Bach van de Dag

Bach bespeelde verscheidene instrumenten, hield zich bezig met de bouw van instrumenten, en heeft waarschijnlijk zelfs een instrument ontworpen: het ‘lautenwerck’. Een clavecimbel met een pracht van een ‘hangbuik’ oftewel een luit in de vorm van een klavecimbel. Hoe klonk het? Johann Sebastian Bach Suite ‘aufs Lautenwerck’. BWV.996 Olivier Baumont, lautenwerck Loreley LYR 054 13’37’’

Het begin van het Credo uit de Hohe is in alles een geloofsbelijdenis van Bach. Of beter gezegd: hij ‘gelooft’ in en door muziek. De uitvoering door de J.S. Bach Stiftung begint met een… improvisatie. Het contrast met de sierlijke ‘klinkende wiskunde’ van Bach is daardoor des te groter. Johann Sebastian Bach Mis BWV.232, “Hohe Messe”, Credo – koren, “Credo in unum Deum + Patrem omnipotentem”. Chor...

Wat een kleinood, ‘Je keek te ver’, een boekje door Marjoleine de Vos. “Het denken brengt ons niet tot de zin van de dingen. De zin, of beter nog: de betekenis, die geen diepere betekenis is, moet ons ook vanzelfsprekend toevallen’. Het valt mij in ieder geval toe in de Ouverture uit de Vierde Partita. Johann Sebastian Bach Partita voor klavecimbel nr.4, BWV.828 – deel I, “Ouverture” Angela Hewitt...

Het duet Domine Deus uit Bach’s Hohe Messe kent een juweel van een ‘huppelbasje’ waarboven een fluit danst. Liefdevol en elegant – een Bach die je dag goed maakt. Mis, BWV.232, “Hohe Messe”; Gloria – duet, “Domine Deus” + koor, “Qui tollis peccata mundi”. Johann Sebastian Bach Nederlandse Bachvereniging olv Jos van Veldhoven Channel Classics CCS SA 25007 8’33’’

Bach en de natuur…? Nee, dan zijn grote tijdgenoot Telemann! Een groot tuinliefhebber en enthousiast verzamelaar van zaden en planten. ‘Ik ben onverzadigbaar wat betreft hyacinten en tulpen’. Telemann’s Fantasias voor solo-fluit, hoor ik als zorgvuldig gecultiveerde bloemen. Georg Philipp Telemann Twaalf Fantasias voor fluit; nr.9 Ashley Solomon, fluit Channel Classics 40617 6’24’’

Drie keer dezelfde noten, en toch drie keer geheel ander. Wellicht was het cello-stuk, oorspronkelijk een stuk voor luit. En hoe verschillend kun je het uitvoeren… Johann Sebastian Bach Suite voor cello nr.4, BWV.1010, I. Praeludium Joachim Eijlander, cello NAVIS Classics NC15003 4’14’’ Johann Sebastian Bach Suite voor cello nr.4, BWV.1010, I. Praeludium & II. Allemande (Arr.) Nigel North, luit Li...

Clavichord! Een wat…? Ik vroeg organist en pianist Laurens de Man hoe dat zit. Wat is een clavichord, waarom hield Bach er zo van, en wellicht het belangrijkst: hoe klinkt een clavichord. Johann Sebastian Bach Partita nr.1, BWV.825, V. Sarabande Wim Winters, clavichord Authentic Sound 5’35’’

Soms hoor ik muziek ‘beter’, als een ander mij meeneemt in die muziek. Kunst der Fuge is zulke muziek voor mij. Fascinerend, maar ook vrij gesloten, celebraal… Het arrangement dat Jan van Vlijmen maakte van Kunst der Fuge opende voor mij allerlei ramen om nog beter te ‘kijkluisteren’ naar deze muziek. Johann Sebastian Bach / Jan van Vlijmen Kunst der Fuge, BWV.1080: Contrapunctus V Viotta Ensemble...

Een van de leukste edoch vreemdste stukken van Bach, is ‘Opbouwende gedachten van het pijproken’, waarin blijkt dat het pijproken gepaard gaat met allerlei theologische en beschouwelijke gedachten. Misschien nog opmerkelijker: het stuk is ‘misschien’ mede gecomponeerd door Bach’s gehandicapte zoon Gottfried Heinrich. Johann Sebastian Bach Erbauliche Gedanken eines Tobackrauchers Tragicomedia Telde...

Een Boerencantate, van Bach? Jawel, in 1742, met hoorbaar plezier gemaakt. De man voor wie hij het schreef was niet echt een boer, wel de directeur van de belastingen in Leipzig, en daarmee de werkgever van Picander, tekstschrijver van oa de Mattheus Passie. Johann Sebastian Bach Cantate BWV.212, “Mehr Hahn en neue Oberkeet” (Bauerncantate): Sinfonia + aria ‘Klein-Zschocher müsse’ Mojca Erdmann, s...

