Bach van de Dag

Nadenken over je eigen zonden, letterlijk en figuurlijk van ‘God los’. Gebroken. Het bracht Bach in 1723 tot een van zijn mooiste aria’s. Zeker in deze uitvoering. Barbara Schlick zingt vol met levenservaring, en Marcel Ponseele laat de hobo stralen. Johann Sebastian Bach Cantate BWV.105, “Herr, gehe nicht ins Gericht”; aria, “Wie zittern und wanken” Barbara Schlick, sopraan Collegium Vocale Gent...

Zoiets doe je niet, althans… Terwijl Bach behoorlijk ziek is, is er al gepraat en zelfs besloten over zijn opvolging. Op 25 augustus 1749, terwijl de kerk vol zit met hoogwaardigheidsbekleders, speelt Bach zelf het orgel in de opening van deze cantate. Een klinkend bewijs: ik ben er! Johann Sebastian Bach Cantate BWV.29, “Wir danken dir, Gott, wir danken dir”; Sinfonia Bach Collegium Japan Masaaki...

De laatste. Prelude en Fuga nr.24 uit het eerste boek Wohltemperierte Clavier. Een bekroning, maar ook een zoektocht naar het wezen van melancholie. Youri Egorov speelt zo langzaam en naar binnen gericht… en toch valt de muziek niet uiteen. Johann Sebastian Bach Das wohltemperierte Klavier boek 1 – “Prelude en Fuga nr.24 BWV.869” Youri Egorov, piano Astoria DP 87001 17’30’’

Petersburg, eind 19e eeuw. Iedere vrijmiddag en avond komen ze bijeen. Componisten en musici als Rimsky-Korsakov, Borodin, Glazoenov en Lyadov. Strijkkwartet spelen en hun liefde voor Bach laten horen. In 1899 werd een aantal stukken gepubliceerd onder de titel ‘Vrijdagen’. Anatoly Lyadov Kwartet voor 2 violen, altviool en cello “Vrijdagen”, Sarabande & Fuga Szymanowski Kwartet SWR 19034CD 5’55’’...

Als kind hield ik van rennen, schijnbaar doelloos, half vijf ’s middags. Geen jas, alleen een trui en maar rennen. De wind, het late licht. Puur plezier, zonder dat ik het zo noemde. Toccata. Johann Sebastian Bach Toccata. BWV.915 Angela Hewitt, piano Hyperion Records CDS44421/35 9’00’’

Wat is de ‘zin’? Ik weet het niet altijd, lees erover, praat erover, maar soms ervaar ik het, kort en schijnbaar zomaar. ‘Zin’ straalt door de tonen van het derde deel uit het Vierde Brandenburgs Concert. De muziek buitelt, danst en ruist. Johann Sebastian Bach Brandenburgs Concert nr.4, BWV.1049, dl. III La Petite Bande olv Sigiswald Kuijken DHM 077308205472 4’54’’

Tegenwoordig niet meer dan een straatnaam, maar ooit een grote naam in het Nederlandse muziekleven: Julius Röntgen. Geboren in Leipzig, wonderkind, mede-oprichter Concertgebouw en orkest, en een onvermoeibaar Bach-liefhebber en componist. Vooral deze Prelude en Fuga was voor mij een ware een ontdekking. Julius Röntgen 3 Preludes en Fugas (versie voor orkest) nr.2 Deutsche Staatsphilharmonie Rheinl...

Ik koester de Bach-opnamen van Piotr Anderszewski. Integer en urgent. De aandacht waarmee hij speelt, levert een laconieke precisie op. Iedere toon en frase is vormgegeven, gehuld in helderheid. Johann Sebastian Bach Partita nr.6, BWV.830; I. Toccata Piotr Anderszewski, piano Virgin 72435455262 6’12’’

De fuga stond centraal in zijn composities en in zijn lessen. Alleen, in de tijd van Antonin Reicha, was de fuga al geheel ‘uit de tijd’. Toch gaf hij zijn leerlingen, waaronder Berlioz, Franck en Liszt, een uitermate gedegen ondergrond in het schrijven van fuga’s. Maar hoe klinken Reicha’s fuga’s? Ze zijn vrijwel onbekend, maar voor mij een ware ontdekking. Antonin Reicha Etudes dans le genre fug...

