Sterre en Planete

Ons verrassingsgas, Edward Foster, is ’n afgetrede lektor in biochemie, ’n kranige amateursterrekundige en is baie betrokke by sterrekundeuitreike na byna enige denkbare sfeer van die samelewing, selfs siggestremde persone. En dan is daar Snorre, die kat, wat oral saamry na SALT, die SKA, en op die tafel sit terwyl sy baas aanbiedings doen vir skoolgroepe! Ons hoor ook van die oorsprong van pragti...

Hoe werk lig? Skyn ldit in alle rigtings? Is ligspoed konstant, ongeag hoe helder die lig is? Hoe ver trek ’n ligstraal? En dan ’n hoërgraad vraag oor Bell se tweeling-partikels: Hoe gebeur dit dat, wat met die een partikel  gebeur, gebeur op dieselfde oomblik met die ander tweeling, al sou hulle op verskillende plekke in die heelal voorkom?

Jim Adams en prof. Matie Hoffman bespreek van die opwindende ruimtesendings wat voorlê in 2025. Ons kyk ook na die belangrike rol wat Suid-Afrika in die verlede gespeel het met lanserings en die Apollosendings.

Ons neem die hoogtepunte van die afgelope jaar in oënskou. Daar was ook heelparty laagtepunte en selfs mislukkings, veral met ruimtesendings, wat ons ook sal herroep.  Maar 2025 se naghemel hou ook ’n klompie interessanthede vir ons in waarna ons kan uitsien.

Ons luister na musiek wat spesiaal gekomponeer is vir ruimtesendings, deur iemand wat beskryf word as een van die mees kreatiewe en produktiewe komponiste van die 20ste eeu.

Ons verrassingsgas, Wim Filmalter,  dra baie hoede, onder andere dié van astrofotograaf, amateurteleskoopmaker, teleskooprestoureerder, en ’n Dark Sky Advocate - iemand wat bewusmaking doen vir ’n donker naghemel.

Dr. Stefan Lotz en prof. Matie Hoffman beantwoord ’n klompie interessante vrae wat ons gekry van ’n luisteraar oor verskeie uiteenlopende aspekte van die son.

Jim Adams, die voormalige adjunktegniesedirekteur by NASA se hoofkantoor, praat oor nuwe inligting wat daarop dui dat die Aarde baie meer uniek is as wat oorspronklik gedink is. In Ruimteraai vra ons hoe ruimtevaarders hulleself weeg in die ruimte.

Professor Matie Hoffman praat oor ’n vals video wat weer die rondte doen. Daar is luisteraarsvrae oor die kolonialisering van Mars, en hoe ’n windpomp op daardie planeet sal werk.  In Ruimteraai vra ons wat 'n skrikkelsekonde is. En Lafras Smit vertel waarna ons kan uitsien in Desember se naghemel.

Ons verrassingsgas, Carol Botha, praat oor Sputnik, ligbesoedeling, dorpe sonder straatligte, sterrepartytjies, en 'n ou tannie uit Suid-Afrika, die wêreld uitgestof het met die gebruik van aanlynteleskope.

Dr. Stefan Lotz van SANSA en prof. Matie Hoffman beantwoord uiteenlopende luisteraarsvrae, wat strek van hoe wetenskaplikes die waarheid ontdek, tot aardverwarming, en of sonuitbarstings ons weerpatrone veroorsaak.  ’n Filmmaker beweer hy het nuwe inligting oor ’n radiosein wat vyf jaar gelede ontvang is, afkomstig van moontlike buiteruimtelike lewe.

Jim Adams en Matie Hoffman bespreek van die vele opwindende ruimtesendings die afgelope tyd. Ons praats uitgebreid oor die Europa Clipper-lansering, SpaceX se ongelooflike toetsvlug van Starship- waar ‘n vuurpyl vir die eerste keer uit die lug gevang is. Ons praat ook oor die geweldige tempo waarmee SpaceX-lanserings doen, en die verskillende maniere hoe terugkerende bemande kapsules op die aarde...

Lafras Smit vertel het van al die opwinding in die naghemel die afgelope tyd, en wat ons in November kan verwag. Professor Matie Hoffman en Willie Koorts beantwoord ‘n luisteraarsvraag oor die lewe in die Internasionale Ruimtestasie. Ons hoor ook van ’n satelliet wat moontlik ontplof het, en die bedreiging wat dit vir ander satelliete kan inhou.