Bach componeerde vier zogenaamde ‘Lutherse’ missen, kleine missen. Voor welke gelegenheid? En: waarom? In ieder geval gebruikte hij voor de muziek, zijn eigen al jaren daarvoor gecomponeerde muziek, in een verbeterd jasje. Alsof hij de pareltjes in zijn oeuvre, die je over het hoofd kunt zien, alsnog voor het voetlicht wil zetten. Johann Sebastian Bach Mis BWV.234: “Qui tollis peccata mundi” Cantu...

Op 7 juli 1720 was de begrafenis van Maria Barbara Bach, de vrouw van J.S. die volkomen onverwacht ‘uit de tijd’ ging. Volgens de Duitse musicologe Helga Thoene zijn de Sonates en Partitas voor solo-viool door Bach gecomponeerd als een monument voor zijn overleden vrouw – klinkende rouwverwerking. Een bijzondere theorie, met bijzondere gevolgen. Johann Sebastian Bach Cantate BWV.4, “Christ lag in...

Een van mijn lievelingsstukken is de Vierde Franse Suite, althans… de titel is niet van Bach. Intieme en sprankelende muziek. Op haar nieuwe Bach-cd speelt Papastefanou gul en lichtvoetig, inclusief een variant op het begin: BWV.815a. Johann Sebastian Bach Suite voor klavecimbel BWV.815, “Franse Suite nr.4” Alexandra Papastefanou, piano First Hands Records FHR70 18’38’’

Vandaag is de feestdag van de Apostel Thomas, de Ongelovige Thomas. Vanaf de stichting in 1212 klonk er in het klooster en de bijbehorende Thomaskerk in Leipzig muziek, oa bewaard gebleven in de Thomas Graduale. Tijdloze muziek - eeuwen voor Bach.

Ondanks veel protest, blies de DDR in 1968 de Paulinerkirche op in Leipzig. Wat moest je ook met zo’n oud gebouw… In deze Universiteitskerk was op 20 oktober 1729 een uitvaart, waarvoor Bach de muziek schreef. Droevige muziek? Helemaal niet!

Bach voerde veel muziek uit in Cafe Zimmermann in Leipzig. Niet alleen van hemzelf, maar ook van bv Locatelli. Vioolvirtuoos, componist en een groot deel van zijn leven woonachtig aan de Prinsengracht in Amsterdam.

Bach’s functie als Thomascantor en Director Musici stond in een lange en eerbiedwaardige traditie. Ik vind het daarom zo leuk om stil te staan bij Bach’s voorgangers in Leipzig, zoals Johann Schelle. Een grootheid in zijn tijd.

En dan ineens; de overgang van pauken en trompetten naar het ‘Et in terra pax’, en de schier oneindig wiegende stemmen… Wederom naar de ‘Hohe Messe’: Bach op z’n best!

Hij liep honderden kilometers, tartte zijn werkgever, bleef veel langer weg dan afgesproken… Bach wilde per se zijn grote voorbeeld zien, horen en ontmoeten: Dietrich Buxtehude.

Een droog tikje en dan gaan ze er als een speer vandoor; The Swingle Singers in Bach. Notabene de bloedserieuze Kunst der Fuge, vermaken zij tot een feestelijke mengeling van Kunst en Kitsch.

Het komt de overzichtelijkheid niet ten goede – vrijwel iedereen in je familie krijgt de naam Johann… Waarom eigenlijk? Op de Feestdag van Johannes de Doper een mogelijk antwoord.

Bach’s muziek bewerken… heiligschennis? Bach bewerkte graag muziek van anderen, dus waarom anderen niet zijn muziek? Lautten Compagney maakte met ‘Bach Without Words’ een van de leukste Bach-cd’s van de afgelopen jaren. Het spelpezier spat er vanaf.

Franse barokmuziek zit voor mijn oren vol met tierelantijnen. Het ene fraaie krulletje na het andere… Bach publiceerde in 1735 zijn Partita BWV.831, zijn ‘luisterkijk’ op de Franse muziek. De Ouverture is pure extase, zeker in de uitvoering van een nog jonge Piotr Anderszewski.

Zijn bijnaam klinkt nou niet echt… hoe zal ik het zeggen? ‘Bückeburger Bach’ oftewel Johann Christoph Friedrich Bach, de op 21 juni 1732 geboren zoon van J.S. Toch valt er veel te ontdekken in de muziek van deze minst bekende componerende zoon van Bach.

Vandaag herdenking Slag bij Waterloo, 18 juni 1815. De zoon van de secretaris van J.S. Bach, Johann Michael Bach componeerde speciaal hiervoor een Friedens-Cantate.