Drang naar Samenhang

Shownotes - Waarom we meer feedback zouden moeten geven Je staat met iemand te praten op een receptie en de ander heeft iets groens tussen zijn tanden zitten. Wijs je die ander daar op, of houdt je je mond? Uit onderzoek blijkt dat we er vaak voor kiezen om de ander niet te helpen met constructieve feedback (‘Er zit iets tussen je tanden’) en daar zijn goede redenen voor. Eén daarvan zou kunnen zi...

Zelf worden wij vrolijk van een stel pimpelmezen dat een nestje in onze tuin heeft en het gekwetter van vogeltjes in de vroege ochtend. Maar wat zegt wetenschappelijk onderzoek over het effect van vogels (en hun geluid) op onze mentale gezondheid?  Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland Muziek: Rolf Zwaan Bronnen Hammoud, R., Tognin, S.,...

Dit is een update van aflevering 63 waarin we Dr. Michiel van Elk, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Leiden, interviewden. Michiel heeft in het verleden onderzoek gedaan naar taal en handelen, daarna naar religie en nu houdt hij zich bezig met de vraag wat er in ons brein gebeurt onder invloed van psychedelica. Hij schreef een boek over dit onderzoek én zijn persoonlijke ervaringen...

Een muziekinstrument leren spelen, een concert van je favoriete artiest bijwonen en dansen op de nummers van je playlist. Veel mensen kunnen zich een leven zonder muziek niet voorstellen, maar is de manier waarop we omgaan met muziek en hierop reageren universeel? Als dat zo is, dan zouden mensen - ongeacht hun cultuur - muziek op eenzelfde manier moeten interpreteren. Ook zouden heel jonge kinder...

Een aflevering waarin we zowel de nieuwste ontwikkelingen van ChatGPT als het Songfestival bespreken (en dan met name wetenschappelijk onderzoek rondom het songfestival en de Europese politiek). Hoewel deze onderwerpen niets met elkaar te maken lijken te hebben, is er wel degelijk een link te vinden. Daarnaast doet Rolf een voorspelling over het Songfestival van 2024.  Muziek: Rolf Zwaan Bron...

Ondanks vrij veel wetenschappelijk bewijs voor en consensus over klimaatverandering (en de rol van de mens daarbij) zijn er mensen die niet in klimaatverandering geloven. Vaak wordt er gedacht dat iemands politieke voorkeur een belangrijke rol speelt in het wel of niet geloven in klimaatverandering, maar is dat wel zo? In deze aflevering bespreken we recent onderzoek dat de invloed van politieke v...

Intuitief hebben we allemaal waarschijnlijk wel een (lichte?) voorkeur voor bepaalde talen. Maar kun je met wetenschappelijk onderzoek vaststellen of er sprake is van een universele voorkeur? En zo ja, kun je dan vaststellen door welke klanken (of combinaties hiervan) dit komt? We bespreken een recent artikel waarin op zoek werd gegaan naar een antwoord op deze vragen. Daarnaast hebben we het over...

Ons geheugen is niet feilloos. We onthouden lang niet alles wat we meemaken. Dat is aan de ene kant fijn, want dan kan je die ene gênante ervaring vergeten. Aan de andere kant kan het heel vervelend zijn als je bijvoorbeeld vergeten bent dat je iemand al eens eerder hebt ontmoet. Naast het vergeten van gebeurtenissen die we hebben meegemaakt, kunnen we ook herinneringen hebben aan gebeurtenissen d...

Geen date plannen op vrijdag de 13e, niet onder een ladder door lopen en toch maar even afkloppen - op ongelakt hout - als je als Feyenoord-fan uitspreekt dat ‘we’ dit jaar landskampioen worden. Zomaar wat voorbeelden van bijgeloof. Maar wat is bijgeloof nu eigenlijk? En hoe verschilt bijgeloof van geloof? Daarover gaan we in gesprek. Ook bespreken we recent onderzoek naar bovennatuurlijke verklar...

Het is Pasen, dus in deze aflevering van Drang naar Samenhang duiken we in (het begrijpen van) rituelen en tradities rondom feestdagen. Dit is een paasupdate van aflevering 50, dus met speciale aandacht voor Pasen. Wat maakt iets een ritueel? Wat zijn mogelijke functies van rituelen? En hoe zijn rituelen anders dan gewoontes, scripts en tradities? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek pro...

Taalgebruik is heel persoonlijk en kan iets vertellen over de identiteit van de spreker of schrijver. Maar kun je ook - door heel goed naar iemands taalgebruik te kijken - iets meer te weten komen over de heimelijke bedoelingen van een schrijver? Is het bijvoorbeeld mogelijk om door taalgebruik te analyseren onderscheid te maken tussen écht nieuws (bedoeld om te informeren) en desinformatie (bedoe...

Om efficiënt informatie te kunnen verwerken maken we (onbewust) gebruik van allerlei trucjes, ook wel biases of vooroordelen genoemd. Recent onderzoek laat zien dat een aantal van die trucjes gebaseerd is op dezelfde onderliggende overtuigingen. Zo leidt de overtuiging dat wij zelf en onze ervaringen een goed referentiepunt zijn tot allerlei onbewuste aannames over het gedrag van anderen. In deze...