Frans Bruggen was een van de grote voormannen van de ‘oude muziek beweging’. De blokfluit werd dankzij hem weer een ‘echt’ instrument, en Bruggen maakte prachtige arrangementen van Bach’s muziek. Het was een droom van Bolette Roed om de ‘Bruggen-arrangementen’ op te nemen. Haar dubbel-cd is wat mij betreft een echte aanrader! Johann Sebastian Bach Sonate voor viool nr.2 BWV.1003 – deel IV, “Allegr...

Je moet er even voor gaan zitten, maar dan krijg je ook wat… Zo’n rijk en fraai werk: deze variaties van Max Reger, die op 12 augustus 1904 in wereldpremiere gingen. Reger. Alcoholist en liefhebber van droge humor, wat op zich al humor is, maar bovenal een van de grootste contrapuntisten na Bach. Max Reger Variaties en Fuga, op.81 (over een thema van Bach) Marc-Andre Hamelin, piano Hyperion CDA669...

Het kon niet uitblijven, ik ben een Bach-liefhebber maar ook een Beatles-liefhebber, dus… alle aandacht voor de arrangementen die Peter Breitner maakte. Je hoort Bach’s Hohe Messe alsof het een Brandenburgs Concert en daar doorheen, naadloos gevlochten, melodieeen van Lennon en McCartney. Johann Sebastian Bach / Lennon & McCartney (Arr. Peter Breitner) Beatles Concerto Grosso nr.9 (Here, There and...

10 augustus 1958. Wat een geluk dat er microfoons bij stonden… Glenn Gould heeft nooit in Nederland opgetreden, maar wel een keer met het Concertgebouworkest, in Salzburg. Het is een zeer gedreven uitvoering, waar zowel Gould als het orkest op het puntje van hun stoelen musiceren. Johann Sebastian Bach Concert voor klavecimbel en strijkorkest nr.1, BWV.1052 Glenn Gould, piano Koninklijk Concertgeb...

Luisteren naar familieleden van Bach is vaak een ontdekkingstocht langs grotendeels vergeten edoch prachtige muziek. Te beginnen met Heinrich Bach, naar diens zoon Johann Michael Bach – Bach’s eerste schoonvader, en zijn broer Johann Christoph Bach. Een Bachzijtak, met onverwachte ‘luister inkijkjes’. Heinrich Bach Ich danke Dir, Gott BachPlus Evil Penguin 0031 8’19’’ Johann Michael Bach Ich weiss...

Bach maakte waarschijnlijk zelf de bewerking van zijn Tweede Sonate voor viool. Als Sonate BWV.964 is het dan muziek voor klavecimbel. Hetzelfde, maar anders. Dezelfde noten, maar toch. Een oefening in hetzelfde anders horen. Johann Sebastian Bach Sonate voor viool nr.2, BWV.1003 Alina Ibragimova, viool Hyperion 67691/2 23’24’’ Johann Sebastian Bach Sonate, BWV.964 Lorenzo Ghielmi, klavecimbel Pas...

In Weimar voerde Bach muziek uit van Peranda, een componist die tientallen jaren eerder een grote naam was in Dresden. Als Bach begint aan zijn Hohe Messe, gecomponeerd met Dresden in het achterhoofd, dan klinken de openingsmaten als… Peranda. Maakt mij meteen nieuwsgierig; hoe klinkt Peranda? Marco Giuseppe Peranda Mis in a; I. Kyrie Abendmusiken Basel Coviello Classics COV91904 5’20’’ Johann Seb...

De Engelse pianiste Harriet Cohen vroeg aan allerlei bevriende componisten om iets te maken ‘rond’ Bach. In 1931 verscheen ‘A Bach Book for Harriet Cohen’, met daarin Bachbewerkingen door oa Bax, Howells, Bridge en Vaughan Williams. Laatstgenoemde maakte een parel onder de Bachbewerkingen. Johann Sebastian Bach / Ralph Vaughan Williams Ach bleib’bei uns, Herr Jesu Christ, BWV.649 (Arr.) Jonathan P...

