، بررسی می‌کنیم که نقش ابر آروان در محدودیت اینترنت در ایران چیست و به طور کلی، فعالیت و خدماتی که این شرکت ارائه می‌کند در چه...

در این قسمت از پادکست فکت‌نامه، درباره موضوعات مختلفی صحبت می‌کنیم. ابتدا کمی درباره «وبینار آموزشی فکت‌نامه» که جمعه ۱۳ و ۲۰ خرداد برگزار می‌شود توضیح می‌دهیم و از متروپل آبادان و مستند جدید فکت‌نامه با نام «خامنه‌ای و توطئه کرونا» صحبت خواهیم کرد. در ادامه به فکت‌چک بازی فوتبال ایران و کانادا، ویروس جعلی فان‌وکس و همچنین وضعیت امنیت غذایی در ایران خواهیم پرداخت و پس از آن به سراغ یکی از سوژه‌های...

این هفته در پادکست فکت‌نامه ابتدا درباره سوژه اصلی خبری این روزها، یعنی فاجعه فروریختن ساختمان متروپل در شهر آبادان صحبت می‌کنیم؛ اتفاقی که ده‌ها کشته‌وزخمی برجای گذاشت. اظهارنظرها، فیلم‌ها، عکس‌ها و خبرهایی که در این باره منتشر می‌شوند، مجموعه‌ای از ابهام‌ها را به وجود آورده‌اند. توضیح می‌دهیم که این ابهام‌ها چیست و چرا دسترسی نداشتن به اسناد و اطلاعات درباره مجوزهای ساخت این ساختمان، کار فکت‌چکی...

اعتراض‌ها در ایران همچنان ادامه دارد و ما هم در این اپیزود، به سراغ یکی از دلایل اصلی شروع آن یعنی «طرح اصلاح نظام پرداخت یارانه‌ای» رفته‌ایم؛ طرحی که در عمل باعث افزایش قابل توجه مواد غذایی اساسی در ایران شده است. در این اپیزود، بررسی می‌کنیم که این گرانی‌ها مربوط به چه کالاهایی است، چه قدر می‌تواند زندگی را در ایران سخت کند و آیا اقشار کم‌درآمد می‌توانند با وجود یارانه‌هایی که دریافت می‌کنند، از...

این هفته در پادکست فکت‌نامه، سوژه اصلی ما باز هم پوشش اجباری در ایران است. در این قسمت، فکت‌چکی را مرور می‌کنیم که درباره گزارشی است که از برنامه ۲۰:۳۰ صداوسیما پخش شده و در آن گفته می‌شود که قوانین پوشش، محدود به دانشگاه‌های ایران نیست و همه دانشجویان در کشورهای بیرون ایران نیز باید چنین قوانینی را رعایت کنند؛ ادعایی شاخ‌دار که بارها تکرار شده است. موضوعات دیگری که به آنها می‌پردازیم:   00:00:29...

اپیزود جدید پادکست فکت‌نامه، درباره نادر طالب‌زاده است؛ چهره مشهور و جنجالی که به تازگی درگذشت. او در زمانی که زنده بود یکی از مروجان تئوری توطئه در ایران بود و هنگامی که از دنیا رفت هم شایعه‌ها و تئوری‌های توطئه‌ای درباره خانواده، پیشینه و فعالیت‌هایش منتشر شد. در این اپیزود ابتدا بیشتر با کارها و فعالیت‌های او آشنا می‌شویم و سپس به سراغ چند تئوری توطئه‌ای می‌رویم که طالب‌زاده آنها را مطرح کرد؛ ا...

این هفته در پادکست فکت‌نامه به غیر از مرور دو فکت‌چک از قالیباف، کمی هم درباره پرونده سفر خانواده او به ترکیه صحبت می‌کنیم؛ سفری که اظهارنظرهای ضدونقیض درباره آن زیاد است اما منابع کمی برای درستی‌سنجی ابعاد مختلف آن وجود دارد. گفته‌های نادرست و غیرقابل اثبات قالیباف که به ترتیب درباره محدودیت نداشتن تحقیق‌وتفحص مجلس و همچنین سهم دولت از اقتصاد ایران است، باعث شد که نام این قسمت را «اپیزود قالیباف»...

