Bach van de Dag

Op 17 juni 1714 voerde Bach voor het eerst deze cantata uit; “Ich hatte viel Bekümmernis”. En blijkbaar was het een van zijn favoriete stukken, want hij voerde het herhaaldelijk uit.

Onder mijn collega’s is Sander Zwiep een ‘orgelliefhebber’ van het zuiverste water. Dus haalde ik hem voor de microfoon, en kwam hij met een wonderschoon stuk. Bovendien aangenaam gekeuvel over mijn favoriete auto…

Voor mij was de ‘Passacaglia’ altijd topzwaar om naar te luisteren. Was... want toen hoorde ik de uitvoering door Fretwork. Er ging een wereld open! En wie schetst mijn verbazing toen ook nog bleek dat de Passacaglia een werk is van een jonge Bach, een tiener…

De op 13 juni 1592 geboren Tobias Michael werd in 1630 Thomascantor in Leipzig. Hij leed waarschijnlijk aan jicht en heeft niet veel muziek nagelaten – wat er is ontdekte ik een aantal jaren geleden tijdens het Festival Oude Muziek. Intieme en intense muziek in een prachtige uitvoering door Ensemble Polyharmonique.

Hier woonde de familie Engelmann. Hij, Theodor, geboren in Leipzig en voormalig leerling van de Thomasschule, en een muziekliefhebber. Zij, Emma Brandes-Engelmann, voormalig leerlinge van Clara Schumann. Hun huis groeit uit tot een platform voor muziek in de 19e eeuw. Brahms, Clara Schumann, Grieg en Heinrich von Herzogenberg waren er te gast. Herzogenberg? Net als zijn vriend Brahms een groot Bac...

Handschoenen mee, ondanks het mooie weer, airco uit, ondanks het mooie weer, en zijn eigen merk mineraalwater mee, en natuurlijk de inmiddels veel te kleine stoel. Zoiets hadden ze nog niet meegemaakt in de Columbia Studio in New York. Glenn Gould. Geniaal en excentriek begint op 10 juni 1955 aan de opnamen van de Goldbergvariaties. In deze podcast een aantal unieke outtakes.

Robert Schumann leed waarschijnlijk aan een permanente depressie. In 1844 wordt de zwarte wolk groter, en probeert hij zich er ‘doorheen’ te werken door fuga’s te gaan componeren. Ook zijn laatste muziek, op.126, is in de vorm van fuga’s. Een podcast als een pleidooi voor deze muziek van de Bachliefhebber Robert Schumann.

Bach en de muziek uit Venetië, het blijft een heerlijk onderwerp. In deze aflevering de op 8 juni 1671 geboren Tomaso Albinoni, wiens elegante vakmanschap Bach inspireerde.

Brahms was buitengewoon onder de indruk van Bach’s Chaconne. ‘Een van de wonderlijkste, onbegrijpelijke muziekstukken… Op 1 notenbalk voor een klein instrument, schreef Bach een hele wereld van de diepste gedachten en ervaringen’, schreef Brahms aan Clara Schumann. In deze aflevering Brahms’ arrangement voor… linkerhand.

Bach en de muziek uit Venetië, het blijft een heerlijk onderwerp. In deze aflevering de op 8 juni 1671 geboren Tomaso Albinoni, wiens elegante vakmanschap Bach inspireerde.

Op 4 juni 1938 klonkt de wereldpremière van ‘Dumbarton Oaks’, een concert van Igor Stravinsky. Of eigenlijk: Stravinsky speelt met Bach. Het Derde Brandenburgs Concert vormt het uitgangspunt voor deze heerlijke, puntige neo-Barok.

Bach leerde veel van Italiaanse componisten als Vivaldi, Albinoni en Marcello. Alles komt samen in het ‘Italienisches Konzert’ – het sprankelt en is uitermate lyrisch.

In Bach’s tijd een grote naam: Johann Mattheson. Theoreticus, componist en diplomaat – hij was aanwezig bij de onderhandelingen voor de Vrede van Utrecht. Je komt zijn naam veel tegen in boeken over Barokmuziek, maar hoe klinkt de muziek van Mattheson? Verrassend leuk!

Vervuld raken van de Heilige Geest oftewel: de geest krijgen, geestdriftig raken, bezield… ‘Allerbeste trooster, zachte gastheer van de ziel, zoete troost’, staat er in een 12de eeuwse tekst voor Pinksteren. In deze aflevering een aria met innige blijdschap, uit een Cantate voor Tweede Pinksterdag.