Familiebijeenkomsten van de Bach’s werden steevast opgeluisterd met schuine grappen, woordspelletjes en natuurlijk muziek… ‘Deels komisch, deels ongepast’, aldus Bach’s eerste biograaf. In een bewaard fragment worden Texel en Brabant genoemd. Tijd voor een klein onderzoek. Johann Sebastian Bach Quodlibet BWV.524, “Wass seind das vor grosse Schlösser” (fragment) Bach Collegium Japan olv Masaaki Suz...

31 juli 1750, Bach’s begrafenis. Voor de uitvaartdienst had hij zelf al muziek uitgekozen; muziek van een familielid die hij in zijn jeugd goed gekend had. De in 1703 overleden Johann Christoph Bach. Hoe toepasselijk dat J.S. koos voor ; Lieber Herr Gott, wecke uns auf. Johann Christoph Bach Lieber Herr Gott, wecke uns auf Vox Luminis olv Lionel Meunier Ricercar RIC 347 4’16’’

Er zit in de Kunst der Fuge een canon waar ik iedere keer weer van geniet maar ook versteld van sta. Maar hoe leg ik ‘m uit? Ik vroeg collega Jana om mij te helpen, en aan de hand van de canon ‘Vader Jakob’ doen we een poging. Daarnaast het arrangement van Harry van de Kamp van een deel uit de Kunst der Fuge. Zo mooi… het verdient een apart BWV-nummer! Johann Sebastian Bach Die Kunst der Fuge, BWV...

Er is geen componist zoveel ‘onderzocht’ als Bach. Iedere noot, iedere letter, die hij aan het papier toevertrouwde, is beschreven in duizenden boeken, artikelen en proefschriften. En toch; wie was hij? Iedereen heeft zijn ‘eigen’ Bach. Silvestrov componeerde een intiem en droomachtig eerbetoon aan Bach, en soms schemeren de noten van J.S. er doorheen. Valentin Silvestrov Dedication to J.S.B. Krem...

28 juli 1750, even na kwart over acht ‘s avonds, overlijdt Bach. Tot de allerlaatste gecomponeerde noten behoort het Et incarnatus est uit de Hohe Messe. Voeg het Crucifixus toe en het Et resurrexit en je hebt volgens mij ‘de kern van de zaak’. Hier was het Bach om te doen; zowel muzikaal als religieus. Johann Sebastian Bach Mis BWV.232, “Hohe Messe”, Credo – koren, “Et incarnatus est + Crucifixus...

Op het enige echte portret van Bach, uit 1748, staat hij afgebeeld met in zijn handen een kleine partituur. Wie goed kijkt, ziet een Canon staan. Bach wilde zich dus laten zien met een muziekvorm die in zijn tijd al heel ouderwets was, maar getuigde van ouderwets goed vakmanschap, en met religieuze betekenis. Hoe klinkt de muziek die hij in zijn handen heeft? Johann Sebastian Bach 14 Verschiedene...

Ergens in die ‘doodzieke’ maanden april-juli 1750 dicteerde Bach aan zijn leerling Kittel een nieuwe versie van het koraal ‘Wenn wir in hochsten Noten sind’, en gaf het een nieuwe titel; ‘Vor deinen Thron tret ich hiermit’. Ga je tellen, en verbind je letters aan getallen, dan kun je hierin lezen: Bach, J.S. Bach en Johann Sebastian Bach. Oftewel de ‘ich’… Johann Sebastian Bach Koraal ‘Vor deinen...

Voor Bach stond de ‘canon’ gelijk aan ‘wet’ oftewel het Musikalisches Opfer kent tien canons, als de Tien Geboden. Een stem volgt in alles de andere stem; de navolging van een gewone gelovige van Christus. Duizelt het al? Het kan altijd nog ‘erger’… deze canon kan tot in eeuwigheid hoger gaan, hoger en hoger. Een klinkende lofprijzing van de Eeuwige. Johann Sebastian Bach Musikalisches Opfer, BWV....