Empathie wordt gezien als fundament van veel positieve gedragingen. Zo zouden we door empathie geneigd zijn anderen te helpen. Een gebrek aan empathie wordt geassocieerd met negatieve situaties zoals misdaad en oorlog. Toch is empatisch zijn niet altijd alleen maar voordelig. Met andere woorden, er zit ook een schaduwzijde aan empathie. Over die schaduwzijde hebben we het in deze aflevering. ...

In deze aflevering gaan we in gesprek met Michiel van Elk, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Leiden. Michiel heeft in het verleden onderzoek gedaan naar taal en handelen, daarna naar religie en nu houdt hij zich bezig met de vraag wat er in ons brein gebeurt onder invloed van psychedelica. Over dit onderzoek én zijn persoonlijke ervaringen met psychedelica schreef Michiel een boek....

Wanneer we met een activiteit bezig zijn, zoals de auto wassen of een tentamen maken, kunnen allerlei omgevingsfactoren ons afleiden. Maar ook onze eigen gedachten kunnen dat doen en dit wordt mind-wandering of dagdromen genoemd. In deze aflevering bespreken we op basis van psychologisch onderzoek hoe dagdromen onze gedachten en gevoelens beïnvloedt, of mindfulness een effect heeft op onze neiging...

Dit is een update van aflevering 42 waarin we aan het eind recent onderzoek naar zogenaamde dark patterns van webwinkels bespreken en daarmee enkele van onze eerdere vragen beantwoorden. Een artikel gekocht dat we niet echt nodig hebben? Een abonnement afgesloten voor iets waar we nauwelijks gebruik van maken? Of een donatie gedaan terwijl we dat eigenlijk niet wilden? We vallen allemaal wel eens...

In twee eerdere afleveringen hebben we uitgebreid over ChatGPT gesproken. We gingen in op de vraag wat ChatGPT is, of ChatGPT kan begrijpen en wat we weten vanuit wetenschappelijk onderzoek over ChatGPT. En toen was daar Bing, een A.I. die teksten genereert en een zoekmachine in één. Tot nu toe kon slechts een select gezelschap Bing testen, waaronder Kevin Roose, een columnist van de New York Time...

Er valt nog veel meer over ChatGPT te vertellen dan wat we in de vorige aflevering deden, dus ook in deze aflevering van Drang Naar Samenhang staat dit nieuwe AI programma centraal. We bespreken twee zeer recente wetenschappelijke studies naar ChatGPT. In één studie wordt onder andere gekeken naar het soort problemen dat mensen goed op kunnen lossen maar waar ChatGPT moeite mee heeft. De andere st...

De laatste tijd is er veel ophef geweest rondom de lancering van ChatGPT, de nieuwste versie van een AI-tool die zelf teksten kan genereren en vragen kan beantwoorden. Soms slaat ChatGPT de plank volledig mis, op andere momenten komt het programma verrast ‘intelligent’ uit de hoek. Maar wat begrijpt ChatGPT nu wel, en wat niet? Moeten we ons zorgen maken? Of kunnen we hier juist - als samenleving...

Niet meer weten waar je je huissleutel hebt gelaten, niet op de naam van je collega kunnen komen, of juist dat product vergeten te kopen waarvoor je naar de supermarkt was gegaan. Vergeten zien we vaak als iets vervelends en dus negatiefs. Toch hebben psychologen een aantal voordelen van vergeten weten te vinden, om precies te zijn zeven. Deze zeven voordelen van vergeten bespreken we in deze afle...

Mensen die geloven in complotverhalen worden soms neergezet als mensen die paranoïde zouden zijn. Maar wat wordt daarmee bedoeld? En is het geloven in complotverhalen dan hetzelfde als het hebben van paranoïde gedachten? In deze aflevering bespreken we aan de hand van recent psychologisch onderzoek de overeenkomsten en verschillen tussen het geloof in complotverhalen en het hebben van paranoïde ge...

Wanneer we een vraag willen beantwoorden kunnen we informatie ophalen uit ons eigen geheugen, iemand in onze omgeving naar het antwoord vragen of het internet raadplegen. Bepaalde eigenschappen van het internet maken dat we steeds vaker onze toevlucht zoeken tot deze immens grote bron aan informatie. Zo vinden we meestal vrij snel de informatie die we nodig hebben. Aan de andere kant is de bron va...

We zitten met z’n allen in een sociale versnelling. Door technologische ontwikkelingen kunnen we ons sneller verplaatsen, sneller communiceren en produceren dan vroeger. Trends volgen elkaar in rap tempo op en we proppen steeds meer activiteiten in een dag. Wat heeft dit voor gevolgen voor onze individuele, maar ook collectieve aandacht? En wat voor bewijs is er vanuit wetenschappelijk onderzoek v...

Dit is een update van aflevering 24 met een nieuwe intro (waarin Rolf ontmaskerd wordt als iemand die stiekem opnamen maakt) en de toegevoegde bespreking van een recent artikel. We hebben het in eerdere afleveringen van deze podcast gehad over hoe wij onszelf, anderen en (complexe) gebeurtenissen begrijpen. Maar hoe zit het met de ruimte waarin wij ons bevinden en waarin deze gebeurtenissen plaats...

Dit is een herhaling van aflevering 10 met een update over het meest recente onderzoek naar dit onderwerp (Quinlan et al., 2022). Lezen heeft allerlei positieve effecten op de taalontwikkeling van kinderen. Meer recent zijn onderzoekers geïnteresseerd geraakt in mogelijke andere positieve effecten van lezen. In deze aflevering gaan we in op één zo’n mogelijk effect. Rolf en Anita proberen aan de h...