Morgen, 30 mei, is de geboortedag van Gustav Leonhardt. Die kun je makkelijk een van de grootste Bach-muzikanten van de 20ste eeuw noemen. Ik was ooit zijn gastheer bij het Muziekgebouw in Eindhoven, en ontmoette een echte heer; ‘meneer Leonhardt’. Johann Sebastian Bach Goldberg-variaties BWV.988; Aria Gustav Leonhardt, klavecimbel Deutsche Harmonia Mundi GD77149 2’29’’

Laurens de Man is een fantastische muzikant en een groot Bachliefhebber. Ik vroeg hem om een pleidooi te houden voor ‘zijn’ instrument: het orgel. Laurens koos voor een opname van zijn docent Jacques van Ootmerssen. Johann Sebastian Bach Sonate voor orgel, nr.6, BWV.530 – dl. I Jacques van Ootmerssen, orgel (Waalse Kerk, Amsterdam) Challenge Records 72175 4’49’’

Op 27 mei 1739 overleed Johann Gottfried Bernhard Bach, de vierde zoon van J.S., en een zoon die voor de nodige problemen had gezorgd. Wellicht is de 25ste Variatie uit de Goldbergvariaties een meditatie over verdriet en rouw. Stille muziek die diep kerft. Johann Sebastian Bach Goldberg-variaties BWV.988; Variatie nr.25 Andrei Gavrilov, piano DGG 4354362 11’05’’

De legendarische meesterpianist Dinu Lipatti speelde Bach op 2 okt 1947 in het Amsterdamse Concertgebouw. In 1975 dook een opname op… Johann Sebastian Bach / Ferruccio Busoni Concerto, BWV.1052 (arr.) Dinu Lipatti, piano Concertgebouworkest olv Eduard van Beinum (opn. 2 okt.1947) 24’15’’

Bach ‘leerde’ van de Italiaanse componisten om zoveel mogelijk te zeggen met bijna niets. Een handvol noten, een enkele melodie – een overweldigende rijkdom. En ook gewoon mooi! Alessandro Marcello Concert voor hobo en strijkorkest nr.2 – deel II, “Adagio” Albrecht Mayer, hobo New Seasons Ensemble DECCA 4780313 4’04’’ Johann Sebastian Bach Concert voor klavecimbel BWV.974 – deel II, “Adagio” Anna...

In de 19de eeuw was Vivaldi een voetnoot bij Bach. In de Barok was Vivaldi een voorbeeld voor Bach, en niet zo’n kleintje ook. Ongegeneerd genieten met Bach’s bewerking van Vivaldi – en het origineel. Antonio Vivaldi Concert voor 4 violen, cello en strijkorkest RV.580 Freiburger Barockorchester olv Thomas Hengelbrock RCA 077289205472 8’35’’ Johann Sebastian Bach Concert voor 4 klavecimbels en stri...

Het behoort niet bepaald tot de ‘bekende Bachs’; het Hemelvaartsoratorium. Ze klonk voor het eerst op 17 mei 1735. En na de lofprijzing van het stralende openingskoor, is er de gewichtloze verinnerlijking van de aria ‘Jesu, deine Gnadenblicke’. Johann Sebastian Bach Himmelfahrts Oratorium; Cantate BWV.11, “Lobet Gott in seinen Reichen”; openingskoor. Amsterdam Baroque Orchestra & Choir olv Ton Koo...

In 1733, bijna 50 jaar oud, begint Bach aan zijn ‘Missa’, een encyclopedie van mogelijkheden. Hij zal er tot vlak voor zijn overlijden in 1750 aan blijven werken. De ‘Hohe Messe’. Vandaag de eerste van een onregelmatig verschijnende serie podcasts over deze klinkende bibliotheek van Bach’s kunde. Johann Sebastian Bach Mis BWV.232, “Hohe Messe”; Kyrie – koor, “Kyrie eleison” Collegium Vocale Gent o...

Ze begon als oefenstuk in het boekje voor Bach’s oudste zoon, toen veranderde ze in het begin van het Wohltemperierte Clavier, en meer dan 100 jaar later werd ze ‘Ave Maria’. De muzikale omzwervingen van de kleine Prelude, BWV.846a. Johann Sebastian Bach Praeludium, BWV.846a Elisabeth Joyé, klavecimbel Concord CDAL 008 1’52’’ Johann Sebastian Bach Prelude, BWV.846 Keith Jarrett, piano ECM 2627/28...

Georg Böhm was een van die grote organisten die een diepe indruk achterlieten bij de jonge Bach. Sterker nog; Böhm is waarschijnlijk de leraar geweest van J.S. Georg Böhm Partita voor orgel, “Vater unser im Himmelreich”, nr.12 Stef Tuinstra, orgel Document DOC 1102 6’56’’ Johann Sebastian Bach Partita voor orgel, BWV.770, “Ach was soll ich Sünder Machen” Masaaki Suzuki, orgel BIS 2421 12’21’’

De Italiaanse componist Mario Castelnuovo-Tedesco ontwikkelde zich tot een zeer geinspireerde veelschrijver voor gitaar. Onbegrijpelijk onbekend is zijn Les Guitares bien tempérées, op.199. Oftewel 24 Preludes en Fugas voor 2 gitaren. Mario Castelnuovo-Tedesco Les guitares bien temperees, op.199; nr.4 & 6 Duo Favori Tacet 141 9’49’’