Ons verrassingsgaste is Charles Allen, Dalena Enslin en advokaat Gerrie Nel. Hulle het uiteenlopende belangstellings, en elkeen bring dus iets anders na die spreekwoordelike tafel. Ons luister ook na die oorkondetoekenning van die Stellenbosch Universiteit se konvokasie, wat postuum aan dr. Japie van Zyl toehgeken is.

Prof. Matie Hoffman van Bloemfontein, en dr. Stefan Lotz van SANSA op Hermanus gesels weer sonsake, veral ná die onlangse aurora, veroorsaak deur intense sonaktiwiteit. ‘n Luisteraar wil weet hoe die temperatuur van die son bepaal word. In ruimteraai vra ons hoekom sonvlekke swart vertoom op foto’s. Lafras Smit praat oor die komeet wat saans gaan herverskyn.

Jim Adams deel opwindende nuus oor twee vuurpyllanserings  wat hy binnekort gaan bywoon. Ons praat oor die baie verkeer na en van die Internasionale Ruimtestasie, die onlangse Polaris Dawn-sending, en die gevare wat suiwer suurstof en die hoë vakuum in die ruimte vir sowel mens as tegnologie inhou.

Lafras Smit praat oo die hoogtepunte van Oktober se hemelruim. Ons luister na ’n paneelbespreking wat vroeër vanjaar by die Vrystaat Kunstefees opgeneem is, waar ons gesels het oor robotiese teleskope en gamma-knalle.  In Ruimteraai verduidelik Lafras wat newels is.

Prof. Matie Hoffman van Bloemfontein en dr. Nic Erasmus van die Suid-Afrikaanse Astronomiese Observatorium in Kaapstad vertel van die Aarde se nuwe mini-maan wat in Sutherland ontdek is. Ons beantwoord luisteraarsvrae oor die ratwerk van die sonnestelsel en hoe sterrekundiges teleskoopfoto’s verwerk. In Ruimteraai vra ons hoekom party komete dubbeldoorname het en ander nie?

Auke Slotegraaf dra soveel hoede, ons kon nie eens by alles uitkom nie. Nie net is hy ’n gesoute amateursterrekundige nie, maar ook ’n rekenaarwetenskaplike, historikus, argivaris en redakteur. Hy het selfs kliniese sielkunde en psigometrika studeer!

Ons bespreek die jongste bevindings van die onlangse daglig-meteoor wat oor die Oos-Kaap geval het. Dr. Stefan Lotz praat oor ruimteweer, en hy en prof. Matie Hoffman beantwoord twee interessante luisteraarsvrae oor planeetbane en die gedrag van verskillende kleure lig. In Ruimteraai vra ons of sterre ook GPS-koördinate het.

Jim Adams en Prof. Matie Hoffman praat oor die groot gebeurtenis toe ’n dagligmeteoor die Oos-Kaap geskud het.  Daar is uiteindelik ’n besluit geneem oor die twee gestrande ruimtevaarders op die Internasionale Ruimtestasie, en ons kyk met groot afwagting na die Polaris Dawn-sending se rits eerstes vir private ruimtevaart.

Prof. Matie Hoffman en Lafras Smit vertel wat in September se naghemel gesien kan word. Ons praat oor die verskillende maniere waarop die datums van die bloumaan bereken word. Na aanleiding van Hydrosat se onlangse lansering van hulle VanZyl-1 satelliet, luister ons hoe dr. Japie van Zyl destyds hiervan vertel het. In Ruimteraai vra ons wat die oorsprong van Planeet-X is.

Ons verrassingsgas vertel breedvoerig wat die ontplooiing van radioteleskope by SKA behels. Die persoon het in Namibië grootgeword het, en ná skool Meganiese Ingenieurswese op Stellenbosch gaan studeer, en was later toetsingenieur daar. Hy/sy het aanvanklik optiese stelsels vir satelliete ontwerp, was daarna vir 14 jaar by die SALT-teleskoop werksaam, en is tans 'n domein-spesialis by SKA-internas...

Prof. Matie Hoffman praat oor die vreemde konsep van kosmologiese tydrekking, en hoe sterrekundiges ’n slim manier ontwikkel het om dit te meet. Nog ‘n ongewone term is helioseismologie. Dr. Stefan Lotz verduidelik hoe sterrekundiges die binnekant van die Son met hierdie tegniek kon ontleed. Ons luister ook na vreemde klanke afkomstig van die Son.

Prof. Matie Hoffman en Jim Adams vertel van ’n grot wat op die maan ontdek is. Ons hoor ook van 2 000 van die wêreld se sterrekundiges wat in die Kaap bymekaarkom het, en van twee ruimtevaarders wat al vir langer as ’n maand op die Internasionale Ruimtestasie gestrand is.