این هفته در قسمت ۵۶ پادکست هفتگی فکت‌نامه ابتدا کمی درباره کامنت‌های دلگرم‌کننده شنوندگان صحبت می‌کنیم و بعد از آن به سراغ ماجرای یک مدرک جعلی می‌رویم که می‌گویند مربوط به گواهینامه تحصیلی ابراهیم رئیسی است. توضیح می‌دهیم که در چه فرایندی، این سند جعلی حتی از سوی روزنامه‌نگاران نیز بازنشر می‌شود. در ادامه پادکست، سوژه تعداد افغانستانی‌ها در ایران را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم که چرا عدد ۸ میلیو...

سوژه اصلی قسمت ۵۵ پادکست فکت‌نامه، مروری بر حضور کودکان و نوجوانان شگفت‌انگیز در صداوسیما و رسانه‌های رسمی ایران است؛ افرادی که اغلب نوجوانند با صفت‌هایی مثل «فرانخبه» یا «مخترع نابغه» معرفی می‌شوند و معمولا هم هیچ سند و مدرکی وجود ندارد که ادعای شگفت‌انگیزبودن آنها را ثابت کند. بهانه این بحث هم برنامه تلویزیونی عصر جدید است که این بار ادعا کرده یک جوان ۲۱ ساله از طریق سلول‌های بنیادی مادرش، توانس...

این هفته در قسمت جدید پادکست فکت‌نامه، هفت سوژه مختلف را که در روزهای گذشته فکت‌چک کرده‌ایم، مرور خواهیم کرد. ابتدا به سراغ مادلین آلبرایت می‌رویم و باوری که می‌گوید او سال‌ها پیش از ایران به خاطر نقش‌داشتن در «کودتای ۲۸ مرداد» عذرخواهی کرده است. سپس به بهانه اظهارات وزیر بهداشت ایران، آمارها و شاخص‌های کرونا در ایران را مرور می‌کنیم و در ادامه دو فکت‌چک ورزشی-سیاسی را بررسی خواهیم کرد. ابتدا از و...

قسمت ۵۳ پادکست فکت‌نامه در روزی منتشر می‌شود که سه مناسبت دارد؛ روز جهانی درستی‌سنجی، پنجمین سالگرد تاسیس سایت فکت‌نامه و نخستین سالگرد شروع‌به‌کار پادکست فکت‌نامه. به همین مناسبت، در این قسمت ابتدا مروری می‌کنیم به کارنامه فکت‌نامه از نگاه آمارها و بعد به سراغ کامنت‌ها و صداهایی می‌رویم که مخاطبان فکت‌نامه برای ما ارسال کرده‌اند. از همه کسانی که برای این قسمت ویژه، صدا فرستاده‌اند تشکر می‌کنیم. د...

در این قسمت از پادکست فکت‌نامه، به بهانه سال نو، به سراغ سوژه‌هایی رفتیم که درباره نام‌گذاری سال جدید و همچنین پیام‌های نوروزی رهبر و رئیس‌جمهور ایران است. ابتدا به ماجرای جنجالی نبود سفره هفت‌سین در پیام نوروزی رییس‌جمهور ایران پرداختیم و به این سوال پاسخ دادیم که رئیس‌جمهورهای ایران در چه سال‌هایی پیام نوروزی خود را کنار سفره هفت‌سین منتشر کرده‌اند. بعد هم به بهانه اشاره به آغاز قرن جدید در پیام...

اپیزود ۵۱ پادکست فکت‌نامه در میانه‌ی جنگ اوکراین، تورم، گرد و غبار خوزستان و در روزهایی منتشر می‌شود که مردم هنوز درگیر کرونا هستند؛ روزهای پایانی سال ۱۴۰۰.  در این قسمت، «هفت» فکت‌چک را مرور می‌کنیم که موضوعات مختلفی دارند؛ از جنگ اوکراین و زنی باردار زیر بمباران بیمارستان تا وضعیت تورم ایران و ترکیه و ادعایی درباره عمدی‌بودن تولید گرد و خاک در خوزستان.   00:02:00 آیا آمریکا تروریست‌های داعش را ب...

در قسمت ۵۰ از پادکست هفتگی فکت‌نامه سعی می‌کنیم ببینیم اسناد و یافته‌ها درباره کاترین شکدم، چه می‌گوید. او روزنامه‌نگار و تحلیل‌گری است که مدتی در ایران،در رسانه‌های نزدیک به اصول‌گرایان و حتی در سایت رهبر جمهوری اسلامی، مطالبی را می‌نوشت و مدتی پیش اعلام کرد که در گفت‌وگو و مواجهه با رهبران ایران، به این نتیجه رسیده که جمهوری اسلامی به دنبال رسیدن به سلاح هسته‌ای است؛ ادعایی که واکنش‌های زیادی را...